Chi tiêu của những người tiêu dùng giàu có ngày càng đóng vai trò quan trọng với nền kinh tế Mỹ. Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia đặt câu hỏi phải chăng thị trường chứng khoán Mỹ đang trở nên quá lớn để sụp đổ.

Ông Eric Balchunas, chuyên gia cấp cao về quỹ ETF của Bloomberg Intelligence, đã đặt câu hỏi đó trong một báo cáo tháng 7. Một số chương trình podcast đầu tư nổi tiếng của Mỹ cũng đề cập đến chủ đề này trong thời gian gần đây.

“Quá lớn để sụp đổ” là cụm từ được nhắc đến nhiều trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, dùng để chỉ các gã khổng lồ ngân hàng Mỹ có mối liên kết mật thiết với hệ thống tài chính đến mức chính phủ không thể để họ phá sản.

Ông Balchunas viết trong báo cáo: “Chính phủ Mỹ có thể ngày càng khó chấp nhận để mặc chứng khoán rơi vào thị trường giá xuống lâu dài, do cổ phiếu đóng vai trò trọng yếu với tiền tiết kiệm hưu trí của người dân”.

Rủi ro tới an ninh kinh tế

Trước đây, các nhà kinh tế từng coi những vụ sụp đổ của thị trường chứng khoán là sự kiện lành mạnh, giúp thanh lọc nền kinh tế nói chung.

Nhưng ngày nay, nhiều chuyên gia Phố Wall và chính trị gia ở Washington ngày càng lo ngại rằng thị trường gấu có thể là rủi ro quá lớn đối với an ninh kinh tế, tờ MarketWatch cho hay.

Đà tăng mạnh của thị trường chứng khoán trong vài năm qua đã cho phép người Mỹ đẩy mạnh chi tiêu bất chấp áp lực lạm phát. Ngoài ra, chứng khoán cũng đã trở thành trụ cột đảm bảo tài chính cho người về hưu, ông Balchunas nhận định.

Vị chuyên gia cho biết hiện tại khoảng 55% người Mỹ sở hữu cổ phiếu. Đến cuối năm 2030, tỷ lệ đó có thể tăng lên 80% trong bối cảnh “Trump Accounts” và các chương trình chính phủ khác khuyến khích người dân dầu tư.

Nếu vậy, tỷ lệ người dân sở hữu chứng khoán của Mỹ sẽ vượt xa những quốc gia khác.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, thị trường chứng khoán bùng nổ đã khiến cơ cấu tài sản của người Mỹ thay đổi đáng kể. Hiện nay, cổ phiếu chiếm tỷ trọng lớn nhất trong giá trị tài sản ròng của các hộ gia đình, vượt qua cả bất động sản.

Điều quan trọng khác là tuy tầng lớp trung lưu vẫn dựa vào giá trị ngôi nhà làm nền tảng cho khoản tích lũy, danh mục tài sản của những người giàu có nhất nước Mỹ lại chủ yếu bao gồm cổ phiếu và cổ phần tại các doanh nghiệp tư nhân, theo dữ liệu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Nghiên cứu của nhiều chuyên gia kinh tế phát hiện rằng sau đại dịch COVID-19, những người Mỹ giàu có ngày càng đóng vai trò chủ đạo trong các hoạt động của nền kinh tế. Trong khi đó, tiêu dùng đóng góp khoảng 70% vào GDP Mỹ hàng năm.

Bà Danielle DiMartino Booth, CEO công ty nghiên cứu QI Research, đánh giá: “Nếu thị trường chứng khoán đỏ lửa và tài sản tích lũy từ chứng khoán của nhà đầu tư ‘bốc hơi’ thì người giàu sẽ chịu thiệt hại nặng nề hơn hẳn người nghèo… Điều đó chắc chắn cũng sẽ làm tổn thương nền kinh tế thực”.

Thị trường chứng khoán không chỉ chiếm tỷ trọng lớn chưa từng thấy trong tổng tài sản của người Mỹ, mà còn đạt mức cao kỷ lục về quy mô khi so sánh với nền kinh tế nói chung.

Chỉ số Buffett - đặt theo tên nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffett - so sánh tổng giá trị thị trường chứng khoán Mỹ với quy mô GDP hàng năm. Theo dữ liệu từ Dow Jones Market Data, vào khoảng đầu tháng 7, chỉ số Buffett đạt 2,5 - mức cao nhất trong lịch sử.

Khả năng Fed và chính phủ Mỹ can thiệp thị trường

Ông Balchunas nhận định với việc đa số người Mỹ nắm giữ chứng khoán, các nhà hoạch định chính sách có thể sẽ thấy khó lòng đứng ngoài cuộc nếu thị trường chao đảo.

Khi ngày càng nhiều tiền đổ vào chứng khoán, thị trường nhiều khả năng sẽ không còn đơn thuần là chỉ báo sớm về hoạt động kinh tế, mà trở thành một nguồn lực then chốt duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính nói chung.

Trong các giai đoạn gần đây, ngân hàng trung ương Nhật Bản và Trung Quốc đã tạo điều kiện cho việc mua cổ phiếu nội địa thông qua các quỹ ETF.  Theo ông Balchunas, các ví dụ này có thể tạo thêm động lực để Fed cân nhắc thực hiện những nước đi tương tự.

“Khi việc sở hữu cổ phiếu ngày càng trở nên phổ biến, Fed có thể sẽ khó phân biệt giữa việc hỗ trợ ổn định tài chính và chống đỡ cho thị trường chứng khoán”, vị chuyên gia của Bloomberg Intelligence viết trong báo cáo.

Ông Eric Wallerstein, Trưởng chuyên gia vĩ mô tại Clocktower Group và cựu nhân viên của Fed, hoài nghi ý tưởng Fed sẽ hành động để trực tiếp nâng đỡ thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, ông Wallerstein cũng lưu ý điều này không có nghĩa là nhận định chung của ông Balchunas hoàn toàn sai lệch.

Ông Wallerstein nói với MarketWatch: “Liệu thị trường chứng khoán có quá lớn để sụp đổ hay không? Tôi cho là có”.

Theo ông, giá trị tài sản tích lũy từ đà tăng của thị trường chứng khoán đang là một yếu tố quan trọng thúc đẩy người tiêu dùng tăng chi tiêu và giảm tiết kiệm. Vì vậy, nếu giá trị tài sản chứng khoán sụt giảm, tiêu dùng cũng sẽ suy yếu.

Ngoài tầm quan trọng của tiêu dùng, chính phủ Mỹ còn có một động lực khác để bảo vệ thị trường. Trong bối cảnh Mỹ - Trung chạy đua AI, các công nghệ tiên tiến đang ngày càng trở thành vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia.

Trong kịch bản thị trường lao dốc và đe dọa những công ty như OpenAI, ông Wallerstein tin chính phủ Mỹ sẽ ra tay cứu trợ. OpenAI được kỳ vọng sẽ huy động hàng tỷ USD trong cuộc IPO tương lai, với mức định giá lên tới nghìn tỷ USD.

Ông Wallerstein cho biết: “Tôi thực sự nghĩ rằng chính phủ Mỹ sẽ hỗ trợ những công ty phát triển AI trong tình huống nguy cấp, có thể là để đổi lấy cổ phần. Việc các công ty này thành công có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh quốc gia”.