Tại báo "Góc nhìn tín nhiệm" mà VIS Ratings vừa công bố, đơn vị này cho hay các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran đang làm gia tăng áp lực về chi phí năng lượng, tỷ giá và tình hình tài chính đối với các doanh nghiệp.

Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran kể từ ngày 28/2, theo sau là những động thái đáp trả của Iran, đã đẩy giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng mạnh, gia tăng nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz và tâm lý né tránh rủi ro của các nhà đầu tư.

Trong kịch bản căng thẳng leo thang và kéo dài, các tác động của sự kiện này đối với môi trường tín nhiệm của Việt Nam phần lớn được phản ánh qua sự gia tăng của chi phí năng lượng và vận tải, áp lực lạm phát và tỷ giá, cũng như các điều kiện tài chính có thể thắt chặt hơn, thay vì sự gián đoạn trực tiếp của các tuyến xuất khẩu hàng hóa.

Những yếu tố này nhìn chung sẽ tác động tiêu cực đến hồ sơ tín nhiệm của các doanh nghiệp dầu khí hạ nguồn, các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu và năng lượng, nhóm ngành xuất khẩu và các công ty có tỷ lệ nợ vay cao và mức độ tác động phụ thuộc vào thời gian và mức độ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Doanh nghiệp chịu áp lực chi phí

Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu, nên các doanh nghiệp sản xuất nhạy cảm với rủi ro gián đoạn nguồn cung và biến động giá dầu khí. Hàng năm, Việt Nam nhập khẩu khoảng 20 tỷ USD dầu thô, xăng dầu và các sản phẩm liên quan. Đồng thời, tỷ trọng lớn nguồn cung đến từ Trung Đông – khoảng 80% dầu thô và 15% khí hóa lỏng – khiến chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương và chi phí sản xuất nhạy cảm với các cú sốc giá.

Trong trường hợp xung đột vũ trang kéo dài tại khu vực Trung Đông, các nhà máy lọc dầu nội địa sẽ đối mặt với rủi ro thiếu hụt nguồn cung dầu đầu vào. Nhà máy lọc dầu (NMLD) Nghi Sơn phụ thuộc phần lớn vào dầu thô nhập khẩu, trong khi NMLD Dung Quất cũng nhập khoảng 30–35% nguyên liệu đầu vào, do đó các NMLD nội địa cần phải tích cực tìm kiếm nguồn cung thay thế để đảm bảo hoạt động trong trường hợp nguồn cung dầu từ Trung Đông bị gián đoạn kéo dài.

Chi phí nhiên liệu tăng cao sẽ lan tỏa sang hoạt động vận tải, sản xuất công nghiệp và phát điện, làm tăng lạm phát do chi phí đẩy và gây áp lực lên biên lợi nhuận của các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu mà khả năng tăng giá bán để bù đắp chi phí hạn chế.

Rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu đến từ chi phí vận tải gia tăng Việt Nam ít đối mặt với nguy cơ gián đoạn trực tiếp hoạt động vận tải hàng hóa, do các tuyến xuất khẩu chính sang Mỹ và EU không đi qua khu vực xung đột và các tuyến vận tải trong khu vực Đông Nam Á và Đông Á vẫn được duy trì. Tuy nhiên, đà tăng của giá cước tàu biển, chi phí bảo hiểm và thời gian vận chuyển đang đẩy chi phí vận tải toàn cầu tăng lên.

Rủi ro tín nhiệm sẽ tập trung ở các doanh nghiệp xuất khẩu với giá trị đơn vị hàng hóa thấp, như dệt may, thủy sản và đồ gỗ, do chi phí vận tải chiếm tỷ trọng đáng kể so với giá trị đơn hàng xuất khẩu.

Chi phí vận tải đường biển ước tính chiếm khoảng 10% giá trị đơn hàng xuất khẩu dệt may và lên tới 20–30% đối với đồ gỗ. Chi phí vận tải tăng mạnh sẽ đẩy giá bán sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng, qua đó gây sức ép lên nhu cầu, triển vọng đơn hàng và doanh thu của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong ngắn hạn.

Gia tăng rủi ro tỷ giá

Bên cạnh đó, giá năng lượng và chi phí vận tải toàn cầu tăng có thể đẩy lạm phát tại Mỹ lên cao, khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trì hoãn việc nới lỏng tiền tệ, hỗ trợ sức mạnh của đồng USD. Điều này sẽ gây ra áp lực mất giá kéo dài đối với VND, làm gia tăng rủi ro tỷ giá cho các doanh nghiệp Việt Nam có dư nợ bằng USD.

Các doanh nghiệp chịu tác động lớn nhất thuộc nhóm ngành sản xuất điện và cung cấp nước sạch (bao gồm PGV, PC1, BGE và BWE), cũng như các hãng vận tải hàng không (HVN và VJC) do các doanh nghiệp này vừa có tỷ trọng đáng kể nợ vay bằng USD vừa có nhiều chi phí hoạt động bằng USD như chi phí nhiên liệu, thuê máy bay và bảo dưỡng.

"Biến động tỷ giá kéo dài sẽ làm suy yếu khả năng trả nợ và hồ sơ tín nhiệm của các doanh nghiệp này, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có mức độ phòng ngừa rủi ro hạn chế", các nhà phân tích từ VIS Ratings cho biết.

Đơn vị này đánh giá rủi ro lạm phát và tỷ giá gia tăng có thể khiến chính sách tiền tệ trong nước thắt chặt hơn, lãi suất tăng đồng thời việc quản lý thanh khoản chặt chẽ hơn. Điều này sẽ làm tăng chi phí vốn và rủi ro tái cấp vốn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp bất động sản và hạ tầng có đòn bẩy cao, khả năng chi trả lãi vay hạn chế và áp lực đáo hạn nợ lớn trong ngắn hạn.

Theo các nhà phân tích từ VIS Ratings, nếu gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu kéo dài, triển vọng kinh tế vĩ mô của Việt Nam có thể bớt tích cực, và việc đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026 sẽ trở nên khó khăn hơn, khi chi phí năng lượng gia tăng, nhu cầu bên ngoài suy yếu và điều kiện tài chính thắt chặt.

Tuy nhiên, vị thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất với nền chính trị ổn định sẽ phần nào giảm bớt các áp lực này, nhờ khả năng tiếp tục thu hút dòng vốn FDI, qua đó làm dịu bớt áp lực tỷ giá trong trung hạn.

Xung đột vũ trang giữa Mỹ, Israel và Iran tác động tiêu cực đến triển vọng tín nhiệm của các doanh nghiệp dầu khí hạ nguồn, các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu và năng lượng, nhóm ngành xuất khẩu và các công ty có tỷ lệ nợ vay cao. Thời gian và mức độ nghiêm trọng của các gián đoạn trên thị trường năng lượng sẽ là rủi ro chính đối với triển vọng tín nhiệm.