So với đỉnh điểm hồi tháng 3, giá xăng, dầu hiện nay đã giảm tới gần 40% xuống chỉ còn 19.191 đồng/lít với xăng E5RON92, 20.003 đồng/lít với xăng E10RON95-III và 21.745 đồng/lít đối với dầu diesel 0.05S.

Giá xăng, dầu giảm mạnh từ đỉnh tạo tâm lý mong chờ một đợt giảm giá hàng hoá, dịch vụ ăn uống song trên thị trường, giá hàng hoá giảm rất chậm hoặc không giảm, khác hẳn với cái cách giá hàng hoá tăng khi giá xăng tăng.

Người dân 'mòn mỏi' chờ đợi một đợt giảm giá 

Hồi tháng 3, khi chiến sự Trung Đông leo thang, eo biển Hormuz bị đóng cửa khiến giá dầu thế giới tăng phi mã từ mức khoảng 64 - 65 USD/thùng lên trên 110 USD/thùng chỉ trong vài tuần ngắn ngủi. 

Giá dầu tăng khiến chi phí leo thang, nhất là mặt hàng xăng dầu. Dù Chính phủ đã ngay lập tức giảm thuế phí, sử dụng quỹ bình ổn, giá xăng dầu vẫn tăng đến gần 40% từ mức khoảng 18.000 - 20.000 đồng/lít lên 30.000 - 32.000 đồng/lít.

Chỉ sau một đêm, nhiều cửa hàng ăn uống lập tức treo biển tăng giá thêm 5.000 đồng vì giá xăng dầu. Tương tự, các mặt hàng thiết yếu cũng tăng giá vì chi phí tăng.

Giá bán lẻ xăng, dầu cập nhật ngày 9/7. (Nguồn: Bộ Công Thương)

Lý giải về mức tăng chóng mặt này, nhiều tiểu thương cho biết, giá xăng dầu biến động quá lớn trong thời gian qua khiến chi phí nguyên liệu tăng, giá cả thực phẩm, nguyên liệu đầu vào của các hàng quán là mặt hàng biến động trong ngày nên việc tăng giá theo thông tin giá xăng dầu là điều dễ hiểu.

Tuy nhiên, đến nay, khi giá xăng đã giảm mạnh 40% từ đỉnh, xuống chỉ còn 19.000 đồng - 21.000 đồng/lít và ổn định trong vòng ba tuần vừa qua thì giá hàng hoá, dịch vụ, ăn uống vẫn chưa có dấu hiệu giảm.

Giá xăng dầu hạ nhiệt, chi phí hộ kinh doanh, doanh nghiệp đã giảm song nhiều tiểu thương vẫn không giảm giá, nhất là các mặt hàng ăn uống. Mặc dù không có biến động lớn nào về mặt giá cả thực phẩm trong khi giá xăng lại giảm mạnh giúp chi phí logistics giảm xuống, song những cửa hàng đã tăng giá từ đợt tháng 3 lại không có ý định giảm giá bán.

Chị Phương Anh, chủ một cửa hàng ăn uống cho biết, giá xăng giảm mạnh song doanh nghiệp còn nhiều chi phí phải lo khiến giá chưa thể giảm. Không chỉ là chi phí nguyên vật liệu, hộ kinh doanh còn phải lo đến các chi phí trả lương, giữ chân lao động hay chi phí thuế do áp dụng chính sách mới.

"Nhiều khó khăn như vậy, nên mặt bằng giá cả như hiện nay mới đủ đề gồng chi phí", chị Phương Anh nói.

Lo ngại thuế, lãi suất khiến giá khó giảm

Bên cạnh biến động giá xăng dầu, chi phí lãi suất cao khiến nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp đi vay để đầu tư mặt bằng, mở rộng quy mô gặp khó khăn, để bù lại họ phải giữ giá bán ở mức cao để tăng biên lợi nhuận.

Lý giải về xu hướng giá cả tăng nhanh nhưng thường giảm rất chậm, ông Trần Ngọc Báu, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty Dữ liệu Kinh tế Tài chính WiGroup, cho hay với các mặt hàng giá cả do tư nhân quản lý, Nhà nước rất khó để can thiệp mà hoàn toàn dựa theo cơ chế thị trường.

"Ví dụ giá vé máy bay, giá xe hay giá ăn uống - những mặt hàng này khi giá xăng dầu tăng là tăng ngay lập tức, khi giá nguyên liệu đầu vào tăng là tăng ngay. Nhưng khi giá xăng dầu giảm hay giá nguyên liệu giảm, họ không có nghĩa vụ phải giảm theo, vì đó là kinh doanh của họ, Nhà nước không thể yêu cầu bắt ép được", ông Báu nói.

Sau khi giá xăng giảm, thường sẽ có hiện tượng giá cả "giảm rất chậm", họ sẽ nhìn nhau để giảm hoặc tùy vào sức cầu của nền kinh tế lúc đó. Nếu sức cầu quá yếu họ có thể giảm nhanh hơn, còn nếu cầu vẫn ở trạng thái cân bằng thì họ duy trì giá.

Điển hình như hiện nay, giá ăn uống, giá vé máy bay vẫn ở mức cao vì người dân vẫn có nhu cầu sử dụng. Như vậy, tốc độ tăng của giá cả tiêu dùng thường rất nhanh nhưng tốc độ giảm lại rất chậm và nó không chịu tác động một cách trực diện bởi ý chí của nhà điều hành.

Bởi vì hai yếu tố thuế và lãi suất hiện nay vẫn là rào cản gây khó khăn cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp vừa và nhỏ, hai đối tượng chiếm trên 90% số lượng của nền kinh tế. 

Từ năm 2022 đến nay, cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp vừa và nhỏ đang gặp khá nhiều khó khăn. Lý do là bởi những biến cố về thị trường tài sản, thị trường trái phiếu, lãi suất tăng từ năm ngoái đến nay đã tạo áp lực rất lớn.

Hiện tại, dù lãi suất có vẻ hạ nhưng tiêu dùng vẫn yếu, khiến doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, nhiều chính sách về quản lý thị trường của nhà điều hành cũng tác động đến nhóm này – nơi mà các quy chuẩn pháp lý và thị trường chưa thực sự bài bản.

"Quá trình điều chỉnh lại vai trò của pháp lý và thị trường vừa khiến người dân thường và doanh nghiệp vừa và nhỏ chịu tác động khá lớn, gây cảm giác khó khăn", ông Báu cho biết.

Để kiểm soát lạm phát, theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, cho rằng xét về cấu trúc, lạm phát nửa đầu năm chủ yếu đến từ yếu tố chi phí đẩy. Sự gia tăng của giá lương thực, năng lượng và vật liệu xây dựng đã tạo hiệu ứng lan tỏa sang các nhóm hàng thiết yếu như giao thông, nhà ở và dịch vụ liên quan. 

Trong khi áp lực từ bên ngoài đang có xu hướng giảm khi căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt, giá năng lượng ổn định hơn và kéo theo giá nhiều loại hàng hóa trên thế giới giảm bớt biến động thì ở trong nước, cần đảm bảo nguồn cung các mặt hàng thiết yếu, hạn chế nguy cơ tăng giá đột biến và giúp giá cả dần hạ nhiệt.

Trước đó, tại Họp báo Chính phủ thường kỳ diễn ra ngày 4/7, Bộ Công Thương cho biết đã đề nghị các bộ, ngành có mặt hàng thuộc phạm vi quản lý tăng cường rà soát, điều hành giá, bảo đảm phản ánh đúng diễn biến của thị trường và chi phí sản xuất.

Đồng thời, Bộ đã chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường ở Trung ương và địa phương tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi găm hàng, đầu cơ, tăng giá hoặc giữ giá bất hợp lý. “Lực lượng quản lý thị trường đã xử lý nhiều vụ việc vi phạm về giá và sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác này trong thời gian tới”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho hay.