Cuộc chiến tại Trung Đông đã đẩy nhu cầu vận chuyển hàng hóa thiết yếu qua kênh đào Panama lên cao đến mức một tàu chở khí hóa lỏng (LNG) đã chấp nhận chi tới 4 triệu USD (tương đương 5 triệu đô la Singapore) chỉ để được ưu tiên qua kênh, nhằm tránh quãng thời gian chờ đợi có thể kéo dài tới 5 ngày.

Sự bùng nổ của các khoản thanh toán ưu tiên được ghi nhận kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào Iran bắt đầu từ ngày 28/2. Sự kiện này đã dẫn đến việc phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt xuất khẩu của thế giới từ các quốc gia vùng Vịnh.

Để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu, các nhà máy lọc dầu tại Châu Á đang thay đổi chiến lược: Họ chuyển sang mua dầu và khí đốt từ Mỹ và vận chuyển qua kênh đào Panama, thay vì thu mua từ các nước vùng Vịnh vốn đang bị cô lập do tắc nghẽn tại eo biển Hormuz.

Áp lực lên tuyến hàng hải xuyên đại dương

Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama (ACP) chia sẻ với AFP vào ngày 21/4 rằng số lượng tàu trung bình đi qua kênh đào mỗi ngày vẫn duy trì ở mức cao, với 34 tàu trong tháng 1 và 37 tàu trong tháng 3. Thậm chí có những ngày con số này vượt quá 40 lượt.

“Sự gia tăng này phản ánh những thay đổi trong mô hình thương mại toàn cầu và điều kiện thị trường, bao gồm cả các yếu tố địa chính trị đang tác động mạnh mẽ đến các tuyến đường trọng yếu,” cơ quan này cho biết.

Thông thường, các tàu muốn đi qua kênh đào phải đặt chỗ trước một khoảng thời gian dài. Những tàu không đặt trước sẽ phải chờ trung bình 5 ngày, nhưng họ có một lựa chọn khác: tham gia đấu giá suất đi sớm vào phút chót. Trong cuộc đấu giá gần đây nhất, một tàu chở LNG đã thắng thầu với mức giá kỷ lục 4 triệu USD. Những tuần qua, cũng có hai tàu dầu khác đã chi hơn 3 triệu USD để được ưu tiên.

Sự nhảy vọt về chi phí vận hành

Dữ liệu lịch sử cho thấy mức giá đấu giá trung bình từ tháng 10 đến tháng 2 chỉ rơi vào khoảng 130.000 USD. Tuy nhiên, con số này đã vọt lên 385.000 USD trong tháng 3 và tháng 4.

Hiện nay, khoảng 5% sản lượng thương mại hàng hải toàn cầu đi qua kênh đào Panama, với hai quốc gia sử dụng chính là Mỹ và Trung Quốc. Tuyến đường này chủ yếu kết nối bờ Đông nước Mỹ với các thị trường lớn tại Đông Á như Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Theo số liệu chính thức, trong nửa đầu năm tài chính 2026 (tính từ tháng 10 đến tháng 9), tuyến đường thủy của Panama đã ghi nhận 6.288 lượt tàu qua lại, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo bà Ilya Espino de Marotta, Phó quản trị kênh đào Panama, trong thời gian gần đây tuyến đường thủy nối Đại Tây Dương và Thái Bình Dương này đã chứng kiến sự gia tăng về số lượng tàu quá cảnh.

“Chúng tôi ghi nhận số lượt tàu qua kênh đào có tăng lên, dù chỉ ở mức nhẹ”, bà Espino de Marotta cho biết. “Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng mạnh, kênh đào Panama trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn vì hành trình ngắn hơn”.

Dài khoảng 80 km, kênh đào Panama chỉ bằng chưa tới một nửa chiều dài của kênh đào Suez (khoảng 193 km) - một lợi thế đáng kể khi chi phí nhiên liệu đang tăng vọt do xung đột địa chính trị.

Ngoài ra, điều kiện thời tiết thuận lợi trong năm nay cũng giúp kênh đào hoạt động hiệu quả hơn. Nhờ lượng mưa cao bất thường trong mùa khô, cơ quan quản lý có thể tăng số lượt tàu qua kênh lên 40–41 chuyến mỗi ngày, cao hơn mức thông thường khoảng 36 chuyến.

Khi chiến sự khiến Hormuz gần như tê liệt, thị trường LNG toàn cầu đã chịu tác động mạnh. Cước vận chuyển LNG của Mỹ đã tăng gấp bốn lần, trong khi châu Á trở thành trung tâm tiêu thụ mới khi nhiều quốc gia trong khu vực gấp rút tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế.

Hiện khoảng 80% nhiên liệu nhập khẩu của châu Á đi qua eo biển Hormuz. Kể từ khi chiến sự bùng phát, ít nhất bốn chuyến hàng LNG của Mỹ đã chuyển hướng sang châu Á thay vì châu Âu. Trong bối cảnh này, khả năng vận chuyển LNG qua kênh đào Panama đang được nhiều doanh nghiệp xem xét.