Cán đích ở vị trí thứ hai về xuất khẩu gạo toàn cầu

Số liệu của Cục Hải quan cho thấy, xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2025 đạt 8,06 triệu tấn với trị giá 4,1 tỷ USD, giảm 10,8% về lượng và giảm 27,6% về trị giá so với năm 2024 – năm xuất khẩu cao nhất trong lịch sử ngành gạo.

Đây cũng là khối lượng và kim ngạch xuất khẩu thấp nhất trong ba năm qua, song so với giai đoạn từ năm 2022 trở về trước vẫn cao hơn đáng kể.

Tuy nhiên, với kết quả này, Việt Nam vẫn vượt qua Thái Lan, vươn lên vị trí thứ hai về xuất khẩu gạo toàn cầu, chỉ sau Ấn Độ.

Theo báo cáo mới nhất của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), trong năm 2025, xuất khẩu gạo của Thái Lan ước tính đạt 7,9 triệu tấn, giảm mạnh 20,1% (gần 2 triệu tấn) so với năm 2024.

Tương tự, quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ 4 thế giới là Pakistan cũng sụt giảm tới gần 34%, còn 4,3 triệu tấn.

Ngược lại, Ấn Độ - quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, tăng mạnh 23%, tương đương thêm 4,1 triệu tấn, nâng tổng lượng xuất khẩu lên 22 triệu tấn.

Như vậy, không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia sản xuất gạo hàng đầu khác cũng chứng kiến xuất khẩu sụt giảm mạnh trong năm vừa qua do chịu tác kép bởi giá gạo toàn cầu rơi xuống mức thấp nhất trong nhiều năm sau khi Ấn Độ dỡ bỏ hoàn toàn các hạn chế xuất khẩu, làm gia tăng nguồn cung trên thị trường quốc tế. Trong khi đó, nhu cầu suy yếu tại các nước tiêu thụ lớn, đặc biệt là Philippines hay Indonesia.

Giá gạo xuất khẩu bình quân của Việt Nam năm 2025 chỉ đạt 509 USD/tấn, giảm 18,8% (tương đương 118 USD/tấn) so với năm 2024 và thấp hơn 11,5% so với năm 2023.

Sau hai năm tăng mạnh và duy trì ở mức cao, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang dần trở về mặt bằng của giai đoạn năm 2022 trở về trước. Thị trường gạo toàn cầu dần trở về trạng thái bình thường, sau khi bị tác động mạnh bởi hiện tượng thời tiết El Niño trong giai đoạn 2023–2024.

Trên thị trường thế giới, chỉ số giá gạo toàn cầu được theo dõi bởi Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO) đạt trung bình 103,5 điểm trong năm 2025 - mức thấp nhất trong sáu năm qua, giảm 35,2% so với năm 2024.

Gạo Việt đổi hướng, thích ứng với biến động của thị trường

Trong năm vừa 2025, xuất khẩu gạo của Việt Nam duy trì mức tăng trưởng tốt trong 8 tháng đầu năm, nhưng giảm mạnh từ tháng 9 sau khi thị trường chủ lực Philippines tạm dừng nhập khẩu trong 4 tháng nhằm hỗ trợ nông dân trong nước do giá lúa giảm trong vụ thu hoạch cao điểm. 

Thống kê cho thấy, trong 4 tháng cuối cùng của năm 2025, xuất khẩu gạo của Việt Nam chỉ đạt bình quân 422.126 tấn/tháng, giảm 58% so với mức bình quân khoảng 1 triệu tấn/tháng trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8 - thời điểm trước khi lệnh cấm của Philippines có hiệu lực. Đồng thời, con số này cũng giảm khoảng 41,6% so với 723.340 tấn trong cùng năm 2024.

Riêng xuất khẩu sang Philippines trong 4 tháng cuối năm chỉ đạt 281.496 tấn (chủ yếu là gạo giống Nhật, loại không bị hạn chế nhập khẩu), giảm tới 80% so với 1,4 triệu tấn của cùng kỳ năm 2024. 

Kết thúc năm 2025, Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam, chiếm 39,8% về lượng và 38,3% về trị giá xuất khẩu, tương ứng đạt 3,2 triệu tấn và 1,57 tỷ USD. Tuy nhiên, so với năm 2024, xuất khẩu sang thị trường này giảm mạnh 24% về lượng và 39,8% về trị giá.

Bên cạnh đó, xuất khẩu sang hai thị trường lớn khác là Indonesia và Malaysia cũng giảm mạnh trong năm 2025, lần lượt giảm 28,4% và 96,2%, chỉ đạt 515.097 tấn và 47.315 tấn.

Bù đắp cho sự sụt giảm kể trên, xuất khẩu gạo của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc và nhiều nước châu Phi tăng rất mạnh trong năm vừa qua.

Trong đó, Bờ Biển Ngà trở thành thị trường xuất khẩu gạo lớn thứ hai của Việt Nam, với hơn 1 triệu tấn, tăng 2,2 lần so với 2024. Theo sau là Ghana với 919.214 tấn, tăng 50% và Trung Quốc đạt 747.327 tấn, tăng 162%.

Lượng gạo xuất khẩu sang Senegal tăng đột biến hơn 67 lần (6.618%), đạt 168.020 tấn; trong khi Bangladesh tăng hơn 203 lần (20.204%), đạt 105.175 tấn.

Xuất khẩu gạo sang thị trường Nhật Bản cũng tăng trưởng ấn tượng, gấp 2,3 lần lên 7.317 tấn. Giá gạo bán sang Nhật Bản đạt bình quân 832 tấn, tăng 7% so với năm 2024 và cao hơn nhiều mặt bằng chung. Trong năm 2025 vừa qua, Việt Nam đã xuất khẩu những lô hàng ‘gạo Việt xanh phát thải thấp’ đầu tiên sang thị trường Nhật Bản đánh dấu sự chuyển mình của ngành lúa gạo.

Xuất khẩu có thể giảm nhẹ vào năm 2026?

Bước sang năm 2026, thị trường gạo thế giới nhìn chung vẫn khá trầm lắng dù Philippines nối lại hoạt động nhập khẩu.

Theo Reuters, trong tuần đến ngày 15/1, giá gạo xuất khẩu từ Ấn Độ và Thái Lan giảm nhẹ, trong khi giá gạo Việt Nam giữ nguyên do nhu cầu yếu và hoạt động thị trường kém sôi động.

Giá gạo đồ 5% tấm của Ấn Độ được chào ở mức 353–358 USD/tấn, giảm so với mức 355–360 USD/tấn của tuần trước đó do nhu cầu yếu và đồng Rupee mất giá.

Tại Việt Nam, gạo 5% tấm được chào bán ở mức 362–366 USD/tấn, không đổi so với tuần trước đó. Hoạt động giao dịch vẫn trầm lắng do nhu cầu yếu và nguồn cung tăng từ các đối thủ cạnh tranh, một thương nhân tại TP.HCM cho biết.

Còn tại Thái Lan, gạo 5% tấm được chào bán ở mức 370–375 USD/tấn, thấp nhất kể từ ngày 4/12 và giảm từ mức 385 USD/tấn của tuần trước đó.

Các quan chức thương mại và công nghiệp Ấn Độ cho rằng, giá gạo toàn cầu dự kiến sẽ tiếp tục chịu áp lực trong năm 2026, khi các nhà sản xuất lớn, bao gồm Ấn Độ, Thái Lan và Việt Nam, cạnh tranh xuất khẩu lượng cung dư thừa, khiến người mua có xu hướng trì hoãn giao dịch.  

Nhận định về thị trường, USDA dự báo thương mại gạo toàn cầu trong năm 2026 sẽ đạt mức cao kỷ lục 62,8 triệu tấn, tăng 3,1 triệu tấn so với năm 2025. Trong đó, xuất khẩu gạo của Ấn Độ tiếp tục tăng mạnh 13,6%, lên mức 25 triệu tấn. Tuy nhiên, xuất khẩu của Việt Nam và Thái Lan dự kiến sẽ giảm nhẹ 2,3% và 5,1%, xuống còn lần lượt 7,9 triệu tấn và 7,5 triệu tấn.

Với Việt Nam, Thương vụ Việt Nam tại Philippines cho biết, mới đây, Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines Francisco P. Tiu Laurel Jr. đã có buổi tiếp và làm việc với thương vụ, trao đổi nhiều nội dung hợp tác, trọng tâm là thương mại về gạo.

Tại buổi làm việc, Bộ trưởng Francisco cho biết, Philippines có kế hoạch nhập khẩu 3,6 triệu tấn gạo trong năm 2026, trong đó 75% đến 80% sẽ nhập khẩu từ Việt Nam. Và trong năm 2026, Philippines sẽ không dừng nhập khẩu, tuy nhiên nước này sẽ thực hiện các biện pháp quản lý khối lượng nhập khẩu đặt biệt là trong thời gian vụ mùa thu hoạch của nông dân Philippines.

Ngoài ra, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Philippines cũng thông tin về mức thuế nhập khẩu đối với mặt hàng gạo của các nước đối tác, trong đó có Việt Nam. 

Trao đổi với Báo Thanh Niên, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), thừa nhận năm 2026 có nhiều thách thức. Trong tháng 1, Việt Nam xuất khoảng 250.000 tấn riêng cho thị trường Philippines nhưng giá không biến động nhiều vì lượng tồn kho gối đầu từ năm 2025 chuyển sang tương đối cao. Ngoài ra, Philippines áp dụng chính sách nhập khẩu theo định mức khiến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam gặp nhiều khó khăn, đặc biệt vào cao điểm thu hoạch.

"Do vậy, để giải quyết câu chuyện giá lúa cho bà con nông dân trong vụ đông xuân sắp tới thì Chính phủ và các bộ ngành liên quan cần tạo điều kiện để doanh nghiệp có nguồn lực thu mua tạm trữ khi vào vụ thu hoạch. Bên cạnh đó, thúc đẩy các hợp đồng chính phủ với các nước như Ghana, Singapore…", ông Nam khuyến nghị.