Khi nhắc đến Trung Đông, người ta thường nghĩ ngay đến dầu mỏ. Nhưng trong bối cảnh xung đột leo thang, một loại tài nguyên khác, ít được chú ý hơn nhưng không kém phần quan trọng, đang nổi lên như một rủi ro mới đối với kinh tế toàn cầu: helium.
Loại khí tưởng chừng chỉ gắn với những quả bóng bay này thực chất là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi cung ứng công nghệ cao, đặc biệt là ngành bán dẫn. Và giờ đây, nguồn cung helium đang đứng trước nguy cơ bị gián đoạn.
Helium đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất chip. Nhờ đặc tính làm mát và truyền nhiệt hiệu quả, nó giúp kiểm soát nhiệt độ trong quá trình chế tạo vi mạch. Quan trọng hơn, helium là thành phần không thể thiếu trong công nghệ quang khắc - bước then chốt để in các cấu trúc cực nhỏ lên chip.
Trước khi xung đột bùng phát, Qatar là nguồn cung helium lớn nhất thế giới, chiếm hơn 30% sản lượng toàn cầu. Tuy nhiên, các cơ sở sản xuất tại Ras Laffan, trung tâm xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới, đã bị gián đoạn sau các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa.
Khi một “nguồn sống” của helium bị ảnh hưởng, toàn bộ chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu lập tức bị đặt vào trạng thái cảnh báo.
Trước khi xung đột bùng phát, Qatar là nguồn cung helium lớn nhất thế giới. (Nguồn: CNBC)
Không chỉ ngành bán dẫn, helium còn được sử dụng rộng rãi trong sản xuất công nghiệp, hàng không vũ trụ và thiết bị y tế, đặc biệt là máy chụp cộng hưởng từ (MRI).
Theo các chuyên gia, nếu nguồn cung helium tiếp tục bị gián đoạn, hệ lụy sẽ không chỉ dừng lại ở công nghệ. Việc vận chuyển nguyên liệu qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng có thể kéo theo giá năng lượng, giá thực phẩm và hoạt động sản xuất toàn cầu.
Một báo cáo của UBS cảnh báo: bất kỳ gián đoạn kéo dài nào tại khu vực này đều có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên nhiều lĩnh vực kinh tế.
Những diễn biến gần đây đã bắt đầu phản ánh lên thị trường. Giá helium giao ngay đã tăng mạnh, có nơi ghi nhận mức tăng tới 70–100% chỉ trong thời gian ngắn. Nguyên nhân không chỉ đến từ việc gián đoạn sản xuất, mà còn từ việc eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển quan trọng, bị hạn chế hoạt động.
Trong bối cảnh nguồn cung khan hiếm, helium sẽ được phân bổ theo mức độ ưu tiên. Các ngành “tối quan trọng” như bán dẫn, y tế và hàng không vũ trụ sẽ được ưu tiên, trong khi các ứng dụng ít thiết yếu hơn gần như bị “gạt sang một bên”.
Tuy nhiên, ngay cả ngành chip, vốn đứng đầu danh sách ưu tiên, cũng khó tránh khỏi tác động, khi chi phí đầu vào tăng và nguồn cung không còn dồi dào.
Ngành bán dẫn vốn đã quen với những cú sốc chuỗi cung ứng trong những năm gần đây. Nhưng helium lại là một điểm yếu đặc biệt: nguồn cung tập trung vào một số khu vực, trong khi nhu cầu ngày càng tăng.
Các quốc gia sản xuất chip lớn như Hàn Quốc và Đài Loan phụ thuộc đáng kể vào nguồn helium từ Trung Đông. Điều này khiến họ dễ bị tổn thương trước những biến động địa chính trị.
Ngay từ trước khi xung đột xảy ra, các tổ chức trong ngành đã cảnh báo về nguy cơ gián đoạn nguồn helium. Giờ đây, kịch bản đó đang dần trở thành hiện thực.
Helium lại là một điểm yếu đặc biệt của ngành bán dẫn. (Nguồn: CNBC)
Dù gây ra nhiều lo ngại, khủng hoảng helium lại mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp khí công nghiệp. Khi giá tăng, các nhà cung cấp có thể cải thiện lợi nhuận, đặc biệt nếu tình trạng thiếu hụt kéo dài.
Tuy nhiên, mức độ tác động còn phụ thuộc vào thời gian xung đột. Nếu chiến sự sớm hạ nhiệt, thị trường có thể nhanh chóng ổn định nhờ lượng tồn kho tích lũy từ giai đoạn dư cung trước đó. Ngược lại, nếu căng thẳng kéo dài, helium có thể trở thành một trong những “nút thắt” lớn nhất của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Câu chuyện helium là minh chứng rõ ràng cho một thực tế của nền kinh tế hiện đại: những yếu tố tưởng chừng nhỏ bé lại có thể tạo ra tác động lớn.
Trong thế giới phụ thuộc vào công nghệ, không chỉ các nguồn năng lượng truyền thống, mà ngay cả những loại khí hiếm cũng có thể quyết định sự vận hành của cả hệ thống.
Và trong lúc mọi ánh mắt đang hướng về dầu mỏ, helium - “nhân vật thầm lặng” - có thể mới chính là biến số đáng chú ý nhất trong cuộc khủng hoảng lần này.
Israel cam kết sẽ không lặp lại việc tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran, trong bối cảnh xung đột leo thang đã khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh và Tổng thống Mỹ Donald Trump bất bình.
Cú sốc giá năng lượng do xung đột Trung Đông gây ra sẽ làm tăng đáng kể tỷ lệ lạm phát ở Đức lên trên mức 2,5% trong nửa đầu năm nay.
Các chỉ số chính của chứng khoán Mỹ giảm trong ngày thứ hai liên tiếp, bất chấp việc giá dầu hạ nhiệt trong bối cảnh các nhà đầu tư tiếp tục theo dõi diễn biến từ cuộc xung đột Trung Đông.
Ngày 19/3, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cảnh báo cuộc xung đột ở Trung Đông có thể gây áp lực nặng nề lên thương mại toàn cầu, vốn đang chậm lại khi dự báo khối lượng thương mại hàng hóa chỉ tăng 1,4% trong năm nay so với mức 4,6% vào năm 2025.
