Ngày nay, cùng với sự thay đổi của nhịp sống và không gian sinh hoạt, nhiều phong tục Tết xưa dần thưa vắng. Trong số đó, phong tục đốt lửa đêm giao thừa không còn xuất hiện thường xuyên, nhưng vẫn để lại dấu ấn sâu đậm trong ký ức của nhiều gia đình Việt.

Ngọn lửa trong đêm giao thừa – hình ảnh quen thuộc của Tết xưa

Với nhiều thế hệ người Việt, đêm giao thừa không chỉ là khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mà còn là thời điểm cả gia đình quây quần bên nhau, cùng nhìn lại một năm đã qua và gửi gắm hy vọng cho chặng đường phía trước. Trong không gian ấy, ngọn lửa được nhóm lên như một điểm nhấn ấm áp, xua tan giá lạnh cuối năm và gắn kết các thành viên trong gia đình.

Ở nhiều vùng nông thôn, hình ảnh đống lửa cháy rực giữa sân, bên cạnh là ấm trà nóng hay nồi bánh còn vương khói, từng là ký ức không thể thiếu của đêm cuối năm.

Ngọn lửa đêm giao thừa – ký ức quen thuộc của Tết xưa

Với nhiều thế hệ người Việt, đêm giao thừa không chỉ là khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đó còn là thời điểm cả gia đình tạm gác lại những lo toan thường nhật để ngồi lại bên nhau, trong không gian yên ắng hiếm hoi của năm.

Ngày trước, ở nhiều vùng quê, ngọn lửa giao thừa được nhóm lên giữa sân như một phần quen thuộc của đêm cuối năm. Lửa cháy bập bùng, ánh đỏ hắt lên những gương mặt quây quần, bên cạnh là ấm trà nóng, nồi bánh chưng vừa vớt còn nghi ngút khói. Những hình ảnh ấy, theo năm tháng, trở thành ký ức khó phai với những ai từng trải qua một cái Tết trọn vẹn ở làng quê.

Ngọn lửa khi ấy không chỉ để sưởi ấm. Nó tạo nên cảm giác sum vầy, khiến thời khắc giao thừa trở nên chậm rãi và ấm áp hơn giữa tiết trời cuối năm se lạnh.

Phong tục đốt lửa đêm giao thừa bắt nguồn từ đâu?

Theo lời kể của nhiều bậc cao niên, phong tục đốt lửa đêm giao thừa được cho là có nguồn gốc từ Campuchia. Trước đây, vào đêm giao thừa, người dân thường đốt một đống lửa lớn ở đầu làng, cùng nhau tụ tập, nhảy múa, uống rượu và chúc mừng năm mới trong không khí rộn ràng, gắn kết.

Khi du nhập vào Việt Nam, phong tục này dần được điều chỉnh cho phù hợp với đời sống sinh hoạt của từng vùng miền. Ở nhiều nơi, việc đốt lửa không còn mang tính cộng đồng lớn mà thu hẹp trong phạm vi gia đình, gắn với sinh hoạt đêm tất niên.

Cũng có những địa phương cho rằng, phong tục đốt lửa đơn giản bắt nguồn từ nhu cầu sưởi ấm. Đêm giao thừa thường lạnh, nhất là ở miền Bắc, nên việc nhóm lửa giúp cả nhà quây quần bên nhau lâu hơn, kéo dài khoảnh khắc sum họp hiếm hoi trong năm.

Dù xuất phát từ đâu, cứ đến khoảng 29 Tết, không ít gia đình vẫn giữ thói quen chẻ củi, xếp gọn trước sân, chuẩn bị cho đêm giao thừa.

Ý nghĩa của phong tục đốt lửa trong đêm giao thừa

Phong tục đốt lửa đêm giao thừa được duy trì suốt nhiều năm bởi những ý nghĩa mà người dân gửi gắm vào ngọn lửa. Với nhiều gia đình, lửa tượng trưng cho sự sống, cho sự sinh sôi và một khởi đầu mới khi bước sang năm mới.

Trong quan niệm dân gian, ngọn lửa cháy sáng còn có tác dụng xua đi những điều không may, những điều u ám của năm cũ. Lửa càng cháy đều, càng lâu tàn thì năm mới càng được tin là suôn sẻ, hanh thông.

Không ít người xem việc đốt lửa đêm giao thừa như một cách “thắp sáng” vận khí đầu năm. Giữa thời khắc chuyển giao, ánh lửa đỏ rực mang theo hy vọng về một năm mới bình an, đủ đầy và ấm no.

Cách chuẩn bị và những kiêng kỵ khi đốt lửa giao thừa

Tùy từng gia đình, cách chuẩn bị đốt lửa có thể khác nhau, từ việc chọn vị trí nhóm lửa đến thời điểm châm lửa. Tuy nhiên, theo quan niệm truyền thống, người châm lửa thường là đàn ông – người được xem là trụ cột trong gia đình.

Củi dùng để đốt cũng được lựa chọn khá kỹ. Người xưa thường chọn củi khô để lửa bén nhanh và cháy ổn định suốt đêm. Củi tươi bị kiêng dùng vì dễ khiến lửa tắt giữa chừng, được xem là điềm báo không thuận lợi cho năm mới.

Những quan niệm này, dù mang màu sắc dân gian, vẫn phản ánh mong muốn rất đời thường của người Việt: cầu mong một năm mới suôn sẻ, ít trắc trở, gia đình yên ấm.

Khi phong tục xưa dần thưa vắng trong đời sống hiện đại

Ngày nay, cùng với sự thay đổi của đời sống và không gian sinh hoạt, phong tục đốt lửa đêm giao thừa không còn phổ biến như trước. Ở nhiều nơi, đêm giao thừa trôi qua nhanh hơn, gọn gàng hơn, thay thế bằng những hoạt động hiện đại.

Thế nhưng, với những người từng lớn lên cùng hình ảnh đống lửa cuối năm, phong tục ấy vẫn mang giá trị tinh thần khó thay thế. Chỉ cần nhắc đến ngọn lửa giao thừa, ký ức về một cái Tết xưa chậm rãi, ấm áp và đầy gắn kết lại ùa về – nơi ngọn lửa không chỉ sưởi ấm cái lạnh cuối năm, mà còn sưởi ấm cả tình thân gia đình.