Hàng trăm triệu thùng dầu 'ế' hàng

Thị trường dầu mỏ toàn cầu cân bằng bởi hai yếu tố chi phối: cung và cầu. Cuộc chiến tại Iran đã phá vỡ cả hai. Một trong số đó có lẽ đã tổn hại đến mức không thể phục hồi. 

Nguồn cung vẫn rơi vào tình trạng hoàn toàn hỗn loạn. Đợt dư thừa dầu thô lịch sử đã nhanh chóng biến thành cú sốc cung nghiêm trọng nhất từng có, trước khi một làn sóng dầu mỏ khác tiếp tục tràn ngập thị trường vào tháng 6.

Giờ đây, cuộc chiến leo thang lại một lần nữa phong tỏa con đường tiếp cận nguồn dầu mỏ quan trọng tại Vịnh Ba Tư, tiếp tục tạo ra sự hỗn loạn cho thị trường. 

Thế giới đã dần thích nghi với cú sốc cung trong suốt 5 tháng diễn ra chiến sự, học cách vận hành mà không cần tiêu thụ nhiều dầu như trước thời điểm xung đột.

Hàng trăm triệu thùng dầu cuối cùng đã thoát khỏi eo biển Hormuz vào tháng trước, nhưng lại rơi vào cảnh ế ẩm do có quá ít người mua. Một số loại dầu thô từ Trung Đông đã phải giảm giá sâu mới có thể tìm được thương lái. 

Lý do khiến thế giới quay lưng với dầu mỏ rất phức tạp. Và lời giải cho bài toán này còn phức tạp hơn nhiều. 

Nhu cầu suy giảm mạnh?

Trong 3 tuần ngắn ngủi khi eo biển Hormuz phần nào được mở cửa trở lại, một điều bất ngờ đã xảy ra: Hơn 200 triệu thùng dầu bị kẹt bên trong Vịnh Ba Tư nhanh chóng ồ ạt tràn ra ngoài, nhưng người mua lại gần như hờ hững. 

Theo Homayoun Falakshahi, Trưởng bộ phận phân tích dầu thô tại Kpler (đơn vị theo dõi giao thông hàng hải và dòng chảy dầu mỏ), Qatar Energy và Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (Adnoc) của UAE đã buộc phải giảm giá từ 6 đến 9 USD mỗi thùng mới tìm được người mua tại Đông Nam Á.

Ông Falakshahi cho biết thêm, hơn 18 triệu thùng dầu không thuộc sở hữu của Iran rời eo biển Hormuz hiện vẫn phải nằm trên các tàu chở dầu bên ngoài Vịnh Ba Tư để chờ người mua, cao gấp 2,5 lần so với mức trước chiến tranh.

Cơ hội bán dầu của Iran thậm chí còn ảm đạm hơn các quốc gia láng giềng. Iran đã vận chuyển 70 triệu thùng dầu ra khỏi eo biển trong những tuần sau khi đạt được bản ghi nhớ với Mỹ. Mặc dù Mỹ đã tạm thời miễn trừ lệnh trừng phạt, Trung Quốc là bên duy nhất chấp nhận thu mua. Do đó, Iran đã chuyển toàn bộ số dầu đó sang Trung Quốc.

Tuy nhiên, Trung Quốc cũng không mấy mặn mà. Quốc gia này sau đó cắt giảm mạnh lượng mua dầu từ Iran từ khoảng 1,5 triệu thùng/ngày xuống còn 630.000 thùng/ngày, theo dữ liệu từ Kpler. Nhìn chung, theo JPMorgan, nhu cầu dầu toàn cầu vẫn dậm chân tại chỗ ở mức thấp hơn khoảng 4 triệu thùng/ngày so với thời điểm bắt đầu chiến sự. 

Ở mức độ lớn, nhu cầu sụt giảm là do không còn nơi nào để đưa dầu vào sử dụng hiệu quả. Các nhà máy lọc dầu đã hoạt động hết công suất, đặc biệt là sau khi Iran tấn công 30 nhà máy lọc dầu ở Trung Đông trong suốt cuộc chiến. 

Hệ quy chiếu Trung Quốc 

Hầu hết các lời giải thích cho tình trạng bế tắc của cầu dầu mỏ đều chỉ về một hướng: Trung Quốc. Sự sụt giảm nhu cầu tiêu thụ dầu thế giới của Trung Quốc đã đè nặng lên giá dầu toàn cầu.

Đó là lý do chính khiến giá dầu thô chưa bao giờ tiến gần đến mức đỉnh của năm 2022 hay kỷ lục lập vào năm 2008, mặc dù phải chịu một cú sốc dầu mỏ lớn hơn nhiều so với các cuộc khủng hoảng trước đó. 

Trung Quốc hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn dầu nhập khẩu. Tuy nhiên, theo công ty dữ liệu hàng hải Signal Ocean Research, lượng dầu thô nhập khẩu của nước này đã giảm mạnh trong suốt thời gian diễn ra chiến sự, sụt xuống dưới 8 triệu thùng/ngày từ mức hơn 12 triệu thùng/ngày trước chiến tranh. Một phần sự sụt giảm nhu cầu dầu của Trung Quốc có thể sẽ kéo dài. 

Ví dụ, nhu cầu về xe điện tại quốc gia này đã bùng nổ trong thời gian diễn ra chiến sự, với số lượng xe điện lưu thông trên đường tăng thêm 30%. Đồng thời, Trung Quốc cũng áp đặt các hạn chế nghiêm ngặt đối với các nhà máy lọc dầu, giới hạn sản lượng xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay. 

Tuy nhiên, câu chuyện nhu cầu của Trung Quốc chủ yếu thể hiện sự chuẩn bị cực kỳ kỹ lưỡng chứ không phải việc nền kinh tế lớn thứ hai thế giới quay lưng với dầu mỏ. Trước khi chiến sự bùng nổ, Trung Quốc đã tích lũy dự trữ dầu mỏ và kể từ đó đã dựa vào nguồn dự trữ này để đáp ứng nhu cầu dầu thô thay vì nhập khẩu. 

Theo Yulia Zhestkova Grigsby, chiến lược gia hàng hóa cấp cao tại Goldman Sachs, nước này đang rút dự trữ với tốc độ 2 triệu thùng/ngày nhưng vẫn còn 1,9 tỷ thùng dầu trong các kho chứa, tương đương 117 ngày nhu cầu tiêu thụ.

Đó là lý do tại sao Signal Ocean Research ước tính mức sụt giảm nhu cầu “thực sự” của Trung Quốc trong chiến sự chỉ khoảng 1,2 triệu thùng/ngày, chứ không phải con số khoảng 5 triệu thùng mà nước này đã ngừng nhập khẩu. 

Khi nào nhu cầu sẽ phục hồi?

Cuối cùng, Trung Quốc cũng sẽ phải nạp đầy lại các kho dự trữ của mình. Khi Trung Quốc bắt đầu nhập khẩu trở lại, điều đó có thể tạo ra đợt tăng cầu đáng kể cho dầu mỏ  và đẩy giá dầu lên cao. 

Phần còn lại của thế giới cũng sẽ phải bổ sung dự trữ tại một thời điểm nào đó, đặc biệt là Mỹ. Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của nước này hiện đang ở mức thấp nhất kể từ khi chính quyền Reagan bắt đầu tích trữ vào năm 1983.

Để chống lại cú sốc cung, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã cam kết rút bớt kho dự trữ khẩn cấp toàn cầu ở mức kỷ lục 400 triệu thùng, tạo ra một khoảng trống nguồn cung lớn cần được khỏa lấp. 

Hiện chưa rõ khi nào sự phục hồi nhu cầu này sẽ diễn ra. Goldman Sachs tin rằng điều đó có thể xảy ra sớm vì Bắc Kinh đã cam kết duy trì mức dự trữ đệm mạnh mẽ. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu dầu sẽ giảm trong năm 2026, trong khi OPEC cho rằng nhu cầu sẽ tăng. 

Các chuyên gia khác trong ngành thì thừa nhận sự bế tắc, lưu ý rằng nhu cầu là một chỉ số cực kỳ khó đo lường và dự báo. Neil Atkinson, nghiên cứu viên cơ hữu tại Trung tâm Phân tích Năng lượng Quốc gia, nhận định: “Tình hình liên quan đến eo biển Hormuz biến động đến mức góc nhìn của tôi thay đổi gần như hàng ngày theo dòng thời sự.” 

Các bên thu mua tiềm năng rất khó biết liệu đây có phải là thời điểm thích hợp để bắt đầu mua dầu trở lại hay không. Lưu lượng vận tải dầu qua eo biển lại sụt giảm nghiêm trọng, trong khi giá dầu tiếp tục leo dốc khi tình hình ở Trung Đông gia tăng căng thẳng mỗi ngày. Giá dầu Brent đã có lúc chạm mốc 90 USD/thùng, lần đầu tiên sau hơn một tháng. 

Kieran Tompkins, chuyên gia kinh tế hàng hóa cấp cao tại Capital Economics, đánh giá: “Để nhu cầu phục hồi, tôi nghĩ người mua cần thấy một giải pháp thực chất giữa Mỹ và Iran nhằm mang lại niềm tin rằng sự ổn định có thể kéo dài.” Vì vậy, hiện tại các quốc gia vẫn chấp nhận việc sử dụng nguồn dự trữ của chính mình. Ít nhất là chừng nào nguồn dự trữ đó còn cho phép.