Châu Âu sẽ sớm nếm "nỗi đau" giống châu Á

Nền kinh tế thế giới chỉ còn 4 tuần - hoặc nhiều nhất là 8 tuần - để tránh nguy cơ rơi vào suy thoái.

Đó là cảnh báo của nhà kinh tế nổi tiếng Mohamed El-Erian, cựu CEO công ty tài chính Pimco. Ông cũng từng là Chủ tịch Hội đồng Phát triển Toàn cầu của Tổng thống Barack Obama và viết nhiều cuốn sách bán chạy về kinh tế.  

Tuần trước, ông El-Erien cảnh báo: “Thế giới sẽ chỉ có thể tránh được suy thoái nếu eo biển Hormuz được mở lại trong 4 đến 8 tuần tới. Nếu không làm được điều này, tình hình sẽ thay đổi rất nhanh”.

Không chỉ ông El-Erian mà đại đa số các nhà kinh tế khác cũng đang chờ đợi ngày eo biển Hormuz mở cửa trở lại, giúp hạ nhiệt giá cả. Tuy nhiên, ông là một trong số ít người đưa ra mốc thời gian cụ thể cho thời điểm cuộc khủng hoảng vận tải biển có thể khiến kinh tế toàn cầu trượt dốc.

Cho đến nay, có rất ít dấu hiệu cho thấy xung đột Trung Đông sẽ được giải quyết nhanh chóng. Ban đầu, khi Mỹ và Israel phát động tấn công Iran, Phố Wall kỳ vọng cuộc chiến sẽ kết thúc sau vài tuần. Nhưng trên thực tế, xung đột đã bước sang tháng thứ ba và Iran vẫn đe dọa tàu thuyền cố đi qua Hormuz, làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ Trung Đông sang thị trường thế giới.

Ông Jim Reid, trưởng bộ phận nghiên cứu toàn cầu của Deutsche Bank, cho biết nhà đầu tư ngày càng tin rằng xung đột sẽ kéo dài hơn dự kiến ban đầu. Một dấu hiệu là giá hợp đồng tương lai dầu mỏ kỳ hạn dài đã tăng mạnh.

Nhà kinh tế El-Elrian cho biết người tiêu dùng ở các quốc gia - đặc biệt là tại châu Âu và châu Á - đang cảm nhận hậu quả rõ rệt từ xung đột. Tại một số nơi, người dân đã bắt đầu  đổ xô mua đồ dự trữ. Ví dụ, ở Nhật Bản, tình trạng tích trữ giấy vệ sinh đã tái diễn, gợi nhớ đến thời kỳ đại dịch Covid-19.

Ông El-Erian chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với LBC: “Nếu cuộc chiến kéo dài, Anh và châu Âu cũng sẽ rơi vào tình cảnh mà châu Á đang trải qua”.

Châu Á không chỉ lo ngại về giá phân bón và năng lượng, mà còn căng thẳng vì nguy cơ nguồn cung cạn kiệt. Ở châu Âu, tuần trước cũng đã có cảnh báo rằng trữ lượng nhiên liệu máy bay chỉ còn đủ dùng trong 6 tuần”.

Điều trớ trêu là Mỹ tuy là bên phát động chiến sự nhưng lại chịu ảnh hưởng ít hơn tất cả các nước khác nhờ nguồn cung trong nước. Mỹ hoàn toàn tự chủ về năng lượng và có nền kinh tế rất linh hoạt”.

Mỹ không “miễn nhiễm”

Nếu châu Âu và châu Á gặp suy thoái, câu hỏi đặt ra là liệu điều đó có đẩy Mỹ vào kịch bản tương tự? Câu hỏi này đến nay vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng, nhưng nhìeeu nhà kinh tế Mỹ đang ngày càng lo ngại về triển vọng tăng trưởng trong nước.

Dù Mỹ đã trở thành nước xuất khẩu năng lượng ròng kể từ năm 2019, khoảng 17% nguồn cung năng lượng nội địa năm ngoái vẫn đến từ nhập khẩu, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA).

Trong khi đó, người tiêu dùng đang có sự phân hóa rõ rệt, tạo thành hình mẫu nền kinh tế chữ “K”, tức người có thu nhập cao ngày càng giàu lên, còn người thu nhập thấp lại càng nghèo đi.

Ông Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng của Moody’s đã cảnh báo hiện tượng trên sẽ gây ra ảnh hưởng tiêu cực. Trong lưu ý tuần trước, ông nhấn mạnh đà tăng trưởng của Mỹ rất “mong manh”.

Vị chuyên gia giải thích: “Nền kinh tế vẫn đang tăng trưởng, nhưng với tốc độ thấp hơn tiềm năng thực sự và không đủ mạnh để tạo thêm việc làm mới đáng kể.

Tỷ lệ thất nghiệp vẫn thấp nhưng đang tăng đều, trong khi tỷ lệ tham gia lực lượng lao động đang giảm. Điều đó rõ ràng không bền vững”. 

Ông Zandi cảnh báo: “Dù cuộc chiến ở Iran kết thúc và giá dầu hạ nhiệt nhanh chóng, các hệ lụy của xung đột sẽ khiến nền kinh tế không thể tăng tốc và việc làm mới cũng không tăng trưởng trong năm nay. Tỷ lệ thất nghiệp sẽ gia tăng và nguy cơ suy thoái sẽ càng trầm trọng”.

Vào ngày 30/4, Bộ Thương mại Mỹ báo cáo GDP quý I tăng trưởng 2% (đã chuẩn hóa theo năm), cho thấy nền kinh tế Mỹ có trạng thái tốt trong giai đoạn trước và đầu cuộc chiến với Iran. Tuy nhiên, số liệu tăng trưởng ban đầu có thể bị điều chỉnh.

Ví dụ, ước tính sơ bộ cho GDP quý IV/2025 từng là 1,4%, nhưng sau nhiều lần cập nhật đã bị hạ xuống chỉ còn 0,5%.