Chiều 12/1, Liên minh AI Âu Lạc đã chính thức công bố giải thưởng Âu Lạc Grand Prize trị giá 1 triệu USD. Ban tổ chức nhấn mạnh đây không chỉ là một con số kỷ lục tại thị trường Việt Nam mà còn là tín hiệu về một chiến lược tự chủ công nghệ lõi nhằm đối phó với nguy cơ lệ thuộc vào các nền tảng trí tuệ nhân tạo quốc tế.

Giải thích về giá trị 1 triệu USD - con số tương đương với giải Nobel, ông Trương Gia Bình, Chủ tịch Liên minh AI Âu Lạc, kiêm Chủ tịch FPT, khẳng định giải thưởng không có ý định so sánh về danh tiếng với các giải thưởng quốc tế mà tập trung vào trách nhiệm quốc gia.

Ông Bình nhấn mạnh: “Lịch sử cho thấy rằng hơn ai hết, chúng ta phải có trách nhiệm bảo vệ đất nước mình và trong bối cảnh mới, đó là bảo vệ chủ quyền công nghệ, chủ quyền AI”. 

Theo ông, việc xây dựng một hệ sinh thái AI nội địa là bài toán sống còn để giữ chân trí tuệ Việt. “Nếu hệ sinh thái AI trong nước không được hình thành, thì những bạn trẻ Việt Nam dù có ý tưởng lớn đến đâu cũng sẽ phải dùng công cụ nước ngoài để thực hiện, ý tưởng cũng theo đó ra nước ngoài. Khi đó, chúng ta sẽ đánh mất nguồn lực trí tuệ của chính mình”, ông Bình phân tích.

Từ góc độ này, giải thưởng được xem là lời kêu gọi tinh thần tự lực dân tộc. Ông Bình nói thêm: “Chúng ta chỉ còn một con đường: dựa vào chính dân tộc mình, tự lực, tự cường, xây dựng năng lực AI của Việt Nam”.

Đối với các nhà đầu tư, tính khả thi và khả năng thương mại hóa của sản phẩm luôn là ưu tiên hàng đầu. Ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT - Chủ tịch Hội đồng Sơ khảo, cho rằng những ý tưởng bền vững phải bắt nguồn từ thực tế. 

Ông Khoa nhận định: “Khi nhìn vào những sản phẩm công nghệ đình đám trên thế giới, có thể thấy rất nhiều trong số đó đều khởi nguồn từ những ý tưởng rất nhỏ... Thường những ý tưởng có thể tồn tại và phát triển lâu dài thường xuất phát từ những nhu cầu rất thực tế”.

Trên cơ sở đó, Hội đồng thẩm định sẽ đặt ra thước đo khắt khe về hiệu quả kinh tế - xã hội. “Tiêu chí quan trọng nhất mà chúng tôi đặt ra chính là mức độ ảnh hưởng của sản phẩm, giải pháp đối với xã hội, doanh nghiệp và đời sống”, ông Khoa nêu cụ thể. 

Đồng thời, ông cũng làm rõ tính mở của giải thưởng: “Miễn là người Việt Nam, dù đang sinh sống, học tập hay làm việc ở bất cứ nơi nào trên thế giới, các bạn đều có quyền tham gia Âu Lạc Grand Prize”.

Về mặt kỹ thuật, ông Lê Hồng Việt, Giám đốc FPT Smart Cloud, cho biết ban tổ chức không yêu cầu thí sinh phải tự phát triển mọi thành phần ngay từ đầu, nhưng phải chứng minh được năng lực làm chủ. 

Ông Việt giải thích: “Yếu tố cốt lõi phải xuất phát từ trí tuệ, sáng tạo và năng lực làm chủ của thí sinh người Việt”. Để đảm bảo tính minh bạch, ông Việt cho biết thêm: “Ban Tổ chức và các thành viên Hội đồng đều ký cam kết bảo mật, bảo đảm mọi thông tin không bị lan truyền ra bên ngoài”.

Chiến lược "góp gạo thổi cơm chung"

Điểm khác biệt của chiến lược này so với các cuộc thi công nghệ thông thường là hệ sinh thái hỗ trợ sau giải thưởng. Ông Trương Gia Bình tiết lộ: “Giải thưởng chỉ là một phần trong bức tranh tổng thể”. 

Để giải quyết bài toán thiếu hụt dữ liệu - rào cản lớn nhất của AI Việt, Liên minh Âu Lạc áp dụng cơ chế: “Góp gạo thổi cơm chung. Những tổ chức thành viên có dữ liệu sẽ đóng góp vào kho chung và ngược lại, họ có quyền khai thác và sử dụng nguồn dữ liệu khổng lồ đó”.

Bà Dương Thị Hồng Nhung, CEO N2TP, đại diện cho nhóm khởi nghiệp, chia sẻ về thực trạng khó khăn của các doanh nghiệp AI non trẻ: “Ở giai đoạn đầu, chúng tôi thực sự có cảm giác như đang mặc một ‘chiếc áo quá rộng và quá dài’, cũng như luôn gặp nhiều khó khăn trong việc gọi vốn và duy trì hoạt động nghiên cứu”. 

Theo bà Nhung, giải thưởng này là “một nguồn hỗ trợ rất lớn, có ý nghĩa thiết thực đối với dự án và định hướng phát triển lâu dài của chúng tôi”.

Để các sản phẩm không "chết yểu" sau cuộc thi, ông Trương Gia Bình cam kết đồng hành trực tiếp với vai trò kết nối thị trường. “Tôi xin hứa sẽ trực tiếp đóng vai trò 'người mai mối', dẫn dắt các đội quán quân đến gặp gỡ những đối tác và khách hàng lớn nhất của chúng tôi. Liên minh sẽ giúp các bạn tìm ra thị trường lớn, đảm bảo sản phẩm có đất diễn và cơ hội phát triển rực rỡ nhất”, ông Bình hứa hẹn.

Khép lại sự kiện, Chủ tịch Liên minh AI Âu Lạc đặt ra mục tiêu đầy tham vọng cho lộ trình tự chủ công nghệ: “Chúng tôi hướng tới một tương lai nơi người Việt Nam sẽ sử dụng ChatGPT của người Việt, do chính trí tuệ Việt làm chủ và kiến tạo”.

Theo lộ trình công bố, giải thưởng sẽ chính thức mở cổng đăng ký trực tuyến vào tháng 3/2026 và dự kiến trao giải vào tháng 11/2026. Đây sẽ là mốc thời gian quan trọng để giới kinh doanh đánh giá năng lực thực tế của các "mỏ neo" công nghệ nội địa.