Lễ cúng giao thừa không chỉ mang yếu tố tín ngưỡng mà còn phản ánh chiều sâu văn hóa và đạo lý truyền thống của người Việt.
Lễ cúng giao thừa, còn gọi là lễ Trừ tịch, có nguồn gốc lâu đời trong đời sống tín ngưỡng dân gian của người Việt. Theo quan niệm truyền thống, giao thừa là thời khắc đặc biệt khi năm cũ kết thúc và năm mới bắt đầu, tượng trưng cho sự chuyển giao của đất trời, âm dương và vạn vật.
Trong thời điểm này, con người thực hiện nghi lễ cúng giao thừa với mong muốn tiễn đi những điều không may mắn của năm cũ, đồng thời đón nhận sự bình an, hanh thông trong năm mới. Lễ cúng không chỉ mang ý nghĩa cầu tài lộc, sức khỏe mà còn thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tưởng nhớ tổ tiên và giữ gìn phong tục truyền thống của dân tộc.
Về hình thức, lễ cúng giao thừa thường được tổ chức trang nghiêm nhưng không quá cầu kỳ, chú trọng vào sự thành tâm hơn là mâm cao cỗ đầy.
Thời điểm cúng giao thừa được nhiều gia đình quan tâm bởi gắn liền với ý nghĩa chuyển giao năm cũ – năm mới.
Theo phong tục dân gian, thời điểm cúng giao thừa được coi là tốt nhất là giờ Tý, tức khoảng từ 23 giờ đêm đến 1 giờ sáng mùng 1 Tết. Đây là khoảng thời gian bao trọn khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mang ý nghĩa trọn vẹn về mặt tâm linh.
Người xưa quan niệm rằng, trong thời khắc này, các vị thần cai quản năm cũ sẽ bàn giao công việc cho các vị thần cai quản năm mới. Gia đình thực hiện nghi lễ cúng giao thừa vào giờ Tý được cho là sẽ gặp nhiều thuận lợi, hanh thông và được các đấng thần linh chứng giám cho lòng thành.
Giờ Tý là thời điểm mở đầu cho một ngày mới trong hệ thống can chi của người Á Đông. Việc cúng giao thừa vào giờ Tý không chỉ mang ý nghĩa khởi đầu mà còn tượng trưng cho sự sinh sôi, phát triển và những điều mới mẻ trong năm mới.
Chính vì vậy, dù không bắt buộc phải cúng đúng khoảnh khắc 0 giờ, nhưng đa số các gia đình Việt vẫn ưu tiên lựa chọn khung giờ từ 23 giờ đến 1 giờ sáng để thực hiện nghi lễ giao thừa.
(Ảnh: Webtretho)
Thứ tự cúng giao thừa là vấn đề nhiều gia đình băn khoăn khi chuẩn bị nghi lễ đêm Trừ tịch.
Theo phong tục truyền thống, lễ cúng giao thừa ngoài trời thường được tiến hành trước, sau đó mới đến lễ cúng giao thừa trong nhà. Việc cúng ngoài trời mang ý nghĩa tiễn đưa các vị thần cai quản năm cũ và nghênh đón các vị thần mới xuống hạ giới.
Sau khi hoàn tất lễ cúng ngoài trời, gia đình sẽ vào nhà thắp hương cúng tổ tiên, báo cáo với gia tiên về việc năm cũ đã qua và cầu mong sự phù hộ cho năm mới.
Trong đời sống hiện đại, nhiều gia đình sống ở chung cư hoặc không có không gian cúng ngoài trời có thể linh hoạt gộp lễ hoặc giản lược nghi thức. Điều quan trọng vẫn là sự trang nghiêm và lòng thành kính khi thực hiện nghi lễ.
Nhiều người lo lắng việc cúng giao thừa trước 12 giờ đêm có ảnh hưởng đến ý nghĩa nghi lễ hay không.
Nhiều người lo ngại rằng nếu cúng giao thừa trước 12 giờ đêm sẽ không đúng phong tục. Tuy nhiên, theo quan niệm dân gian, cúng giao thừa không bắt buộc phải đúng thời khắc 0 giờ.
Gia đình hoàn toàn có thể cúng giao thừa trước 12 giờ đêm, miễn là thời điểm cúng vẫn nằm trong khoảng chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Trên thực tế, nhiều gia đình đã cúng giao thừa từ khoảng 23 giờ để thuận tiện cho sinh hoạt, đặc biệt là gia đình có người cao tuổi hoặc trẻ nhỏ.
Dù có thể cúng trước 12 giờ, nhưng khoảng thời gian được xem là đẹp và phù hợp nhất vẫn là từ 23 giờ đêm đến 1 giờ sáng. Đây là khung giờ vừa giữ được ý nghĩa tâm linh, vừa linh hoạt cho nhiều gia đình.
Trong đời sống hiện đại, việc cúng giao thừa sớm đang trở nên phổ biến ở nhiều gia đình.
Trong xã hội hiện đại, không phải gia đình nào cũng có điều kiện thức khuya để cúng giao thừa đúng giờ Tý. Do đó, việc cúng giao thừa sớm ngày càng trở nên phổ biến.
Theo quan niệm dân gian, gia chủ có thể cúng giao thừa sớm từ khoảng 21 giờ đêm trở đi. Việc cúng sớm không bị xem là phạm kỵ, đặc biệt khi xuất phát từ những lý do chính đáng như sức khỏe, công việc hoặc điều kiện sinh hoạt.
Điều quan trọng khi cúng giao thừa sớm là gia đình vẫn giữ được không khí trang nghiêm, chuẩn bị lễ vật chu đáo và thực hiện nghi lễ với lòng thành kính.
Bên cạnh cúng sớm, nhiều gia đình cũng băn khoăn liệu cúng giao thừa muộn có ảnh hưởng gì hay không.
Ngược lại, một số gia đình vì bận việc hoặc đón giao thừa ở nơi khác nên thực hiện lễ cúng muộn. Theo phong tục, sau khoảng 1 giờ sáng, thời khắc chuyển giao giữa hai năm đã kết thúc, các vị thần mới đã chính thức nhận nhiệm vụ.
Vì vậy, nếu có thể, gia đình nên hoàn tất lễ cúng giao thừa trước 1 giờ sáng để nghi lễ được trọn vẹn về mặt ý nghĩa. Trường hợp bất khả kháng phải cúng muộn, gia chủ vẫn nên giữ sự trang nghiêm và giản lược lễ nghi cho phù hợp.
(Ảnh: Môi trường và Đô thị)
Dịp Tết Bính Ngọ 2026, việc lựa chọn thời điểm và chuẩn bị lễ cúng được nhiều gia đình quan tâm.
Dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, thời điểm cúng giao thừa được nhiều gia đình lựa chọn vẫn là giờ Tý, tức từ 23 giờ đêm ngày 30 Tết đến 1 giờ sáng mùng 1. Đây là khung giờ phù hợp với phong tục truyền thống và dễ sắp xếp trong sinh hoạt gia đình.
Trong trường hợp không thể cúng đúng khung giờ này, gia đình có thể linh hoạt cúng sớm hơn hoặc muộn hơn một chút, miễn vẫn giữ được ý nghĩa chuyển giao và lòng thành kính.
Lễ cúng giao thừa thường được chia thành hai mâm: mâm cúng ngoài trời và mâm cúng trong nhà. Mâm cúng không cần quá cầu kỳ, quan trọng là gọn gàng, sạch sẽ và phù hợp với điều kiện từng gia đình.
Mâm cúng ngoài trời thường gồm hương, hoa, đèn nến, trầu cau, rượu, bánh trái và mâm lễ mặn hoặc chay tùy phong tục. Mâm cúng trong nhà chủ yếu dâng lên tổ tiên, thường có hương hoa, bánh chưng, mâm cơm truyền thống và các lễ vật quen thuộc ngày Tết.
Giá trị cốt lõi của lễ cúng giao thừa không nằm ở hình thức, mà ở ý nghĩa tinh thần và sự thành kính của mỗi gia đình.
Dù cúng đúng khung giờ đẹp, cúng sớm hay cúng muộn, theo phong tục truyền thống của người Việt, điều quan trọng nhất trong lễ cúng giao thừa vẫn là sự thành tâm của gia chủ. Nghi lễ này không đặt nặng mâm cao cỗ đầy hay lễ vật cầu kỳ, mà chú trọng vào tấm lòng hướng về tổ tiên, các đấng thần linh và những giá trị tốt đẹp đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Trong đời sống hiện đại, điều kiện sinh hoạt của mỗi gia đình có nhiều khác biệt. Có gia đình chuẩn bị mâm cúng đầy đủ, cũng có gia đình giản lược lễ nghi cho phù hợp với hoàn cảnh. Tuy nhiên, theo quan niệm dân gian, sự thành kính, nghiêm túc và thái độ trân trọng trong thời khắc giao thừa mới là yếu tố quyết định ý nghĩa của nghi lễ, chứ không phải số lượng hay hình thức lễ vật.
Cúng giao thừa vì thế không chỉ là một nghi thức tâm linh mang tính truyền thống, mà còn là khoảnh khắc sum vầy mang nhiều giá trị tinh thần. Đây là dịp để các thành viên trong gia đình cùng nhau nhìn lại một năm đã qua, khép lại những lo toan, bộn bề, đồng thời hướng về năm mới với tâm thế bình an và hy vọng.
Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống dần bị giản lược, lễ cúng giao thừa vẫn giữ vai trò như một điểm tựa tinh thần, giúp mỗi người chậm lại, gắn kết hơn với gia đình và trân trọng những khoảnh khắc sum họp đầu năm. Chính điều đó làm nên ý nghĩa sâu sắc và bền vững của nghi lễ cúng giao thừa trong đời sống văn hóa người Việt.
