Trung Quốc ‘rộ’ mô hình nuôi heo nhà tầng

Sâu trong tỉnh Hồ Bắc thuộc miền trung Trung Quốc, hai tòa nhà khổng lồ cao 26 tầng sừng sững bên cạnh những vườn rau gọn gàng — đây không phải là nơi ở của những người dân địa phương mới đô thị hóa, mà là nơi nuôi dưỡng hàng trăm nghìn con heo, Financial Times.

Làn sóng xây dựng các trang trại nuôi heo cao tầng đã tăng tốc sau đợt bùng phát dịch tả heo Châu Phi vào năm 2018 gây thiệt hại nặng nề cho các đàn heo. Heo từng được nuôi rộng rãi bởi các hộ gia đình Trung Quốc bình thường cho đến một thế hệ trước và tập tục này vẫn tồn tại ở một số vùng của đất nước, nhưng những lo ngại của chính phủ về bảo vệ môi trường và an toàn sinh học đã dẫn đến việc khuyến khích các trang trại được quản lý thương mại được coi là có khả năng giảm thiểu rủi ro dịch bệnh tốt hơn.

Những “nhà chọc trời nuôi heo” ở vùng ngoại ô nông thôn của thành phố Ngạc Châu, tỉnh Hồ Bắc là ví dụ điển hình nhất về việc các công ty chăn nuôi Trung Quốc áp dụng mô hình chăn nuôi công nghiệp nhiều tầng, một mô hình mà hiện nay họ đang đưa ra nước ngoài.

‎Muyuan Foods - nhà sản xuất thịt heo lớn nhất thế giới tính theo doanh số, là một ví dụ điển hình. Năm 2020, doanh nghiệp này đã khai trương trang trại heo lớn nhất thế giới, một khu phức hợp bao gồm 21 tòa nhà 6 tầng và kết hợp sản xuất thức ăn chăn nuôi, chăn nuôi và giết mổ.

Công ty cho biết tổng công suất sản xuất hằng năm của họ là 81 triệu con heo vào năm 2024 — vượt xa sản lượng của nước sản xuất lớn thứ ba thế giới là Tây Ban Nha — với gần một phần mười số đó được nuôi trong các tòa nhà nhiều tầng.

“Chúng tôi đã thay thế các trang trại nuôi heo một tầng truyền thống bằng các nhà nuôi heo nhiều tầng nhằm nâng cao hiệu quả vận hành và hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy tái chế phân và chất thải, đồng thời đảm bảo an toàn sinh học,” Muyuan cho biết trong bản cáo bạch cho đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trị giá 1,4 tỷ USD tại Hồng Kông vào tháng 2.

Theo bản cáo bạch IPO của Muyuan, các tòa nhà này tích hợp “hệ thống khử trùng và khử mùi”, với tầng năm và tầng 6 dành riêng cho “mang thai và cho con bú” và tầng bốn được sử dụng làm chuồng cai sữa.

Ông Ian Lahiffe, một chuyên gia tư vấn nông nghiệp tại Bắc Kinh, cho biết hầu hết các nhà sản xuất heo lớn của Trung Quốc hiện đều vận hành các trang trại nhiều tầng. “Đó chỉ là sự kết hợp của hệ thống thông gió, xử lý chất thải và sử dụng tất cả các loại tự động hóa của Trung Quốc để làm cho nó hoạt động hiệu quả,” ông nói.

Guangxi Yangxiang, một nhà sản xuất thịt heo lớn có trụ sở tại khu vực miền nam Quảng Tây, vận hành các trang trại cao 11 tầng, theo truyền thông chính quyền địa phương. Công ty chứng khoán Huaxi Securities cho biết công ty này cũng vận hành một trang trại cao 17 tầng.

Quỹ đất hạn chế cũng là một yếu tố khiến Trung Quốc sử dụng công nghệ nhiều tầng. Muyuan cho biết việc sử dụng mô hình này giúp giảm nhu cầu về đất nông nghiệp của công ty đi hơn 4.000 mẫu Anh.

Vương Đằng Hạo, tổng giám đốc bộ phận nhân giống tại Qinglian Food, đơn vị có ba trang trại bốn tầng ở tỉnh Chiết Giang thuộc miền đông Trung Quốc, cho biết các quy định chính thức yêu cầu việc nuôi heo phải cách bất kỳ hộ dân cư nào ít nhất 500 mét đã thúc đẩy hoạt động chăn nuôi “theo chiều dọc”.

“Cá nhân tôi tin rằng đây về bản chất là giải pháp cho vấn đề đất đai,” ông nói, đồng thời ước tính rằng hiện có khoảng 20 đến 30 trang trại nuôi heo nhiều tầng ở Chiết Giang, so với chỉ một trang trại cách đây một thập kỷ.

Mô hình bắt đầu nhen nhóm tại Việt Nam

Mô hình nhà tầng này hiện đang nhen nhóm tại Việt Nam. Năm ngoái, Muyuan Foods đãn ký hợp tác với CTCP Nông nghiệp BAF Việt Nam để khởi công xây dựng các nhà nuôi heo cao tầng tại Việt Nam.

Tháng 9 ngoái, BAF cho biết “siêu dự án” tại Việt Nam này sẽ bao gồm các trang trại nuôi heo nhiều tầng đầu tiên của đất nước và sở hữu “công nghệ chăn nuôi tiên tiến nhất trên toàn thế giới”.

Theo thỏa thuận, BAF và Muyuan sẽ cùng đầu tư tổng cộng 12.000 tỷ đồng để xây dựng tổ hợp chăn nuôi khép kín. Dự án bao gồm khu trang trại với quy mô 64.000 con heo nái, cung ứng 1,6 triệu con heo thịt mỗi năm, cùng một nhà máy sản xuất thức ăn chăn nuôi công suất 600.000 tấn/năm.

Với quy mô này, doanh thu kỳ vọng khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi năm. Dự án đã được Ủy ban Nhân dân tỉnh Tây Ninh chấp thuận chủ trương đầu tư vào tháng 6/2025 và Chính phủ cho phép triển khai từ tháng 8/2025.

Trong lễ ký kết, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, các cơ chế chính sách dành cho ngành chăn nuôi, đặc biệt là mô hình nhà cao tầng, đã được chuẩn bị sẵn sàng. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng ban hành bộ tiêu chuẩn riêng cho loại hình này, tạo cơ sở để các doanh nghiệp triển khai.

Ông Tiến cho rằng dự án của BAF và Muyuan phù hợp với xu thế phát triển hiện nay, đồng thời khẳng định cơ quan quản lý sẽ tiếp tục tháo gỡ vướng mắc và hoàn thiện quy định nhằm hỗ trợ mô hình chăn nuôi công nghệ cao.

Theo thông tin từ BAF, mô hình nhà cao tầng mang lại nhiều lợi thế so với phương thức chăn nuôi truyền thống. Trước hết, diện tích đất được tối ưu từ 5–8 lần, giúp tiết kiệm quỹ đất trong bối cảnh nhiều địa phương hạn chế diện tích dành cho nông nghiệp. Đồng thời, nhân công lao động  có thể giảm từ 20–30% nhờ ứng dụng hệ thống tự động hóa trong quản lý đàn, cho ăn và xử lý môi trường.

BAF cũng nhấn mạnh khả năng kiểm soát dịch bệnh vượt trội của mô hình này. Với thiết kế nhiều tầng tách biệt, cùng hệ thống lọc không khí 4 lớp, khử khuẩn và khử mùi, các loại virus nguy hiểm, trong đó có dịch tả heo châu Phi, có thể được ngăn chặn hiệu quả.

Yếu tố an toàn sinh học được coi là điểm mạnh nhất của dự án, giúp giảm thiểu rủi ro dịch bệnh vốn là thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi heo tại Việt Nam. Ngoài ra, dự án còn áp dụng kinh tế tuần hoàn: nước được tái sử dụng, chất thải được xử lý để sản xuất phân bón hữu cơ, góp phần hạn chế tác động đến môi trường.

Ở góc độ đối tác, ông Gao Tong, Giám đốc Tài chính Tập đoàn Muyuan, cho biết dự án tại Tây Ninh sẽ ứng dụng công nghệ thế hệ thứ 5 mới nhất của tập đoàn.

Theo ông, toàn bộ tổ hợp được thiết kế như một đảo an toàn độc lập với 5 tầng, mỗi tầng có thể hoạt động riêng biệt để ngăn ngừa lây nhiễm chéo. Hệ thống lọc khí được trang bị đầy đủ, bao gồm lọc khí tươi, thông gió chính xác, khử trùng và khử mùi, đạt tỷ lệ loại bỏ mầm bệnh tới 99,9%.

Ngoài ra, dự án sẽ ứng dụng hệ thống cho ăn thông minh dựa trên độ tuổi và cân nặng của từng con heo, thực hiện nguyên tắc “mỗi ngày một công thức” nhằm bảo đảm khẩu phần dinh dưỡng cân bằng. Công nghệ robot cũng được tích hợp để kiểm tra sức khỏe đàn heo, thu thập 17 chỉ số vận hành liên tục 24/7.

Trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ hỗ trợ chẩn đoán sớm bệnh thông qua âm thanh, đưa ra cảnh báo kịp thời về các tình trạng bất thường.

Tại ĐHĐCD thường niên 2026 diễn ra hôm 24/4, Chủ tịch HĐQT BAF Trương Sỹ Bá cho biết mô hình trang trại quy mô lớn, quản lý tập trung có thể giúp giảm giá thành sản xuất khoảng 7–10%. Việc kiểm soát chi phí được xem là yếu tố quan trọng trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào có xu hướng tăng.

Nỗi lo về chi phí và đảm bảo an toàn dịch bệnh

Tuy nhiên, một số ông lớn ngành chăn nuôi Việt Nam không mấy tin tưởng vào tính hiệu quả của mô hình này. Chia sẻ tại ĐHĐCĐ thường niên 2026, ông Nguyễn Như So, Chủ tịch HĐQT CTCP Tập đoàn Dabaco cho biết doanh nghiệp cũng đã nghiên cứu và tham khảo mô hình nuôi heo nhà tầng của Trung Quốc. Tuy nhiên sau khi “tính toán tỉ mỉ” giữa ưu điểm và nhược điểm, doanh nghiệp quyết định không triển khai mô hình này.

“Ưu điểm của mô hình này tiết kiệm đất”, ông So cho biết.

Tại đại hội, ông So chia sẻ nhiều năm qua, việc tìm kiếm đất để mở rộng hệ thống trang trại của tập đoàn gặp nhiều khó khăn. Nhiều tỉnh định hướng tập trung đất cho hoạt động sản xuất công nghiệp, linh kiện điện tử thay vì cấp đất cho chăn nuôi vì quan ngại vấn đề môi trường.

Mặc dù vậy, vị này cho hay tính đến năm 2026, về cơ bản Dabaco đã thu xếp đủ đất để thực hiện mục tiêu mở rộng đàn nái lên 80.000 con.

Do vậy, mô hình nuôi heo nhà tầng nếu thành công sẽ giúp các doanh nghiệp giải quyết bài toán về quỹ đất phát triển chăn nuôi.

Còn về nhược điểm, theo ông So, chi phí nuôi sẽ tăng lên gấp 1,5 lần, khiến nhiều doanh nghiệp phải từ bỏ mô hình này.

“Theo tôi được biết, khoảng 30% doanh nghiệp ở Trung Quốc thực hiện mô hình nuôi heo nhà tầng phải bỏ không chuồng vì chi phí cao. Cuối cùng, tập đoàn lựa chọn nuôi heo trên một sàn nền”, ông So cho biết.

Lãnh đạo doanh nghiệp chăn nuôi lớn khác cho rằng nếu không kiểm soát tốt, mô hình này sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro về dịch bệnh. Chia sẻ với chúng tôi bên lề ĐHĐCĐ thường niên 2026 diễn ra ngày 21/4, bà Phạm Thị Hồng Vân Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát cho biết “Tại sao người ta nuôi heo nhà tầng? Câu trả lời vì quỹ đất của nhiều doanh nghiệp eo hẹp. Việc nuôi heo nhà tầng sẽ giúp họ giải bài toán mở rộng đàn heo trên cùng một quỹ đất, trong khi việc xin các giấy phép chỉ cần một lần”.

Tuy nhiên, bà cho biết ở Trung Quốc, mô hình nuôi heo nhà tầng vẫn chưa phải giải pháp phù hợp vì vấn đề an toàn toàn dịch bệnh. Năm ngoái, một số doanh nghiệp Trung Quốc đã hạ xuống còn nuôi heo trong 6 tầng, năm nay một số khác cũng đã hạ còn 3 tầng.

“Thay vì nuôi heo trên một mặt sàn, các doanh nghiệp chồng thành 25 - 26 tầng, điều này tạo ra rủi ro về an toàn dịch bệnh. Vấn đề thứ hai, nuôi heo bao giờ cùng cần nhiều nước. Do đó, mô hình nhà tầng sẽ rất dễ bị thấm. Cuối cùng, nuôi heo chồng tầng quá cao sẽ tạo nên sức ép lớn đối với môi trường xung quanh khi quy mô và mật độ heo quá lớn trên cùng một diện tích đất”, bà Vân nhận định.

Ngoài ra, bà Vân cho biết một nguyên nhân khác khiến Hoà Phát chưa tính đến nuôi heo theo mô hình này là do suất đầu tư quá lớn trong khi giá heo hơi vẫn đang ở vùng thấp.

“Chúng tôi hiện đang nghiên cứu và quan sát thêm mô hình này”, ông Vân chia sẻ.