Trong tuần qua, các thước đo về lợi suất thực tại các nền kinh tế lớn đã tăng lên mức cao nhất trong một thập kỷ, trong bối cảnh các chính phủ và doanh nghiệp AI đẩy mạnh phát hành trái phiếu. Xu hướng này đang làm gia tăng rủi ro đối với các thị trường chứng khoán và nền kinh tế toàn cầu.

Lợi suất thực là mức sinh lời mà nhà đầu tư trái phiếu yêu cầu cao hơn tỷ lệ lạm phát, đồng thời là chỉ báo quan trọng về chi phí vay nợ thực sự của các doanh nghiệp và chính phủ. Chúng thường được quyết định bởi kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế, lãi suất, cũng như cầu và cung tiền.

Vào ngày 13/8, lợi suất thực của các trái phiếu kỳ hạn 30 năm tại Mỹ - được đo lường qua các trái phiếu gắn với lạm phát - ở quanh ngưỡng 3%, tức gần mức cao nhất trong 18 năm. Trong khi đó, lợi suất thực trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Anh và Đức cũng dao động quanh mức đỉnh trong hơn một thập kỷ.

Theo các nhà phân tích và nhà đầu tư, việc các các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô siêu lớn (hyperscaler) đẩy mạnh vay nợ - đúng lúc các chính phủ vẫn đang chi tiêu mạnh mẽ - là yếu tố chính đẩy lợi suất trái phiếu lên cao.

Nguyên nhân là nhà đầu tư đòi hỏi mức sinh lời hấp dẫn hơn để tiếp tục mua vào lượng lớn trái phiếu đang tràn ngập thị trường.

Trong bối cảnh kỳ vọng lạm phát nhìn chung vẫn ổn định bất chấp xung đột tại Iran, sự gia tăng của lợi suất thực đã kéo theo lợi suất danh nghĩa trên toàn cầu đi lên trong những tháng gần đây.

Doanh nghiệp ồ ạt phát hành trái phiếu

Các công ty công nghệ lớn như Alphabet, Amazon và Meta đã phát hành tổng cộng gần 220 tỷ USD trái phiếu trong năm nay, hơn gấp đôi tổng giá trị phát hành 108 tỷ USD trong cả năm 2025, theo dữ liệu của LSEG.

Ông Vivek ​Paul, Giám đốc đầu tư tại BlackRock Investment Institute, bình luận: “Một cuộc cạnh tranh giành nguồn vốn ở mức độ chưa từng có trong những năm gần đây đang diễn ra. Do những yếu tố như làn sóng phát triển AI, tình trạng khan hiếm vốn đang ngày càng trở nên gay gắt hơn, và điều đó được phản ánh rõ nét qua lợi suất trái phiếu”.

Các chính phủ cũng đang tiếp tục mạnh tay vay nợ. Trong năm nay, thâm hụt ngân sách của Mỹ, Pháp và Anh dự kiến sẽ đạt lần lượt 6% GDP, 5% GDP và 4% GDP.

Ông Al Cattermole, nhà quản lý danh mục chứng khoán trả thu nhập cố định tại Mirabaud Asset Management, cho biết thêm: “Ở châu Âu, lợi suất chịu ảnh hưởng bởi chi tiêu cho quốc phòng, an ninh năng lượng và đầu tư hạ tầng nhiều hơn là đầu tư cho AI”.

Bên cạnh đó, các thị trường cũng đang tính đến khả năng các ngân hàng trung ương tăng lãi suất, một kịch bản thường có xu hướng kéo lợi suất thực đi lên.

Chứng khoán và nền kinh tế đối mặt rủi ro

Lợi suất thực là thước đo chi phí vay vốn mà các chính phủ và doanh nghiệp phải gánh chịu sau khi điều chỉnh cho lạm phát.

Nếu một trái phiếu có lợi suất danh nghĩa là 3% và lạm phát dự kiến ​​ở mức 2%, thì lợi suất thực sẽ vào khoảng 1%. Các nhà phân tích cho rằng dù đôi khi kỳ vọng lạm phát là yếu tố chính chi phối lợi suất danh nghĩa, nhưng gần đây lợi suất thực lại đóng vai trò quan trọng hơn.

Về lý thuyết, lợi suất thực cao hơn sẽ làm giảm sức hấp dẫn của cổ phiếu. Nhà đầu tư có thể đạt được mức sinh lời tốt hơn (đã điều chỉnh theo lạm phát) từ trái phiếu, trong khi các dòng tiền trong tương lai từ cổ phiếu lại trở nên kém hấp dẫn hơn.

Cho đến nay, nhà đầu tư chưa quá lo ngại nhiều về lợi suất, bởi thị trường chứng khoán vẫn liên tục lập đỉnh nhờ lợi nhuận mạnh mẽ của các doanh nghiệp và sức bền của các nền kinh tế.

Tuy nhiên, ông Matt King, nhà sáng lập của Satori Insights, cảnh báo rằng các công ty công nghệ lớn đang phải “đốt tiền” cho cuộc đua AI và sẽ ngày càng phụ thuộc vào tín dụng. Khi đó, lợi suất thực tăng cao sẽ gây sức ép lên thị trường chứng khoán.

Ông viết trong lưu ý: “Chúng tôi dự kiến lợi suất thực sẽ tiếp tục tăng cho đến khi chúng kìm hãm hoạt động vay mượn, cũng như ngăn chặn xu hướng chuyển vốn vào các tài sản rủi ro - động lực chính của đà tăng của thị trường chứng khoán”.

Đến một lúc nào đó, đà tăng của chi phí vay thực còn có thể khiến các doanh nghiệp và hộ gia đình cắt giảm tiêu dùng và đầu tư, khiến tăng trưởng kinh tế giảm tốc.

Ông Ashok Bhatia, Giám đốc đầu tư tại Neuberger, cho biết lợi suất thực của trái phiếu Mỹ vẫn dưới ngưỡng 3-4%, tức thấp hơn mức mà ông cho rằng có thể bắt đầu gây ảnh hưởng đáng kể đến tăng trưởng kinh tế.

“Nhưng lợi suất hiện tại là dấu hiệu cảnh báo rằng tăng trưởng kinh tế - hiện đang ở mức vững vàng từ 1,5% đến 2% - có thể bị đe dọa”, ông cảnh báo.

Ông Max Kitson, chuyên gia về lãi suất châu Âu tại Barclays, dự đoán lợi suất thực có thể tiếp tục tăng, vì các chính trị gia thiếu động thái cắt giảm thâm hụt ngân sách.