Bàn về câu chuyện phát triển thị trường vốn, đặc biệt là hệ thống ngân hàng, các chuyên gia chỉ ra hai thách thức nội tại lớn nhất trong hệ thống tài chính.
Thứ nhất về ngắn hạn, thanh khoản của hệ thống ngân hàng đang có dấu hiệu căng thẳng, đặc biệt là nếu tiếp tục tăng trưởng tín dụng năm 2026 nhanh như 2025 mà huy động tăng thấp chắc chắn sẽ gây áp lực lớn.
Thứ hai là vấn đề nội tại của thị trường vốn khi tăng trưởng tín dụng nhanh, ước tính khoảng 19% năm 2025 dẫn đến tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức 146%, cao nhất trong các nước có thu nhập trung bình thấp.
TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ. (Ảnh: NVCC).
Trao đổi với chúng tôi, TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ, chỉ ra rằng năm 2025, tín dụng tăng trưởng nhanh đến ngày 24/12 đã đạt 17,87% và dự kiến khoảng 19% cả năm nhưng huy động vốn tăng trưởng thấp, cập nhật đến 24/12 là 14,11%, lệch nhau khoảng 3 - 4%.
“Sự chênh lệch này khiến áp lực thanh khoản hiện rõ. Nếu cứ tiếp diễn đà này, hệ thống ngân hàng sẽ ‘căng như dây đàn’”, ông Lực nói.
Liên quan đến xu hướng tăng lãi suất trên thị trường thời gian qua, tại Họp báo cuối năm của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) diễn ra cuối tháng 12/2025, ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ cũng thừa nhận thời gian qua thanh khoản hệ thống có những khó khăn nhất định, đặc biệt từ đầu tháng 12.
Vào dịp cuối năm, nhu cầu tín dụng tăng cao theo yếu tố vụ mùa, tạo áp lực lớn lên thanh khoản. Tốc độ tăng trưởng huy động vốn thường thấp hơn tăng trưởng tín dụng, cập nhật đến 24/12 là 14,11% so với tín dụng 17,87%.
“Chênh lệch này cùng với sự cạnh tranh từ các kênh đầu tư khác tạo sức ép thanh khoản, khiến lãi suất liên ngân hàng tăng", ông Quang lý giải.
Báo cáo mới đây từ Công ty Chứng khoán MB (MBS) cũng chỉ ra rằng từ đầu năm 2025, tín dụng tăng tốc mạnh mẽ trong khi lãi suất cho vay được giữ ở vùng thấp để hỗ trợ nền kinh tế, tăng trưởng huy động lại chậm hơn đáng kể, tạo áp lực lên thanh khoản. Điều này buộc các ngân hàng phải điều chỉnh tăng lãi suất huy động vào cuối năm.
Dù NHNN liên tục bơm vốn qua thị trường mở (OMO), thị trường liên ngân hàng vẫn chịu sức ép lớn khi nhu cầu vốn tăng mạnh, kéo lãi suất liên ngân hàng liên tục lên mức đỉnh mới.
Trong bối cảnh đó, MBS Research kỳ vọng chính sách tiền tệ tiếp tục theo hướng hỗ trợ linh hoạt, giúp tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống năm 2026 có thể đạt khoảng 20%. Tuy nhiên, sự mất cân đối giữa tín dụng và huy động được dự báo khiến mặt bằng lãi suất huy động duy trì xu hướng tăng trong thời gian tới.
“Chất lượng tài sản ngành nhìn chung ổn định, tỷ lệ bao phủ nợ xấu dự kiến duy trì trên 80%, dù khó có khả năng quay trở lại mức trên 100% như các giai đoạn trước”, báo cáo nêu rõ.
Một điểm yếu nội tại nữa của ngành ngân hàng là với mức tăng trưởng tín dụng nhanh trong năm 2025, hệ số tín dụng/GDP tính đến hết năm 20025 dự kiến đạt khoảng 146%, mức cao nhất trong các nước có thu nhập trung bình thấp.
"Quy mô thị trường tài chính Việt Nam đã vượt 300% GDP, thách thức lớn nhất là khối ngân hàng đang chiếm tỷ trọng quá lớn (chiếm đến 90% quy mô cung ứng vốn), trong khi ở các nước khác chỉ khoảng 35 - 40%", chuyên gia Cấn Văn Lực nêu vấn đề.
(Nguồn: WB 2025 và Nhóm Nghiên cứu BIDV).
Trên thực tế, lâu nay Việt Nam vẫn là nền kinh tế dựa trên ngân hàng, nguồn vốn này chiếm khoảng 50% tổng lượng vốn toàn bộ nền kinh tế. Vốn từ thị trường cổ phiếu (bao gồm cổ phần hóa, thoái vốn, M&A) còn khá nhỏ, chỉ chiếm khoảng 1-3%. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp chiếm khoảng 10-11%, năm cao nhất là 2021 đạt khoảng 24%.
Trong khi các tổ chức quốc tế và chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cần hạ tỷ lệ tín dụng/GDP về ngưỡng an toàn thì với mức tăng trưởng tín dụng nhanh như hiện nay (ước tính năm 2025 khoảng 19%) thì hệ số này lại có dấu hiệu tăng lên từ khoảng 135,7% năm 2024 lên 146%.
Theo ông Lực, nếu năm 2026, tín dụng tiếp tục tăng trưởng gần gấp đôi GDP thì tỷ lệ này có thể vượt mức 147%. "Theo đà này, đến năm 2030 tỷ lệ tín dụng/GDP có thể đạt 180 - 190% GDP – mức rất cao. Nếu không tái cấu trúc mạnh mẽ mô hình cung ứng vốn, mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới sẽ rất khó đạt được một cách bền vững", TS. Cấn Văn Lực ước tính.
Chuyên gia cho rằng giải pháp cấp bách là phải phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu để dẫn vốn trung và dài hạn. Cùng với đó là các giải pháp như: khai thác các nguồn tài chính bền vững, tài chính xanh, nâng hạng thị trường chứng khoán, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, phát triển thị trường tài sản số,…
Để giảm phụ thuộc vào nguồn vốn ngân hàng, phát triển thị trường trái phiếu, cổ phiếu là yếu tố tiên quyết. Theo khuyến nghị, nguồn vốn ngân hàng chỉ nên chiếm tối đa 40%, còn lại nguồn vốn từ thị trường vốn phải tăng lên mức khoảng 25 - 27%.
TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách Chiến lược Trung ương nêu giải pháp, trước hết, thị trường phải có “hàng hóa” đủ chất lượng, từ cổ phiếu, trái phiếu đến các công cụ tài chính mới, đi kèm với cơ chế xếp hạng tín nhiệm và giám sát chặt chẽ.
Bên cạnh đó, các quy định về IPO, niêm yết và sở hữu nước ngoài cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh phù hợp với mục tiêu nâng hạng và hội nhập sâu hơn với thị trường quốc tế, ông Hiển cho biết.
