Bàn về câu chuyện phát triển kinh tế tư nhân tại Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế", do Tạp chí Nhà đầu tư tổ chức ngày 13/4, PGS TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh rằng đâu đó, trong xã hội vẫn còn định kiến người giàu thường gắn với sự bất minh nên vai trò của lực lượng doanh nhân tư nhân chưa được nhìn nhận đúng mức.

Chuyên gia khẳng định: "Muốn trở thành cường quốc kinh tế thì phải có những tập đoàn kinh tế mạnh, đặc biệt là các tập đoàn kinh tế tư nhân hùng mạnh.Thứ hai là, nền kinh tế hiện đại vận hành theo chuỗi, mà muốn hình thành chuỗi thì phải có các tập đoàn dẫn dắt".

Bỏ hỗ trợ kiểu 'rải thóc cho chim sẻ ăn'

Ông cho rằng, đã đến lúc bỏ hỗ trợ kiểu “rải thóc cho chim sẻ ăn” mà chuyển sang hỗ trợ trên cơ sở các tập đoàn dẫn dắt, chuỗi nào yếu ở đâu thì tập trung hỗ trợ đúng điểm nghẽn đó.

Doanh nghiệp Việt Nam vốn đã trẻ, nhỏ và yếu, nếu tiếp tục bị ràng buộc quá mức thì rất khó trưởng thành. Vấn đề xây dựng lực lượng doanh nghiệp dân tộc là cực kỳ quan trọng. Nếu tuổi thọ bình quân của doanh nghiệp Việt Nam còn quá ngắn, thì làm sao có thể hình thành các doanh nghiệp lớn, đủ sức trở thành trụ cột? 

Lấy ví dụ với chuỗi công nghiệp ô tô, vị chuyên gia cho rằng, nên lấy VinFast và Thaco làm những trường hợp trọng điểm.

"Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ đủ mạnh, đủ rõ, để các doanh nghiệp dẫn dắt này chủ động xác định sẽ kéo theo ai, hỗ trợ mắt xích nào, với mức độ ra sao để tạo hiệu quả lan tỏa. Đồng thời, chính các doanh nghiệp dẫn dắt cũng phải có cam kết rõ ràng về trách nhiệm, hiệu quả và năng lực lan tỏa đối với toàn chuỗi", ông Thiên nói.

Theo ông, các ngành công nghiệp truyền thống của Việt Nam đều đang đối mặt với sức ép rất lớn, khi chúng ta đứng cạnh những trung tâm sản xuất hàng đầu thế giới, nơi năng lực thương mại và sản xuất ở quy mô lớn đã đi trước rất xa.

Vì vậy, lựa chọn chiến lược ưu tiên cho phát triển công nghiệp của Việt Nam phải rất tỉnh táo và có trọng điểm. Cần xây các tập đoàn dẫn dắt, chuỗi nào yếu ở đâu thì tập trung hỗ trợ đúng điểm nghẽn đó chứ không hỗ trợ dàn trải, kiểu "rải thóc cho chim sẻ ăn" vì như vậy chỉ tạo ra những "chim sẻ, chuyên gia cho hay.

Việt Nam đang bước vào đúng thời đại

Ông cũng cho rằng, nếu Việt Nam muốn trở thành một trường hợp khác biệt, thì phải lý giải được vì sao khoảng cách phát triển giữa Đông Bắc Á và Đông Nam Á ngày càng nới rộng.

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, để tạo nên "thần kỳ kinh tế", cần có một Nhà nước thông minh, kiến tạo, đồng thời phải có khu vực tư nhân đủ mạnh để đảm đương vai trò đầu tàu. Việt Nam cần đặc biệt chú ý kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc.

"Trung Quốc là một ví dụ đáng suy ngẫm", PGS TS. Trần Đình Thiên nói và cho biết sau nhiều thập niên cải cách, quốc gia này đã khẳng định vị thế bằng hàng loạt tập đoàn lớn có sức cạnh tranh mạnh. Cấu trúc phát triển của khu vực tư nhân là một trong những nhân tố quan trọng tạo nên bước nhảy vọt đó. 

Nhật Bản thì xây dựng được cơ cấu công nghiệp nhiều tầng, gồm doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp nhỏ. Nếu không có cấu trúc đó, Nhật Bản khó có thể tạo nên kỳ tích kinh tế. Doanh nghiệp lớn giữ vai trò trụ cột, còn các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia mạng lưới công nghiệp hỗ trợ, tạo nên một hệ sinh thái cạnh tranh nhiều tầng, rất khốc liệt nhưng cũng rất hiệu quả.

Đối với Hàn Quốc, bài học quan trọng là mối quan hệ giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Có những tập đoàn nhà nước lớn không chỉ thực hiện nhiệm vụ kinh doanh, mà còn làm nhiệm vụ tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân kinh doanh có lợi hơn.

"Họ đảm đương những khâu khó thu lợi nhuận trực tiếp, giúp bảo đảm chi phí vốn và các yếu tố đầu vào ở mức hợp lý cho khu vực tư nhân. Chính vì vậy, các tập đoàn tư nhân ra đời sau mới có điều kiện để lớn mạnh và thành công", ông Thiên nói.

Theo chuyên gia, Việt Nam đang bước vào đúng thời đại như vậy, nếu bỏ lỡ, chúng ta có thể đánh mất cơ hội lịch sử. Nhật Bản, Hàn Quốc đã từng vượt trần công nghệ trong những giai đoạn quyết định của mình. Nhưng điều đáng chú ý là chính các tập đoàn tư nhân mạnh đã góp phần đục thủng trần công nghệ ấy, còn Nhà nước đóng vai trò hỗ trợ và kiến tạo.

Vì vậy, Việt Nam phải có những tập đoàn tư nhân lớn của quốc gia, nhưng không phải lớn theo nghĩa hình thức, mà phải là lực lượng dẫn dắt chuỗi, có sứ mệnh vươn lên thành các TNCs hoặc MNCs trong tương lai.