Về lý thuyết, việc Mỹ và Iran công bố đạt thỏa thuận hòa bình tạm thời lẽ ra phải là tin xấu đối với vàng. Tuy nhiên, giá kim loại quý này lại tăng ba phiên liên tiếp sau thông báo.

Diễn biến trái ngược với logic thông thường đang khiến giới đầu tư đánh giá lại những yếu tố thực sự chi phối thị trường vàng. Liệu vàng vẫn là tài sản trú ẩn trước rủi ro địa chính trị, hay trọng tâm của thị trường đã chuyển sang lạm phát và chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed)?

Chiến sự không còn là động lực chính của vàng?

Theo logic thông thường, căng thẳng địa chính trị có lợi cho giá vàng. Chiến tranh làm gia tăng sự bất ổn, dấy lên lo ngại về sự gián đoạn kinh tế và thường thúc đẩy các nhà đầu tư hướng đến những tài sản được coi là nơi lưu trữ giá trị an toàn. Hòa bình thường có tác động ngược lại.

Tuy nhiên, diễn biến trong những tháng gần đây cho thấy mối liên hệ giữa địa chính trị và giá vàng không còn đơn giản như trước.

Giá vàng đã giảm khoảng 28% từ mức đỉnh lịch sử thiết lập hồi cuối tháng 1 xuống mức đáy trong tháng 6. Các nhà nghiên cứu thuộc ngân hàng Barclays đã tìm cách giải thích lý do vàng lại tụt dốc trong xung đột Trung Đông.

Thứ nhất, đồng USD tăng giá khiến vàng trở nên đắt đỏ hơn đối với người mua bên ngoài nước Mỹ. Thứ hai, thị trường chứng khoán tiếp tục thu hút dòng vốn từ các nhà đầu tư chấp nhận rủi ro. Ngoài ra, hiện tượng  quá nhiều nhà đầu tư cùng đặt cược vào một kịch bản có thể đã khiến áp lực bán gia tăng mạnh khi giá bắt đầu giảm.

Một nhóm nhà phân tích từ Ngân hàng Thanh toán Quốc tế cũng lập luận rằng các nhà đầu tư nhỏ lẻ sử dụng đòn bẩy đã khuếch đại sự biến động giá của kim loại quý trong thời kỳ hỗn loạn. 

Điều này phần nào lý giải vì sao lợi suất trái phiếu ngày càng có ảnh hưởng lớn tới vàng. Khi lợi suất tăng, các quỹ đầu cơ và nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy phải cắt giảm vị thế, qua đó khuếch đại đà giảm của vàng.

Sau Iran, tâm điểm chuyển sang Fed

Nếu xung đột địa chính trị không còn là động lực chính, câu hỏi đặt ra là điều gì đang thay thế nó. Sau khi thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran được công bố, giá dầu thô giảm mạnh khi thị trường kỳ vọng nguồn cung sẽ ổn định hơn.

Giá dầu thấp hơn có thể làm giảm áp lực lạm phát. Lạm phát hạ nhiệt đồng nghĩa với việc Fed có ít lý do hơn để tiếp tục nâng lãi suất. Điều đó khiến lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ giảm xuống và đồng USD suy yếu - hai yếu tố thường hỗ trợ giá vàng.

Theo công cụ FedWatch của CME, các nhà đầu tư trên thị trường tương lai đã giảm xác suất Fed tăng lãi suất vào tháng 12 xuống còn khoảng 39%, thấp hơn đáng kể so với mức gần 70% của tuần trước.

Ông Phillip Streible, Giám đốc chiến lược thị trường tại Blue Line Futures, cho rằng giới đầu tư đang dần bỏ qua câu chuyện xung đột.

"Thị trường vàng đang dần bỏ qua câu chuyện xung đột. Thông tin về thỏa thuận hòa bình đã kéo lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ, đồng USD và giá dầu đi xuống - những yếu tố vốn là nguồn gốc của rủi ro lạm phát và biến động trên các thị trường tài sản khác", ông nhận định.

Không chỉ ông Streible, ông Fawad Razaqzada, nhà phân tích thị trường tại Forex.com, cũng cho rằng trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt, sự chú ý của nhà đầu tư đang chuyển sang các cuộc họp của ngân hàng trung ương, đặc biệt là Fed.

Trên thực tế, giới đầu tư gần như chắc chắn Fed sẽ giữ nguyên lãi suất trong vùng 3,5% - 3,75% tại cuộc họp lần này. Điều họ quan tâm hơn là tín hiệu về lộ trình chính sách trong thời gian tới.

Giới đầu tư sẽ đặc biệt chú ý đến hai nội dung. Thứ nhất là tuyên bố sau cuộc họp của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) - cơ quan hoạch định chính sách của Fed.

Trong các cuộc họp trước, tuyên bố của FOMC vẫn phát đi tín hiệu ngầm rằng động thái tiếp theo nhiều khả năng là cắt giảm lãi suất thay vì tăng thêm. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư hiện dự đoán những tín hiệu như vậy có thể bị loại bỏ.

Thứ hai là biểu đồ dot plot được công bố hàng quý. Hồi tháng 3, khoảng một chục quan chức Fed dự kiến sẽ cắt giảm lãi suất ít nhất một lần trong năm nay. Hiện nay, thị trường cho là phần lớn các quan chức có thể chuyển sang quan điểm giữ nguyên lãi suất đến hết năm.

Nếu Fed phát tín hiệu cứng rắn hơn dự kiến, lợi suất trái phiếu có thể tăng trở lại và gây áp lực giảm giá với vàng. Ngược lại, nếu các quan chức tỏ ra mềm mỏng hơn về triển vọng lãi suất, giá kim loại quý có thể tiếp tục được hỗ trợ.

Nhìn chung, trong ngắn hạn, giá vàng nhiều khả năng sẽ tiếp tục phản ứng với dữ liệu lạm phát, lợi suất trái phiếu và các tín hiệu từ Fed. Barclays ước tính mỗi khi lạm phát tăng thêm 1 điểm %, giá vàng có thể tăng khoảng 5%, theo MarketWatch. 

Động lực dài hạn nằm ở các ngân hàng trung ương 

Tuy nhiên, việc chỉ tập trung vào cuộc họp Fed sắp tới có thể khiến nhà đầu tư bỏ lỡ một xu hướng quan trọng hơn.

Trong khi lợi suất trái phiếu và chính sách tiền tệ có thể chi phối giá vàng trong ngắn hạn, nhu cầu mua vào của các ngân hàng trung ương lại là một trong những động lực mạnh nhất đằng sau đợt tăng giá kéo dài vài năm qua.

Theo Bloomberg, dù vàng sụt giảm trong giai đoạn xung đột Trung Đông leo thang, giá kim loại quý này vẫn tăng hơn gấp đôi trong ba năm qua. Một phần quan trọng của đà tăng đó đến từ lực mua mạnh mẽ của các ngân hàng trung ương trên khắp thế giới. Điều đáng chú ý là xu hướng này chưa có dấu hiệu chậm lại.

Trong cuộc khảo sát đối với 74 ngân hàng trung ương được Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) và YouGov thực hiện, 45% cho biết họ có kế hoạch mua thêm vàng trong một năm tới - tỷ lệ cao nhất kể từ khi khảo sát bắt đầu vào năm 2018. Chỉ một ngân hàng trung ương cho biết họ dự định giảm lượng vàng nắm giữ.

Dữ liệu của WGC cho thấy các ngân hàng trung ương đã mua ròng gần 244 tấn vàng trong quý I/2026. Điều này cho thấy nhịp điều chỉnh của vàng dường như đã khuyến khích hoạt động mua vào thay vì khiến các ngân hàng trung ương chùn bước.

Theo khảo sát của WGC, ngân hàng trung ương tại các thị trường mới nổi và nền kinh tế đang phát triển chiếm phần lớn trong số những bên có kế hoạch tăng dự trữ vàng. Khoảng 53% số ngân hàng trung ương thuộc nhóm này dự kiến lượng vàng nắm giữ sẽ tăng lên, so với chỉ 18% tại các nền kinh tế phát triển.

Xu hướng này phản ánh nỗ lực đa dạng hóa dự trữ ngoại hối của nhiều quốc gia.

Các nhà phân tích của Westpac nhận định: "Về lâu dài, sự hỗ trợ mang tính cấu trúc đối với vàng nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp diễn, được thúc đẩy bởi nhu cầu ổn định từ châu Á và hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương nhằm phòng ngừa rủi ro địa chính trị và chính sách”.

Nhiều tổ chức tài chính vẫn chưa đưa ra dự báo mới cho vàng sau khi thỏa thuận Mỹ - Iran được công bố. Barclays là một ngoại lệ đáng chú ý. Ngân hàng này dự báo giá vàng trung bình sẽ đạt khoảng 4.791 USD/ounce trong năm 2026 và 4.900 USD/ounce trong năm 2027, tương đương mức tăng hơn 10% và 13% so với giá hiện tại quanh ngưỡng 4.330 USD/ounce.

Dù vậy, Barclays cũng cảnh báo vàng vẫn có thể đối mặt với những đợt điều chỉnh trong ngắn hạn nếu lợi suất trái phiếu tăng trở lại hoặc Fed phát đi tín hiệu cứng rắn hơn kỳ vọng.