Theo CNBC, cuộc xung đột giữa Mỹ–Israel và Iran không chỉ làm rung chuyển thị trường năng lượng, mà còn khiến ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu đứng trước nhiều rủi ro mới.

Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu chiến sự kéo dài, chuỗi cung ứng chip có thể bị gián đoạn do thiếu vật liệu quan trọng, trong khi chi phí năng lượng tăng cao có nguy cơ làm suy yếu nhu cầu đối với các con chip đang thúc đẩy làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI).

Ngay sau khi chiến sự bùng phát, cổ phiếu ngành bán dẫn đã bị cuốn vào làn sóng bán tháo trên thị trường chứng khoán toàn cầu. Chỉ đến khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố mới đây rằng cuộc chiến có thể kết thúc “rất sớm”, tâm lý thị trường mới phần nào được cải thiện.

Tuy vậy, thiệt hại khá lớn. Hai nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu thế giới của Hàn Quốc là Samsung Electronics và SK Hynix đã chứng kiến hơn 200 tỷ USD giá trị vốn hóa bị thổi bay kể từ khi chiến sự bắt đầu, dù cổ phiếu của cả hai phục hồi mạnh trong phiên giao dịch gần nhất.

Trong khi đó, quỹ ETF ngành bán dẫn VanEck Semiconductor ETF vẫn giảm khoảng 3% kể từ khi xung đột bùng phát, bất chấp đợt tăng 3,6% vào đầu tuần.

Theo Ray Wang, chuyên gia phân tích chip nhớ tại SemiAnalysis, nguy cơ lớn nhất đối với ngành bán dẫn nằm ở việc gián đoạn nguồn cung các vật liệu thiết yếu.

“Nếu xung đột kéo dài, các nhà sản xuất chip có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận những nguyên liệu quan trọng như helium và bromine”, ông nói. “Hiện tại tác động vẫn còn hạn chế, nhưng về lâu dài, các công ty có thể buộc phải điều chỉnh chuỗi cung ứng”.

Trung Đông giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng chip

Vai trò của Trung Đông trong ngành bán dẫn có thể không được chú ý nhiều như các trung tâm sản xuất ở châu Á, nhưng khu vực này lại nắm giữ những nguồn nguyên liệu quan trọng bậc nhất.

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Qatar sản xuất hơn 30% lượng helium của thế giới. Khí helium đóng vai trò thiết yếu trong quy trình sản xuất chip, giúp tản nhiệt cho thiết bị và hỗ trợ công nghệ quang khắc (lithography) - công đoạn in các mạch điện siêu nhỏ lên bề mặt chip.

Điều đáng lo ngại là không có vật liệu thay thế khả thi cho helium trong quá trình này. Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn (SIA) từng cảnh báo rằng nếu nguồn cung helium bị gián đoạn, ngành sản xuất chip toàn cầu có thể đối mặt với cú sốc lớn.

Rủi ro không chỉ nằm ở khâu sản xuất mà còn ở vận chuyển. Helium từ Trung Đông chủ yếu được xuất khẩu qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược đang chịu nhiều áp lực từ căng thẳng quân sự. Theo Phil Kornbluth, Chủ tịch Kornbluth Helium Consulting, nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn trong thời gian dài, hơn 25% nguồn cung helium toàn cầu có thể bị loại khỏi thị trường.

Tình hình càng trở nên đáng lo khi khu công nghiệp Ras Laffan của QatarEnergy, nơi sản xuất helium như một sản phẩm phụ từ khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), đã bị máy bay không người lái của Iran tấn công tuần trước, khiến cơ sở này phải tạm ngừng hoạt động.

“Thật khó tưởng tượng rằng chuỗi cung ứng helium có thể tránh khỏi một đợt gián đoạn kéo dài ít nhất hai đến ba tháng, và phải mất bốn đến sáu tháng để trở lại bình thường”, ông Kornbluth nhận định.

Bên cạnh helium, bromine - một nguyên liệu quan trọng khác trong sản xuất bán dẫn -  cũng tập trung chủ yếu tại khu vực Trung Đông. Theo USGS, khoảng ⅔ nguồn cung bromine toàn cầu đến từ Israel và Jordan.

Giá năng lượng tăng có thể làm chậm làn sóng AI

Không chỉ chuỗi cung ứng vật liệu, chi phí năng lượng tăng cao cũng có thể tạo ra áp lực lớn đối với ngành bán dẫn.

Phần lớn nhu cầu chip hiện nay, từ GPU của Nvidia đến chip nhớ của Samsung và SK Hynix, đến từ các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo. Những trung tâm dữ liệu khổng lồ này đang được xây dựng bởi các “gã khổng lồ công nghệ” như Microsoft và Amazon, với mức tiêu thụ điện năng cực lớn.

Theo Jing Jie Yu, chuyên gia phân tích tại Morningstar, sự phụ thuộc lớn của Mỹ vào dầu thô đồng nghĩa với việc giá năng lượng tăng có thể đẩy chi phí vận hành trung tâm dữ liệu AI lên đáng kể.

Các trung tâm dữ liệu AI hiện tiêu thụ điện nhiều gấp 3–5 lần so với trung tâm dữ liệu thông thường, khiến chi phí vận hành trở thành một yếu tố then chốt.

“Nếu chi phí năng lượng tăng mạnh, tổng chi phí sở hữu hạ tầng AI của các tập đoàn công nghệ sẽ tăng lên, từ đó có thể làm chậm tốc độ triển khai các dự án AI”, Yu cho biết. “Trong trường hợp chiến tranh kéo dài, nhu cầu chip nhớ phục vụ AI có thể suy giảm.”

Vì sao Samsung và SK Hynix chịu tác động mạnh nhất?

Hai nhà sản xuất Hàn Quốc Samsung và SK Hynix hiện thống trị thị trường chip nhớ, một thành phần quan trọng trong cả thiết bị điện tử tiêu dùng lẫn trung tâm dữ liệu AI. Đặc biệt, loại chip HBM (High Bandwidth Memory) - bộ nhớ DRAM xếp chồng theo chiều dọc - đang trở thành linh kiện cốt lõi trong các hệ thống AI của Nvidia.

Sự bùng nổ của AI cùng với hàng trăm tỷ USD đầu tư vào hạ tầng từ các “hyperscaler” đã khiến nguồn cung chip nhớ toàn cầu tập trung mạnh vào các dự án AI, tạo ra tình trạng thiếu hụt và đẩy giá chip lên mức cao kỷ lục.

Chính điều này đã giúp Samsung và SK Hynix ghi nhận lợi nhuận mạnh và cổ phiếu tăng vọt trong gần một năm qua. 

Tuy nhiên, những biến động mới về chi phí và chuỗi cung ứng đang khiến nhà đầu tư trở nên thận trọng. Theo MS Hwang, Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research, chi phí điện chiếm khoảng một nửa chi phí vận hành trung tâm dữ liệu, và khoảng một nửa lượng điện đó được dùng để vận hành chip nhớ.

“Nếu giá chip nhớ tiếp tục tăng do bất ổn chuỗi cung ứng, trong khi chi phí năng lượng cũng leo thang, các công ty vận hành trung tâm dữ liệu có thể giảm chi tiêu vốn và hạn chế mua thêm chip”, ông nói.

Morningstar cho biết Samsung và SK Hynix hiện đã ký hợp đồng cung cấp chip HBM cho cả năm, và cả hai vẫn có đủ nguồn lực để duy trì sản xuất trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, việc xây dựng hạ tầng AI có thể bị trì hoãn, đồng thời gây áp lực lên các dòng chip nhớ DRAM thông thường.

Khi đó, giá DRAM có thể giảm, doanh thu của các nhà sản xuất chip suy yếu, trong khi chi phí sản xuất tăng do giá năng lượng và thiếu hụt vật liệu.

“Chiến tranh kéo dài không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn có thể làm xói mòn biên lợi nhuận cao mà thị trường đang kỳ vọng ở ngành bán dẫn”, Yu cảnh báo.