Sản lượng đánh bắt thủy sản đáng báo động

“Tình hình này còn tệ hơn cả thời điểm dịch Covid-19. Trong thời kỳ dịch bệnh, giá dầu vẫn ở mức chấp nhận được và các tàu vẫn có thể ra khơi đánh bắt. Nhưng hiện nay, việc ra khơi trở nên vô cùng khó khăn”, ông Nakorn Harnkrivilai, Chủ tịch Phòng Thương mại Samut Sakhon, chia sẻ với Nikkei Asia trong lúc dùng bữa trưa.

Vào giữa trưa tại Talay Thai, chợ hải sản lớn nhất ở Samut Sakhon, đồng thời là một trong những cảng cá sầm uất nhất Thái Lan, hoạt động giao thương đã chững lại đáng kể. Khung cảnh này trái ngược so với sự nhộn nhịp trước bình minh, khi hải sản tươi vừa được đưa lên bờ, người mua kẻ bán chen chúc. Tuy nhiên, ngay cả thời điểm cao điểm đó cũng không còn sôi động như trước.

Trước khi xung đột tại Iran diễn ra, chợ này nhận được khoảng 800 tấn hải sản tươi sống mỗi ngày theo lời của ông Harnkrivilai. Tuy nhiên kể từ đó, sản lượng đánh bắt đã giảm khoảng 30%.

Ngành thủy sản Thái Lan đang đối mặt với tình trạng đình trệ khi giá nhiên liệu tăng mạnh, trong khi giá hải sản gần như đi ngang do nhu cầu tiêu dùng suy yếu và ngư dân cho biết sản lượng không đủ bù đắp chi phí vận hành. Một số ý kiến lo ngại cuộc xung đột có thể gây tổn hại lâu dài đến một ngành kinh tế quan trọng của quốc gia.

“Tại Samut Sakhon, khoảng 50% ngư dân đã ngừng hoạt động”, ông Mongkol Mongkoltreelak, Giám đốc Hiệp hội Ngư nghiệp Samut Sakhon, cho biết.

“Tôi cho rằng tình hình tại các tỉnh ven biển khác cũng tương tự.” Ông Harnkrivilai cũng nhận định việc duy trì hoạt động ra khơi của tàu thuyền và thủy thủ đoàn đang trở nên ngày càng khó khăn.

Nếu tình hình không được cải thiện, ông ước tính có tới 80% ngư dân có thể phải dừng hoạt động vào giữa tháng này, giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế Thái Lan vốn đang chịu nhiều áp lực. Năm 2024, ngành thủy sản đóng góp khoảng 0,8% GDP của Thái Lan. Cùng năm, nước này xuất khẩu 5,6 tỷ USD cá và sản phẩm thủy sản, đứng thứ 9 thế giới, theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).

Giá dầu diesel hàng hải, loại nhiên liệu chủ yếu của tàu cá đã tăng hơn 253% tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương kể từ khi xung đột bắt đầu, theo dữ liệu từ Bunker Index. Tại Samut Sakhon, giá nhiên liệu đã tăng hơn gấp đôi, lên mức 44–48 baht/lít (tương đương 1,35–1,47 USD), so với 18–19 baht/lít trước đó. Một số trạm nhiên liệu thậm chí đã rơi vào tình trạng cạn kiệt.

Ban đầu, các ngư dân quy mô nhỏ là nhóm đầu tiên phải neo tàu, nhưng hiện nay ngay cả các doanh nghiệp khai thác lớn cũng bắt đầu ngừng hoạt động.

“Tình hình hiện tại chưa phải là tồi tệ nhất vì các tàu xa bờ vẫn còn một phần nhiên liệu dự trữ”, ông Harnkrivilai nói. “Tuy nhiên, trong vòng một tháng tới, khi lượng nhiên liệu này cạn kiệt, tình hình sẽ còn nghiêm trọng hơn.”

Ngư dân hiện rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan giữa chi phí tăng cao và nhu cầu tiêu dùng suy giảm. “Hải sản không phải là thực phẩm thiết yếu mà được xem như mặt hàng mang tính ‘xa xỉ’. Trong bối cảnh hiện nay, nhu cầu đã giảm đáng kể so với trước xung đột”, ông Mongkoltreelak cho biết.

Sự sụt giảm lượng khách du lịch cũng góp phần làm suy yếu nhu cầu. Số lượng du khách đến Thái Lan trong hai tháng đầu năm đã giảm hơn 4% so với cùng kỳ năm trước. Việc gián đoạn các chuyến bay quá cảnh qua Trung Đông được cho là một trong những nguyên nhân chính. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp chế biến hải sản lớn hiện có xu hướng sử dụng hàng tồn kho thay vì mua nguyên liệu với giá cao.

Áp lực lan rộng

Áp lực đang lan sang các khâu tiếp theo trong chuỗi cung ứng. “Các đơn hàng của chúng tôi đã bị ảnh hưởng, tiến độ giao hàng chậm hơn”, một quản lý tại kho đóng gói và vận chuyển hải sản đông lạnh cho biết.

Chi phí lưu kho và logistics cũng đang gia tăng, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc điều chỉnh giá bán. “Điều này có thể khiến chúng tôi mất một phần khách hàng”, người này nhận định.

Về dài hạn, ngành có thể chịu tổn thất nghiêm trọng. Việc ngừng hoạt động không giúp giảm đáng kể chi phí do các khoản bảo trì vẫn phát sinh. Đồng thời, việc khởi động lại hoạt động sau khi dừng khai thác sẽ đòi hỏi chi phí lớn, bao gồm cả thủ tục pháp lý liên quan đến lao động nước ngoài.

Trong nhiều năm qua, lực lượng lao động trên các tàu cá Thái Lan chủ yếu là người nước ngoài, đặc biệt từ Myanmar và Campuchia. Trong bối cảnh hiện tại, nhiều doanh nghiệp có nguy cơ phá sản hoặc rời bỏ ngành.

“Sau cuộc khủng hoảng này, tôi không chắc liệu ngay cả một nửa số đơn vị khai thác có thể quay trở lại hay không”, ông Mongkoltreelak nói.

Chính phủ Thái Lan đã công bố một số biện pháp hỗ trợ, bao gồm đề xuất chuyển sang sử dụng nhiên liệu sinh học B20, có giá rẻ hơn khoảng 5 baht/lít so với dầu diesel truyền thống. Tuy nhiên, theo ông Mongkoltreelak, mức giá nhiên liệu khoảng 30–35 baht/lít mới là ngưỡng có thể chấp nhận được, và ngay cả mức này vẫn gây áp lực lớn đối với các ngư dân quy mô nhỏ. 

Quý I/2026: Xuất khẩu thủy sản tăng 8%, riêng một loại cá tăng trưởng 190%