Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cam kết sẽ cắt giảm chi phí sinh hoạt và “chấm dứt lạm phát”. Thế nhưng, sau nhiều tháng chìm trong các cuộc thương chiến và chiến dịch quân sự nhắm vào Iran, thực tế đang đi ngược lại: nước Mỹ đang trở nên đắt đỏ hơn bao giờ hết.

Vào tháng Ba, lạm phát đã vọt lên mức cao nhất trong vòng hai năm. Niềm tin của người tiêu dùng chạm đáy khi Mỹ phải gồng mình chuẩn bị cho những đợt tăng giá tiếp theo. Các nhà kinh tế nhận định, Cục Dự trữ Liên bang (Fed) hiện không còn dư địa để cắt giảm lãi suất trong kỳ họp thứ Tư này, đồng nghĩa với việc lãi suất thế chấp và vay kinh doanh sẽ tiếp tục neo ở mức cao kỷ lục.

Dù tốc độ tăng giá chưa khủng khiếp, nhưng với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy kịch tính chỉ còn cách 6 tháng, cử tri dường như không còn đủ kiên nhẫn với những “tiến triển” của ông Trump. Tỷ lệ ủng hộ Tổng thống đã sụt giảm xuống mức thấp kỷ lục 40%. Một cuộc thăm dò của Fox News cho thấy 7/10 người Mỹ tin rằng nền kinh tế đang tồi tệ đi, tăng mạnh so với con số 55% của một năm trước.

“Giống như James Carville từng nói: ‘Nền kinh tế mới là quan trọng nhất’. Mọi thứ khác đều vô nghĩa,” Giáo sư Paasha Mahdavi từ Đại học California Santa Barbara trích dẫn câu khẩu hiệu kinh điển. “Chúng tôi gọi đó là ‘bỏ phiếu bằng ví tiền’. Hiện tại, mọi yếu tố đều đang chống lại Tổng thống”.

Cú sốc từ “Vàng lỏng”

Trên đường đua bầu cử, ông Trump từng thề sẽ “cởi trói” cho các nhà khoan dầu để khai thác nguồn “vàng lỏng” của quốc gia, đưa giá xăng xuống dưới 2 USD/gallon. Tuy nhiên, cuộc chiến với Iran đã tạo ra hiệu ứng ngược: một cú sốc năng lượng toàn cầu đẩy chi phí nhiên liệu tại Mỹ tăng vọt.

Việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz cùng lệnh cấm vận của chính Mỹ đã đẩy giá dầu Brent vượt ngưỡng 110 USD/thùng, tăng hơn 50% so với trước chiến tranh. Hệ quả là người Mỹ đang phải trả trung bình 4,18 USD cho mỗi gallon xăng, thay vì mức 2,98 USD như trước đây.

Sự tăng giá không dừng lại ở đó. Giá dầu diesel, mạch máu của nền kinh tế Mỹ, đã nhảy vọt 45% lên mức 5,46 USD/gallon. Chi phí này sẽ tạo ra “hiệu ứng gợn sóng” trong nhiều tháng tới, khi chi phí vận tải và nông nghiệp tăng cao sẽ kéo theo giá của mọi loại hàng hóa khác.

Hàng tiêu dùng: Gánh nặng từ thuế quan

Ngay cả trước xung đột Iran, các cuộc thương chiến của ông Trump đã đẩy giá hàng nhập khẩu lên cao. Tính đến đầu tháng Tư, thuế suất thực tế của Mỹ đứng ở mức 11%, cao nhất kể từ năm 1943.

Trong khi chính quyền lập luận rằng các nhà xuất khẩu nước ngoài sẽ phải tự gánh thuế để được kinh doanh tại Mỹ, các nghiên cứu lại chỉ ra điều ngược lại: chính các doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ đang phải chi trả cho những khoản thuế này. Phân tích từ Lab Ngân sách của Yale cho thấy thuế quan của ông Trump đã đóng góp từ 0,5 đến 0,7 điểm phần trăm vào lạm phát hàng năm trong tháng Ba. Ước tính các loại thuế này sẽ đội giá ô tô lên 4,2%, quần áo và giày dép lên 3,6%.

Tháng 8/2024, đứng trước một bàn đầy thực phẩm thiết yếu, ông Trump từng thấu cảm với người dân rằng: “Giá nhu yếu phẩm đã tăng vọt” và hứa sẽ hạ nhiệt chúng ngay lập tức. Nhưng đến tháng Ba vừa qua, giá thực phẩm vẫn cao hơn 2,9% so với cùng kỳ năm trước.

Các chuyên gia cảnh báo lạm phát thực phẩm sẽ còn tồi tệ hơn do hệ lụy từ chiến tranh Iran. Chi phí năng lượng và phân bón tăng cao đang siết chặt nông dân Mỹ. Giá phân đạm đã tăng hơn 30% kể từ cuối tháng Hai, và thường mất từ 3-6 tháng để những chi phí này phản ánh trực tiếp lên kệ hàng siêu thị.

Bế tắc kép

Chi phí nhà ở đã tăng 3% trong 12 tháng qua khi các lệnh trừng phạt và chính sách siết chặt nhập cư làm đội giá vật liệu và chi phí nhân công. Thuế quan đã đẩy giá gỗ, thép, đồng và thạch cao lên cao, khiến chi phí xây dựng nhà ở dân dụng tăng thêm khoảng 30 tỷ USD.

Trong khi đó, lãi suất thế chấp vẫn neo ở mức trên 6%, một con số quá tầm với đối với những người mua trẻ tuổi. Ở mảng điện lực, dù ông Trump hứa sẽ giảm một nửa hóa đơn điện, nhưng thực tế giá điện vẫn tiếp tục tăng do cung không kịp cầu, nhất là khi các trung tâm dữ liệu AI đang “ngốn” năng lượng khủng khiếp.

Mặc dù lạm phát đã hạ nhiệt đôi chút so với đỉnh điểm năm 2025 sau khi chính phủ thúc đẩy các công ty công nghệ tự xây dựng nguồn phát điện và cắt giảm thêm quy định, nhưng mức giá vẫn đang leo thang với tốc độ cao hơn nhiều so với thời điểm ông Trump tái đắc cử. “Cơn thịnh nộ kinh tế” mà ông kỳ vọng mang lại cho đối thủ, dường như đang dội ngược lại chính người dân Mỹ.