Bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy cuộc chạy đua xây dựng hạ tầng dữ liệu khổng lồ trên khắp nước Mỹ. Tuy nhiên, cùng với làn sóng đầu tư vào các trung tâm dữ liệu phục vụ AI, một cuộc tranh luận mới cũng đang nổi lên: liệu những “Data center” này có khiến giá điện của người dân tăng vọt?

Trong thời gian gần đây, nhiều cộng đồng và nhà hoạch định chính sách tại Mỹ bắt đầu đặt câu hỏi về tác động của các trung tâm dữ liệu đối với hệ thống điện. Tại nhiều khu vực, đặc biệt là nơi tập trung các dự án của những “ông lớn AI”, người dân lo ngại rằng nhu cầu điện khổng lồ của các cơ sở này đang tạo áp lực lên lưới điện và đẩy chi phí năng lượng lên cao.

Tuy nhiên, một báo cáo mới từ SemiAnalysis, công ty nghiên cứu chuyên về ngành bán dẫn, cho rằng sự gia tăng của trung tâm dữ liệu chỉ là một phần nguyên nhân. Theo báo cáo, thiết kế thị trường điện và các quyết định chính sách mới là yếu tố có tác động lớn hơn đến việc giá điện leo thang.

Giá điện tăng mạnh trong những năm gần đây

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá điện sinh hoạt tại Mỹ đã tăng hơn 36% kể từ năm 2020, từ mức 12,76 cent/kWh lên 17,44 cent/kWh vào tháng 2/2026. Cơ quan này dự báo giá điện có thể đạt 19,01 cent/kWh vào tháng 9/2027.

Trong một báo cáo công bố trước khi xảy ra chiến sự Iran, EIA cho biết giá điện bán lẻ tại Mỹ đã tăng nhanh hơn tốc độ lạm phát kể từ năm 2022 và xu hướng này có thể kéo dài ít nhất đến năm 2026. Ngay cả Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây cũng thừa nhận những lo ngại của dư luận, khi cho rằng ngành trung tâm dữ liệu “cần cải thiện hình ảnh với công chúng”.

Từ vùng nông thôn Virginia cho tới sa mạc Arizona, nhiều địa phương từng nhiệt tình chào đón các dự án công nghệ nay bắt đầu tỏ ra thận trọng. Các trung tâm dữ liệu quy mô lớn do các tập đoàn công nghệ xây dựng đang bị cho là gây áp lực lên hạ tầng điện địa phương, khiến chi phí năng lượng tăng lên đối với người dân.

Theo SemiAnalysis, phần lớn sự tăng giá điện tại khu vực do PJM Interconnection quản lý - hệ thống lưới điện phục vụ 13 bang miền Đông nước Mỹ - có liên quan đến một cơ chế định giá ít được biết đến mang tên Base Residual Auction (BRA).

Cơ chế này yêu cầu người tiêu dùng trả trước chi phí điện dự kiến trong vòng hai năm, nhằm đảm bảo nguồn cung điện trong các thời điểm nhu cầu tăng cao như đợt nắng nóng cực đoan hoặc bão mùa đông.

Giá điện tương lai trong cơ chế này được tính toán dựa trên các mô hình dự báo nhu cầu năng lượng. Tuy nhiên, SemiAnalysis cho rằng những mô hình này đôi khi đánh giá quá cao nhu cầu thực tế, đặc biệt khi nhiều dự án trung tâm dữ liệu bị trì hoãn do thiếu hụt chip nhớ.

Không phải nơi nào cũng tăng giá điện

Báo cáo cũng so sánh với bang Texas, nơi lưới điện do Hội đồng Độ tin cậy Điện Texas (ERCOT) quản lý. Tại đây, giá điện vẫn khá ổn định kể từ năm 2022, dù các tập đoàn công nghệ lớn như OpenAI, Google hay Anthropic cũng đang phát triển các khu phức hợp trung tâm dữ liệu. Theo các chuyên gia, điều này cho thấy thiết kế thị trường điện đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chi phí năng lượng.

Bà Maeghan Rouch, đối tác tại Bain & Company, cho biết tại những thị trường có nguồn cung điện hạn chế như PJM, giá điện thường tăng mạnh khi nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu tăng. Trong khi đó, các hệ thống khác có cơ chế phân bổ chi phí minh bạch hơn nên ít gây tác động lên người tiêu dùng.

Ngoài ra, việc đầu tư nâng cấp lưới điện, tăng cường khả năng chống thiên tai hoặc tác động của lạm phát cũng có thể khiến hóa đơn điện của các hộ gia đình tăng lên.

“Ngay cả khi không có đầu tư vào trung tâm dữ liệu, chúng ta vẫn sẽ thấy áp lực tăng giá điện ở một mức độ nhất định”, bà Rouch nhận định.

Các tập đoàn AI trấn an dư luận

Trước những lo ngại ngày càng gia tăng, nhiều tập đoàn công nghệ lớn đã đưa ra các cam kết nhằm giảm bớt tác động của các dự án trung tâm dữ liệu.

Tháng 1 vừa qua, Microsoft công bố kế hoạch gồm năm điểm, trong đó cam kết chi trả toàn bộ chi phí điện phát sinh từ các trung tâm dữ liệu của hãng, đồng thời tăng cường đầu tư cho cộng đồng địa phương. Sau đó, Anthropic cũng đưa ra cam kết tương tự.

Gần đây, Tổng thống Trump đã triệu tập lãnh đạo các công ty AI hàng đầu tới Nhà Trắng để ký “Cam kết bảo vệ người tiêu dùng điện”, nhằm đảm bảo chi phí phát sinh từ các trung tâm dữ liệu mới không bị chuyển sang hóa đơn điện của người dân Mỹ.

Theo ông Chris Howard, phụ trách mảng trung tâm dữ liệu tại JLL, những cam kết như vậy có thể giúp các dự án trung tâm dữ liệu nhận được sự ủng hộ của cộng đồng địa phương, đặc biệt nếu đi kèm với các lợi ích như tạo việc làm hoặc chương trình đào tạo kỹ năng.

Dù vậy, một số chuyên gia vẫn tỏ ra hoài nghi. Theo ông Marc Einstein, Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research, nhiều công ty AI hiện vẫn chưa tạo ra lợi nhuận ổn định, điều này khiến việc thực hiện các cam kết tài chính trở nên khó khăn hơn.

“Ngành này vẫn chưa thực sự kiếm được tiền, và điều đó tạo ra áp lực lớn”, ông nói.

Ông cũng cho rằng các tập đoàn công nghệ cần minh bạch hơn về cách họ sẽ xử lý vấn đề chi phí năng lượng. Nếu không, những lo ngại trong dư luận có thể tiếp tục lan rộng.

Cơ hội cho năng lượng tái tạo

Trong dài hạn, nhu cầu điện ngày càng lớn từ các trung tâm dữ liệu có thể tạo ra cơ hội lớn cho ngành năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo.

Theo JLL, thời gian chờ kết nối vào lưới điện tại nhiều thị trường trung tâm dữ liệu lớn hiện đã lên tới 4–6 năm, thậm chí 10 năm tại các thành phố như Tokyo. Sự thiếu hụt nguồn cung điện này có thể mở ra cơ hội lớn cho các nhà sản xuất năng lượng, nhất là trong lĩnh vực năng lượng sạch.

Tuy nhiên, thái độ hoài nghi của chính quyền Mỹ hiện tại đối với một số chính sách năng lượng xanh cũng đặt ra câu hỏi về mức độ thực hiện các cam kết phát triển bền vững.

“Nếu không xử lý tốt vấn đề này, các cơ quan quản lý có thể đưa ra những quy định mới đối với ngành trung tâm dữ liệu”, Einstein cảnh báo. “Và đó chắc chắn không phải điều mà các công ty công nghệ mong muốn”.