Những ngày gần đây, thông tin một hãng xe điện nâng giá pin thay thế lên gấp đôi lan truyền trên mạng xã hội được quan tâm. Mặc dù đến nay chưa có bất kỳ phản hồi chính thức nào, song những thông tin như vậy cũng đã khiến một bộ phận người tiêu dùng lo lắng.

Cơn ác mộng của ngành xe điện

Trong chuỗi sản xuất ô tô điện, pin là thành phần quan trọng và chiếm tỷ lệ chi phí cao nhất. Pin xe điện dựa vào các nguyên liệu thô như lithium, coban và niken. Khi những nguyên liệu này biến động tăng/giảm giá sẽ tác động trực tiếp lên giá pin.

Trung bình mỗi bộ pin xe điện chứa khoảng 10kg lithium. Xe điện vẫn là động lực chính khi chiếm hơn 85% tổng nhu cầu tiêu thụ. Dự báo đến năm 2035, xe điện và lưu trữ năng lượng sẽ chiếm tới 91% lượng lithium toàn cầu.

Theo báo cáo của Sprott - tập đoàn quản lý tài sản toàn cầu chuyên sâu trong lĩnh vực đầu tư vào kim loại quý và các nguyên liệu thiết yếu, thị trường lithium trong năm 2025 đã bắt đầu tăng trở lại nhờ nhu cầu xe điện - các trung tâm dữ liệu, khiến lượng tồn kho giảm và các quy định quản lý siết chặt hơn, đặc biệt từ Trung Quốc.

Cụ thể, sau giai đoạn biến động mạnh với mức giá đạt đỉnh vào tháng 11/2022 và sụt giảm kéo dài, thị trường đã bắt đầu ổn định trở lại từ tháng 6/2025. Tính đến ngày 30/11/2025, giá lithium carbonate đã tăng 25,73% so với đầu năm.

Trong bối cảnh đó, việc tập đoàn CATL đóng cửa một mỏ lithium lớn tại Trung Quốc và các chính sách ngăn chặn việc bán phá giá đã góp phần đẩy giá nguyên liệu này lên cao.

Thực tế, việc giá lithium tăng trở lại đã được dự báo từ trước. Năm 2022, công ty nghiên cứu E Source đưa ra dự báo chi phí sản xuất xe điện có thể tăng mạnh trong 4 năm tới, và tăng vọt 22% vào năm 2026 do tình trạng khan hiếm các nguyên liệu thô thiết yếu để sản xuất cell pin (tế bào pin).

Thời điểm đó, ông Sam Jaffe, Phó Chủ tịch mảng giải pháp pin tại E Source, nhận định: "Một 'cơn sóng thần' nhu cầu đang ập đến. Tôi không nghĩ rằng ngành công nghiệp pin đã sẵn sàng để đối phó với nó."

Ông Jaffe cho biết, đợt tăng giá đột biến này là kết quả của nhu cầu tăng cao đối với các nguyên liệu thô như lithium, vốn cần thiết để sản xuất hàng chục triệu cell pin. "Tình trạng thiếu hụt lithium là có thật và nó sẽ còn trở nên trầm trọng hơn. Bạn không thể sản xuất pin nếu không khai thác được lithium," ông nhấn mạnh.

E Source dự đoán chi phí pin tăng cao có thể đẩy giá bán lẻ xe điện vào năm 2026 tăng thêm từ 1.500 USD đến 3.000 USD mỗi chiếc. 

Trước tình hình này, các lãnh đạo ngành ô tô đã liên tục cảnh báo về nhu cầu cấp thiết trong việc tăng sản lượng nguyên liệu thiết yếu. Chẳng hạn, tại lễ ra mắt mẫu xe bán tải điện F-150 Lightning, CEO Ford khi ấy là ông Jim Farley - đã kêu gọi đẩy mạnh hoạt động khai khoáng.

Hay ngay từ năm 2020, CEO Tesla Elon Musk cũng đã hối thúc ngành khai khoáng tăng cường chiết tách niken.

Báo cáo của E Source nêu rõ: “Thực tế, các khoản đầu tư vào dự án khai thác lithium mới vẫn rất nhỏ giọt và phần lớn trong số đó lại đến từ Trung Quốc nhằm phục vụ cho chuỗi cung ứng của chính họ.”

Còn theo báo cáo của Sprott, hiện tại, Australia, Chile và Trung Quốc vẫn là ba nhà sản xuất lithium lớn nhất thế giới.

Cuộc đua chưa thấy hồi kết 

Ngoài xe điện, pin lithium-ion đang trở thành thành phần thiết yếu trong các trung tâm dữ liệu. So với các loại pin truyền thống, chúng có tuổi thọ dài hơn, mật độ năng lượng cao hơn và chu kỳ nạp xả nhanh hơn. Trong bối cảnh nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu dự kiến tăng gấp 2,5 lần vào năm 2030, tiềm năng cho lithium là cực kỳ lớn.

Điển hình như Google đang sử dụng hơn 100 triệu viên pin lithium-ion trong các trung tâm dữ liệu trên toàn thế giới. Hãng cho biết loại pin này giúp tiết kiệm một nửa diện tích nhưng lại cung cấp năng lượng gấp đôi và có tuổi thọ gấp đôi. Xu hướng này đang lan rộng toàn ngành công nghệ nhằm tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) xếp rủi ro địa chính trị của lithium ở mức khá cao (3/5), do 85% sản lượng tập trung tại Australia, Chile và Trung Quốc. Việc Trung Quốc kiểm soát tới 60% năng lực tinh chế toàn cầu khiến chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương trước các biến động chính trị.

Để đối phó, nhiều quốc gia đang cấp tập xây dựng các nhà máy sản xuất pin. Năm 2019, Mỹ chỉ có hai "siêu nhà máy" (gigafactory), nhưng đến năm 2025, con số này đã lên tới 34 nhà máy (bao gồm các dự án đang hoạt động, đang xây dựng hoặc đã lên kế hoạch).

Năm 2025, Chính phủ Mỹ đã có bước đi quyết liệt nhất từ trước đến nay khi tuyên bố đang nắm giữ 5% cổ phần tại Lithium Americas và dự án Thacker Pass – một trong những mỏ lithium lớn nhất thế giới. Điều này khẳng định Mỹ coi lithium là tài nguyên chiến lược quốc gia và sẽ dốc sức hỗ trợ khai thác trong nước.

Các "ông lớn" dầu khí cũng nhập cuộc, Chevron và Exxon Mobil đang thâu tóm các vùng đất giàu lithium tại khu vực Smackover (kéo dài từ Florida đến Texas). Halliburton cũng gia nhập cuộc đua với kế hoạch khai thác mỏ bằng năng lượng địa nhiệt tại Texas. Sự góp mặt của các tập đoàn dầu khí với tiềm lực tài chính và kinh nghiệm vận hành khổng lồ sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Tại châu Âu, Chính phủ Đức đã cấp 104 triệu Euro cho Vulcan Energy Resources để tăng sản lượng lithium nội địa, cho thấy quyết tâm của họ trong việc tự chủ nguồn cung.

Các nhà sản xuất ô tô và pin cũng không đứng ngoài cuộc chơi khi cam kết chi gần 112 tỷ USD để đẩy mạnh sản xuất. Nếu tất cả các nhà máy này đi vào hoạt động tối đa công suất, chúng có thể cung cấp đủ năng lượng cho khoảng 18 triệu xe điện mỗi năm vào 2030. Dự báo trong năm 2025, cứ 4 xe mới bán ra trên thế giới thì có một xe là xe điện - một bước nhảy vọt so với tỷ lệ chưa đầy 5% của vài năm trước.

Các nhà phân tích tại Sprott nhận định rằng sự quay trở lại của lithium trong năm 2025 cho thấy một thị trường đang dần trưởng thành và có nền tảng vững chắc. Dù khó có thể quay lại mức giá đỉnh điểm như cuối năm 2022, nhưng với việc nhu cầu từ xe điện và trung tâm dữ liệu tăng cao, cộng với sự hậu thuẫn từ chính phủ các nước, lithium sẽ tiếp tục giữ vị thế không thể thay thế.

“Đà tăng trưởng này đánh dấu một chương mới cho lithium – một kim loại thiết yếu đóng vai trò trung tâm trong công cuộc điện khí hóa, quốc phòng và công nghệ số của thế giới trong nhiều thập kỷ tới”, báo cáo cho hay.