Theo CNBC, tâm điểm lo ngại của thị trường hiện nay nằm ở Strait of Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với phần còn lại của thế giới. Đây là con đường vận chuyển dầu quan trọng bậc nhất toàn cầu.
Trung bình mỗi ngày có hơn 14 triệu thùng dầu đi qua eo biển này. Nếu tuyến vận tải bị phong tỏa, toàn bộ lượng dầu đó gần như biến mất khỏi thị trường trong ngắn hạn.
So sánh với tiền lệ năm 2022 sẽ thấy mức độ rủi ro của kịch bản này. Khi xung đột Nga - Ukraine xảy ra, thị trường lo ngại lệnh cấm vận sẽ khiến nguồn cung dầu toàn cầu giảm khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày. Chỉ trong vài tuần, giá dầu Brent đã tăng từ khoảng 95 USD lên gần 139 USD/thùng.
Phải mất gần nửa năm để thị trường ổn định trở lại khi nguồn cung được điều chỉnh.
Nếu Hormuz thực sự bị phong tỏa, lượng dầu bị gián đoạn có thể tăng giá gấp đôi so với kịch bản năm 2022. Đây là lý do nhiều chuyên gia bắt đầu nhắc đến khả năng giá dầu vọt lên 150 hoặc thậm chí 200 USD/thùng.
Thị trường năng lượng toàn cầu đang chứng kiến một nghịch lý: Bắc Mỹ được xem là khu vực gần như tự chủ năng lượng, sản lượng dầu từ các mỏ lớn như Permian Basin liên tục lập kỷ lục, trong khi xe cộ ngày nay tiêu thụ nhiên liệu hiệu quả hơn nhiều so với trước.
Vậy tại sao, giá dầu vẫn có thể tăng vọt chỉ trong vài ngày, khi căng thẳng địa chính trị bùng phát?
Câu trả lời nằm ở bản chất của thị trường dầu mỏ toàn cầu: không quốc gia nào thực sự tách biệt khỏi hệ thống giá chung của thế giới, kể cả Mỹ.
Dù Mỹ hiện là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, thị trường năng lượng của nước này vẫn vận hành theo cơ chế thị trường mở. Chính phủ Mỹ không thể ra lệnh cho Canada phải chuyển toàn bộ dầu xuất khẩu sang Mỹ, cũng không thể chặn dòng chảy khoảng 10 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỏ mà nước này xuất khẩu ra thị trường quốc tế mỗi ngày.
Nếu Washington làm được điều đó, về lý thuyết, nền kinh tế Mỹ có thể gần như miễn nhiễm trước các cú sốc nguồn cung từ bên ngoài. Nhưng thực tế lại phức tạp hơn nhiều.
Hệ thống lọc dầu của Mỹ vẫn cần nhập khẩu một phần dầu thô từ nước ngoài để phù hợp với cấu trúc vận hành của các nhà máy. Điều đó khiến thị trường dầu nội địa không phải một vòng khép kín, mà luôn gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ảnh: CNBC.
Chuẩn dầu của Mỹ là West Texas Intermediate (WTI), thường giao dịch thấp hơn dầu quốc tế Brent crude. Tuy nhiên, các công ty dầu Mỹ hoàn toàn có thể bán sản phẩm ra thị trường thế giới với mức giá cao hơn. Chính vì vậy, biến động giá dầu toàn cầu gần như lập tức phản ánh vào thị trường Mỹ.
Nói cách khác, khi nói đến giá dầu, khái niệm “độc lập năng lượng” gần như không có nhiều ý nghĩa thực tế.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện chưa đưa ra kế hoạch cụ thể để xử lý kịch bản giá dầu tăng sốc này.
Kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ, Strategic Petroleum Reserve, hiện mới chỉ được bổ sung trở lại hơn một nửa sau khi bị rút mạnh dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden nhằm hạ nhiệt cơn sốt giá dầu năm 2022.
Ảnh: CNBC.
Khi đó, việc xả kho dự trữ đã giúp làm chậm đà tăng và góp phần kéo giá dầu xuống. Nhưng trong bối cảnh hiện tại, chính quyền Mỹ dường như chưa sẵn sàng sử dụng lại công cụ này.
Một yếu tố quan trọng khác là thời gian. Dù thế giới vẫn còn công suất khai thác dự phòng và có thể tăng sản lượng, các nhà sản xuất dầu không thể ngay lập tức bơm thêm hàng triệu thùng ra thị trường chỉ trong vài ngày.
Nếu giá dầu leo lên vùng 150–200 USD/thùng, tác động sẽ lan rộng ra toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.
Trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, giá dầu tăng vọt cùng với việc Federal Reserve tăng lãi suất mạnh để chống lạm phát đã khiến chỉ số S&P 500 giảm khoảng 25% từ đỉnh đầu năm xuống đáy tháng 10. Lạm phát tại Mỹ khi đó chạm 9,1%, mức cao nhất trong hơn 4 thập kỷ.
Hiện nay bối cảnh đã khác phần nào: chuỗi cung ứng toàn cầu không còn bị bóp nghẹt như thời hậu Covid, và Fed cũng không có dấu hiệu sẽ tăng lãi suất với tốc độ kỷ lục như trước. Tuy vậy, một cú sốc giá dầu lên tới 200 USD/thùng, dù chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, vẫn có thể kéo nhiều nền kinh tế vào giai đoạn tăng trưởng chậm hoặc suy giảm.
Dù vậy, lịch sử cũng cho thấy thị trường năng lượng có khả năng tự điều chỉnh theo thời gian. Khi giá dầu tăng quá cao, nhu cầu tiêu thụ sẽ giảm nhanh, trong khi các nhà sản xuất ở nhiều khu vực trên thế giới sẽ tăng sản lượng để tận dụng mức giá hấp dẫn. Cuối cùng, thị trường sẽ cân bằng trở lại và giá dầu dần hạ nhiệt.
Điều quan trọng nhất, theo nhiều nhà phân tích, nhà đầu tư không nên hoảng loạn trước những kịch bản tồi tệ nhất. Những cú sốc năng lượng từng nhiều lần khiến thị trường tài chính chao đảo, nhưng cũng thường chỉ mang tính tạm thời. Ngay cả khi giá dầu có thể tăng mạnh trong ngắn hạn, nguồn cung cuối cùng vẫn sẽ tìm được đường quay trở lại thị trường.
Trong bối cảnh nguồn cung chịu nhiều sức ép vì bất ổn Trung Đông, Bộ Công Thương khuyến khích doanh nghiệp làm việc từ xa, người dân sử dụng xăng dầu tiết kiệm.
Ngày 9/3, Chính phủ ban hành Nghị định 72/2026 sửa đổi mức thuế suất nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu.
Trước diễn biến phức tạp của xung đột Trung Đông, Petrovietnam đã sớm kích hoạt hàng loạt giải pháp ứng phó, đồng thời quyết liệt thực hiện chỉ đạo của Chính phủ nhằm bảo đảm an ninh năng lượng.
Các chuyên gia dự báo với tình hình thị trường hiện tại, giá heo hơi tại nhiều địa phương sẽ tiếp đà giảm trong ngày mai.
