Hành vi gian lận khiến toàn bộ vụ kiện không còn đáng tin cậy

Tòa án Quận Nam New York đã ban hành phán quyết dài 25 trang, liên quan đến vụ kiện giữa CTCP Sản xuất Kinh doanh Xuất nhập khẩu Bình Thạnh (Gilimex) và Amazon.

Tòa án Mỹ không kết luận Amazon có vi phạm hợp đồng hay không, mà cho rằng việc Gilimex sử dụng các chứng cứ không trung thực đã khiến vụ kiện không còn đủ cơ sở để tiếp tục xét xử.

Xuyên suốt vụ kiện, một trong những nội dung quan trọng là nhóm chứng cứ được Gilimex sử dụng để chứng minh khoản thiệt hại nguyên vật liệu khoảng 68 triệu USD. Trong giai đoạn thu thập chứng cứ, Gilimex đã giao nộp hàng chục đơn đặt hàng và thư yêu cầu thanh toán từ nhiều nhà cung cấp nhằm chứng minh khoản thiệt hại này.

Tuy nhiên, kết quả giám định dữ liệu điện tử cho thấy nhiều tài liệu được tạo chỉ vài ngày trước thời điểm giao nộp và có dấu hiệu được tạo mới bằng máy tính thay vì được quét từ bản giấy như doanh nghiệp giải thích.

Đến tháng 7/2025, Gilimex thông báo đã tiến hành điều tra nội bộ và xác định một nhân viên cấp thấp tên Lương là người làm giả hơn 100 tài liệu, trong đó có hơn 90 tài liệu đã được giao cho Amazon trong quá trình tố tụng. Theo lời giải thích của doanh nghiệp, Lương tự ý lập chứng từ giả nhằm chiếm đoạt tiền thanh toán.

Tuy nhiên, tòa án Mỹ không chấp nhận cách lý giải của Gilimex.

Phán quyết cho rằng lời khai của Lương "không hợp lý và hoàn toàn thiếu độ tin cậy". Lương khai đã tự mình thực hiện kế hoạch làm giả chứng từ trị giá khoảng 40 triệu USD dù chỉ hưởng mức lương khoảng 373 USD/tháng, không có máy tính hay email của công ty và cũng không hề tìm cách chuyển tiền từ Gilimex sang tài khoản cá nhân.

Cũng theo tòa, ngay cả khi được chấp nhận, lời khai của Lương không thể lý giải được chứng cứ quan trọng nhất của vụ án: Đơn đặt hàng tháng 11/2021 trị giá hơn 69 triệu USD. Đó là đơn đặt hàng nguyên vật liệu giữa Gilimex và Blaze Max Hong Kong Limited (Blazemax), được Gilimex nói rằng sẽ dùng để sản xuất hàng hóa cho Amazon.

Theo hồ sơ vụ án, đơn hàng hoàn toàn không xuất hiện trong hơn 68.000 tệp dữ liệu điện tử mà Gilimex giao nộp trước đó. Chỉ đến giai đoạn chuyên gia xác định thiệt hại, tài liệu mới được đưa ra để thay thế cho nhóm hơn 90 chứng từ giả đã bị phát hiện.

Tòa án cũng chỉ ra hàng loạt điểm bất thường xung quanh chứng cứ mới này. Cụ thể, Gilimex nhiều lần thay đổi lời giải thích về nguồn gốc của tài liệu, chưa kể các phiên bản tài liệu nộp lên lúc thì đen trắng, lúc thì bản màu; dấu mộc trên các tài liệu không thống nhất.

Điều đáng nói là báo cáo tài chính kiểm toán năm 2022 của chính Gilimex cũng không phản ánh giao dịch nào có quy mô gần 69 triệu USD với Blazemax. Các báo cáo chỉ ghi nhận khoảng 3 triệu USD phải trả thương mại và khoảng 1,1 triệu USD phải trả khác cho doanh nghiệp này.

Sau khi đánh giá tổng thể, thẩm phán kết luận nhóm chứng mới không xác thực và đã bị làm giả.

Quan trọng hơn, vấn đề không còn nằm ở riêng nhóm chứng cứ bị làm giả. Một khi các nhân chứng chủ chốt đã nhiều lần đưa ra lời khai không trung thực hoặc liên tục thay đổi lời giải thích, thì độ tin cậy của toàn bộ vụ kiện cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, việc chỉ loại bỏ các tài liệu giả sẽ không đủ để khắc phục hậu quả và một phiên xét xử tiếp theo chỉ làm lãng phí nguồn lực tư pháp.

“Bác toàn bộ vụ kiện với hiệu lực vĩnh viễn là biện pháp phù hợp duy nhất”, quyết định của tòa án Mỹ ban hành ngày 9/7 nêu rõ.

Sau thông tin tiêu cực, cổ phiếu GIL của Gilimex giảm hết biên độ xuống 10.650 đồng/cp. Tính đến 10h30 ngày 10/7, mã này còn dư bán giá sàn hơn 170.000 đơn vị, trong khi thanh khoản tăng đột biến lên hơn 820.000 cổ phiếu với lực bán chiếm ưu thế. 

Toàn cảnh vụ kiện kéo dài gần 4 năm

Vụ kiện bắt đầu vào cuối năm 2022, khi Gilimex khởi kiện Amazon tại Tòa án Quận Nam New York, yêu cầu bồi thường ban đầu khoảng 280 triệu USD, sau đó nhiều lần sửa đổi đơn kiện và nâng tổng giá trị yêu cầu bồi thường lên khoảng 840 triệu USD.

Gilimex cho rằng Amazon đã thay đổi chiến lược kinh doanh sau đại dịch COVID-19 và đột ngột cắt giảm đơn hàng, trong khi trước đó doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư mở rộng nhà xưởng, tuyển dụng lao động và đặt mua lượng lớn nguyên vật liệu để phục vụ đối tác này.

Theo Gilimex, việc Amazon không tiếp tục đặt hàng khiến doanh nghiệp phải gánh lượng lớn hàng tồn kho, công suất dư thừa cùng nhiều chi phí phát sinh. Trên cơ sở đó, Gilimex cáo buộc Amazon vi phạm hợp đồng, vi phạm nghĩa vụ ủy thác, đưa ra thông tin sai lệch và thực hiện các hành vi thương mại không công bằng.

Trong suốt quá trình tố tụng, vụ kiện nhiều lần thu hút sự chú ý khi Amazon liên tục phủ nhận các cáo buộc, đồng thời đặt nghi vấn về tính xác thực của nhiều chứng cứ do Gilimex cung cấp.

Đến năm 2025, sau khi phát hiện dấu hiệu bất thường trong các chứng từ, Amazon đề nghị tòa áp dụng chế tài đối với Gilimex. Đây cũng là giai đoạn doanh nghiệp Việt Nam thừa nhận hơn 90 tài liệu đã giao nộp trong quá trình tố tụng là giả và giải thích rằng những tài liệu này do một nhân viên tự ý tạo lập.

Tuy nhiên, sau phiên điều trần và quá trình xem xét chứng cứ, tòa án kết luận các hành vi gian lận không chỉ dừng lại ở nhóm hơn 90 tài liệu ban đầu mà còn liên quan đến các chứng cứ được bổ sung sau này, trong đó có đơn đặt hàng trị giá 69,04 triệu USD với Blazemax.

Trên cơ sở đó, Tòa án Quận Nam New York chấp nhận yêu cầu áp dụng chế tài của Amazon, bác toàn bộ vụ kiện với hiệu lực vĩnh viễn và cho phép Amazon tiếp tục yêu cầu Gilimex bồi hoàn các khoản chi phí phát sinh trong quá trình điều tra, chứng minh hành vi gian lận.

Phán quyết cũng cho Amazon thời hạn đến ngày 10/8/2026 để nộp yêu cầu về chi phí luật sư và các khoản phí liên quan.

Khép lại phán quyết, Thẩm phán Lorna G. Schofield nhấn mạnh việc bác đơn kiện với hiệu lực vĩnh viễn là chế tài duy nhất phản ánh đúng mức độ nghiêm trọng của hành vi gian lận, bảo vệ tính toàn vẹn của quá trình tố tụng và bảo đảm Gilimex không được hưởng lợi từ chính hành vi dẫn dắt sai lệch trong quá trình điều tra.