Nhận định về những yếu tố lớn nhất từ bên ngoài ảnh hưởng đến nền kinh tế Việt Nam trong năm 2026 tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam VIF 2026 - Summer Summit do VietnamBiz và Việt Nam Mới tổ chức chiều 11/6, ông Nguyễn Xuân Thành – Giảng viên cao cấp tại Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright – đã có những phân tích chuyên sâu và đưa ra cảnh báo quan trọng về các chính sách thương mại mới từ phía Mỹ đang nhắm vào hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Bình luận về thông tin Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đề xuất áp thuế bổ sung từ 10% đến 12,5% đối với khoảng 60 nền kinh tế (trong đó Việt Nam nằm ở nhóm chịu mức thuế cao nhất 12,5% liên quan đến tiêu chuẩn lao động), ông Thành đánh giá tác động thực tế của kịch bản này là "không quá đáng ngại". Bởi, về bản chất đây chỉ là sự thay thế mức thuế 10% hiện hành bằng mức 10% hoặc 12,5%, thay vì đưa về 0% khi chính sách cũ hết hạn. 

Trái ngược với sự lạc quan ở xung đột tiêu chuẩn lao động, ông Nguyễn Xuân Thành lưu ý về hướng đi thứ hai của USTR: Cuộc điều tra độc lập theo Điều khoản 301 (Mục 301) liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Điều này cũng đã có tiền lệ. Năm 2018, dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump, Mỹ cũng đã căn cứ Mục 301 cáo buộc Trung Quốc vi phạm các cam kết về rào cản phi kinh tế, buộc doanh nghiệp Mỹ chuyển giao công nghệ. Do vậy Mỹ đã áp thuế 25% với một số mặt hàng. 

"Theo tôi đây là rủi ro cao đối với Việt Nam", ông Thành nói. 

Ông Thành cho biết các báo cáo gần đây từ phía Mỹ tương đối sơ sài và mang nặng tính hình thức nhằm tạo cái cớ pháp lý. Đằng sau động thái này là áp lực từ các nhóm quan điểm cứng rắn của Mỹ, mục tiêu là tìm cách áp thuế cao đối với các quốc gia đang sở hữu mức thặng dư thương mại lớn với Mỹ, trong đó có Việt Nam.

Theo vị chuyên gia này, khả năng Việt Nam bị áp thuế từ cuộc điều tra Mục 301 phụ thuộc vào mức độ giải trình của Việt Nam. Mức thuế cụ thể hiện vẫn chưa ngã ngũ do phụ thuộc vào kết quả giải trình của phía Việt Nam trước thời hạn chót ngày 2/7, cũng như các nỗ lực đàm phán song phương cấp Chính phủ sau đó. Mức thuế có thể dao động trong khoảng 10 - 25% đối với một số ngành hàng, chứ không phải tất cả. 

Tuy nhiên, ông Thành cũng chỉ ra Việt Nam khác Trung Quốc ở chỗ mình không đánh cắp công nghệ của Mỹ 

"Việt Nam vi phạm một vài điểm về sở hữu trí tuệ khi sử dụng phần mềm không có bản quyền nhưng không ở mức nghiệm trọng như trường hợp của Trung Quốc. Theo đó, Việt Nam không đánh cắp nền tảng công nghệ của Mỹ để tạo ra nền tảng mới cạnh tranh ngược trở lại với Mỹ. Ngoài ra, cũng có thể Việt Nam có những nhượng bộ trong đàm phán sắp tới. Những yếu tố đó có thể giúp đưa mức thuế thấp hơn, tránh được con số 25% như Trung Quốc đã từng", ông Thành nhận định.