Nhập siêu xuất hiện nhưng chưa phải tín hiệu đảo chiều của nền kinh tế

Sự đảo chiều của cán cân thương mại trong quý đầu năm là chi tiết dễ gây chú ý nhất trong bức tranh vĩ mô. Cán cân hàng hóa quý I/2026 chuyển sang âm khoảng 3,6 tỷ USD khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu.

Dù vậy, điểm quan trọng nằm ở bản chất của con số này: tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vẫn tăng mạnh lên khoảng 249,5 tỷ USD, tương ứng tăng 23% so với cùng kỳ; trong đó xuất khẩu đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1%, còn nhập khẩu đạt gần 126,6 tỷ USD, tăng 27%. Nhập siêu vì thế phản ánh nhịp tăng mạnh của cầu đầu vào cho sản xuất nhiều hơn là một cú hụt hơi của hoạt động kinh tế.

Diễn giải này càng rõ hơn khi cơ cấu nhập khẩu cho thấy dòng tiền đang chảy vào máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên liệu phục vụ các đơn hàng và kế hoạch sản xuất các quý sau. Riêng nhóm điện tử, máy tính và linh kiện có kim ngạch nhập khẩu tăng hơn 50% lên 47,57 tỷ USD; nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác đạt 15,5 tỷ USD, tăng 22,6%.

Khi nhập khẩu tăng vì doanh nghiệp chuẩn bị cho chu kỳ sản xuất mới, mức thâm hụt thương mại ngắn hạn chưa hẳn là tín hiệu xấu mà thể hiện mặt còn lại của kỳ vọng tăng trưởng công nghiệp và xuất khẩu trong thời gian tới.

Vĩ mô vẫn giữ nền ổn định nhờ tăng trưởng, tiêu dùng và dòng vốn đầu tư

Nếu chỉ nhìn vào cán cân thương mại, bức tranh quý I có thể tạo cảm giác thận trọng hơn. Nhưng xét trên tổng thể, nền kinh tế vẫn giữ được nhiều trụ đỡ quan trọng. GDP quý I/2026 tăng 7,8% so với cùng kỳ.

Xuất khẩu tăng 19,1%, doanh số bán lẻ tăng 10,9%, FDI giải ngân tăng 9,1% và đầu tư công tăng 12,1%. Sản xuất công nghiệp tăng 9% dù riêng tháng 3 có dấu hiệu chậm lại. Những con số này cho thấy tăng trưởng chưa rơi vào trạng thái suy yếu diện rộng mà đang chuyển sang một nhịp chậm hơn nhưng vẫn còn sức chống chịu.

Đặc biệt, cầu từ các thị trường lớn vẫn giữ được độ bền tương đối với xuất khẩu sang Mỹ tăng 26% và sang Trung Quốc tăng 21%, trong khi tiêu dùng nội địa tiếp tục tăng mạnh hơn kỳ vọng. Điều đó giúp nền kinh tế duy trì mặt bằng hoạt động đủ tích cực để thị trường chưa phải chuyển sang một kịch bản bi quan hơn. Hơn nữa, các hoạt động kinh tế vẫn tạo thu nhập và kỳ vọng gia tăng, cho thấy dòng tiền hiện tại và tương lai vẫn có nhu cầu nắm giữ tài sản.

Khi vĩ mô chưa xấu đi, lãi suất trở thành cầu nối quan trọng với bất động sản

Với đặc trưng tính mùa vụ, nhập siêu quý I chủ yếu tập trung vào nhóm hàng tư liệu sản xuất, khác với nhập siêu hàng tiêu dùng, nên có thể được xem là nhập khẩu để tạo cơ sở tái xuất và tạo nền tảng cho xuất siêu trong các quý sau. Như vậy, có thể kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ quay trở lại trong thời gian tới, qua đó giúp giảm áp lực lên tỷ giá USD/VND.

Sự ổn định của các biến số vĩ mô không chỉ phản ánh sức chống chịu của nền kinh tế mà còn tạo dư địa để duy trì mặt bằng lãi suất ở mức hợp lý. Khi dòng ngoại tệ quay trở lại và áp lực tỷ giá giảm, hệ thống có điều kiện duy trì thanh khoản ổn định, qua đó hỗ trợ mặt bằng lãi suất.

Khi chi phí vốn không tiếp tục tăng mạnh trong khi thu nhập và kỳ vọng cải thiện, khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư cũng có xu hướng gia tăng, mở ra khả năng dịch chuyển một phần dòng vốn sang các kênh tài sản khác.

Mối liên hệ giữa bức tranh vĩ mô và bất động sản nằm ở mặt bằng lãi suất. Khi tăng trưởng vẫn giữ được nhịp, lạm phát bình quân quý I ở mức 3,5% và thanh khoản hệ thống tiếp tục được hỗ trợ thì dư địa duy trì chính sách tiền tệ linh hoạt vẫn còn.

Với kịch bản tăng trưởng tín dụng khoảng 15%, đầu tư công được giải ngân đúng tiến độ và áp lực tỷ giá không quá lớn, lãi suất tiền gửi 12 tháng phổ biến có cơ sở duy trì trong vùng 6,5 - 7% trong năm 2026.

Đây là vùng lãi suất có ý nghĩa lớn với thị trường nhà đất bởi nó tác động trực tiếp tới chi phí vay mua nhà, chi phí vốn của chủ đầu tư và khẩu vị rủi ro của dòng tiền trên thị trường tài sản.

Nói cách khác, nếu cán cân thương mại chỉ phản ánh một giai đoạn nhập khẩu đầu vào tăng mạnh để nuôi chu kỳ sản xuất mới, còn các biến số lớn như GDP, bán lẻ, FDI và đầu tư công vẫn giữ ổn định, thì môi trường vĩ mô vẫn đủ “mềm” để lãi suất trở thành kênh mở đường cho bất động sản. Đây cũng là một mắt xích lớn trong câu chuyện đầu tư kế tiếp.

Tâm lý thị trường có thêm điểm tựa

Một trong những điểm nối quan trọng giữa bức tranh vĩ mô và bất động sản nằm ở chuyển biến về pháp lý, đặc biệt với các dự án tồn đọng kéo dài nhiều năm. Nghị quyết 16/2026/NQ-CP được ban hành đầu tháng 4 cho phép điều chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi mà không cần phê duyệt lại chủ trương đầu tư, qua đó giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và tạo điều kiện để dự án sớm quay lại triển khai, vốn là nút thắt lớn của nhiều dự án BT trước đây.

Ngoài ra là cơ chế chấm dứt hợp đồng khi sai phạm giúp pháp lý dự án trở nên minh bạch hơn, đồng thời cơ chế thanh toán và quyết toán cũng rõ ràng hơn.

Tóm lại, mặc dù những thay đổi về chính sách chưa thể tạo ra lợi nhuận ngay lập tức cho toàn ngành nhưng chúng có tác động trực tiếp và tích cực tới kỳ vọng về dòng tiền. Khi các dự án bị đình trệ có cơ hội được tháo gỡ, doanh nghiệp sẽ có điều kiện từng bước thu hồi vốn, tái khởi động dự án hoặc tái cấu trúc danh mục đầu tư.

Sự kết hợp giữa lãi suất thấp và khung pháp lý thông suốt tạo ra điều kiện cần và đủ để dòng tiền quay trở lại thị trường. Khi đi cùng với kỳ vọng thu nhập cải thiện từ nền tảng vĩ mô ổn định, thị trường có cơ sở hình thành nhu cầu nắm giữ tài sản bền vững hơn, qua đó thiết lập nền tảng cho một quá trình phục hồi mang tính thực chất thay vì chỉ dừng lại ở kỳ vọng ngắn hạn.