Trong phiên thảo luận “Tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán" tại Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT, đặt ra câu hỏi liệu trong khoảng 2 - 3 năm tới, Việt Nam có khả năng xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ hàng đầu, thậm chí trở thành nhóm ngành dẫn dắt thị trường như cách các doanh nghiệp công nghệ đã làm trên thế giới hay không?

Trả lời câu hỏi này, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng: “Thứ nhất, hầu hết các doanh nghiệp AI ở Việt Nam hiện nay đang phát triển theo hướng sử dụng API hoặc các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có sẵn.

Nói cách khác, họ lấy những công nghệ đã được phát triển ở nơi khác, tích hợp lại, tùy biến cho phù hợp với nhu cầu của mình rồi tạo thành một sản phẩm AI. Về bản chất, đây là việc sử dụng các nền tảng có sẵn, sau đó phát triển thêm các tính năng và xây dựng tệp người dùng. Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp chưa thực sự sở hữu công nghệ lõi”, ông Hạnh nói.

Theo ông, tất nhiên cách làm này có ưu điểm là chi phí triển khai thấp hơn và tốc độ đưa sản phẩm ra thị trường nhanh hơn. Tuy nhiên, những doanh nghiệp đi theo hướng này rất khó duy trì vị thế dẫn đầu trong thời gian dài vì vẫn phụ thuộc vào công nghệ gốc của đối tác. 

Chỉ cần bên cung cấp tăng giá API là chi phí đã bị ảnh hưởng ngay. Vì vậy, trong ngắn hạn, tôi cho rằng chúng ta khó có thể xuất hiện ngay những doanh nghiệp AI hàng đầu.

“Thứ hai là câu chuyện về hạ tầng. Hầu hết doanh nghiệp Việt Nam hiện nay không có nguồn vốn đủ dài hạn. Chúng ta có thể “cắn răng chịu đựng” đầu tư và chịu lỗ hai năm đầu. Nếu sau hai năm vẫn lỗ thì tâm lý nản lòng bắt đầu xuất hiện nên không thể nào tự tạo ra được một doanh nghiệp đủ lớn.

Nếu theo dõi các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới, có thể thấy nhiều công ty đã chấp nhận "đốt tiền" suốt 10 năm để theo đuổi mục tiêu dài hạn.  Ở Việt Nam hiện tại chỉ có một công ty dám làm như thế. Họ dám làm nhưng lúc nào cũng ở trong tình trạng chịu áp lực”, ông Hạnh nhận xét.

Trong khi đó, theo lãnh đạo SHS, ở nước ngoài, đây lại là điều khá bình thường. Có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn công ty chấp nhận đốt tiền cực kỳ khủng khiếp cho nghiên cứu và phát triển trong nhiều năm liên tiếp.

“Ở Việt Nam, số người sẵn sàng chấp nhận điều đó rất hiếm. Ví dụ, nếu tôi đầu tư vào một hệ thống nào đó và phải bỏ ra khoảng 20 tỷ đồng mà chưa nhìn thấy kết quả, tôi sẽ bắt đầu cảm thấy số tiền đó quá lớn và phải cân nhắc lại. Doanh nghiệp cũng vậy, bởi nguồn vốn dài hạn của chúng ta còn hạn chế.

Vì thế, khả năng xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ có quy mô đủ lớn để cạnh tranh với các tập đoàn hàng đầu thế giới là không dễ”, ông Hạnh cho biết thêm.

Tuy nhiên, ông Hạnh cho rằng cũng cần nhìn nhận thực tế trên thế giới, số doanh nghiệp sở hữu hạ tầng công nghệ lõi thực chất chỉ có vài chục công ty. Nếu chia cho hơn 200 quốc gia thì sẽ có rất nhiều nước không có doanh nghiệp nào nằm trong nhóm dẫn đầu.

“Trong lĩnh vực bán dẫn chẳng hạn, số lượng doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của ngành là rất ít và phần lớn tập trung tại Mỹ. Vì vậy, việc Việt Nam hiện chưa có doanh nghiệp nằm trong nhóm công nghệ hàng đầu thế giới cũng là điều tương đối dễ hiểu”, vị chuyên gia kết luận.