Theo đơn vị này, diễn biến vừa qua của xuất nhập khẩu không nên được nhìn nhận theo hướng tiêu cực. Gần 94% mức tăng nhập khẩu đến từ hàng hóa tư liệu sản xuất và nguyên vật liệu trung gian, phù hợp với bối cảnh đầu tư mạnh và mở rộng năng lực sản xuất, thay vì phản ánh sự suy yếu về năng lực cạnh tranh.

Còn theo Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), phần lớn áp lực nhập khẩu phản ánh hai lực cùng lúc: xu hướng đặt hàng sớm (frontloading) trước rủi ro chuỗi cung ứng từ Trung Đông và nhu cầu nhập tư liệu sản xuất phục vụ chu kỳ đầu tư FDI đang tăng tốc.

"Đây là tín hiệu không xấu về cầu nội địa, nhưng tạo áp lực lên cung cầu ngoại tệ nếu kéo dài sang nửa cuối năm", các chuyên gia từ VDSC nhìn nhận.

Đồng thời, nhu cầu nhập khẩu máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ dự kiến sẽ tiếp tục tăng mạnh nhằm phục vụ cho việc mở rộng sản xuất, đầu tư hạ tầng. Theo đó, thặng dư thương mại năm 2026 ước khoảng xấp xỉ 23 tỷ USD.

Nhập siêu chủ yếu đến từ khu vực trong nước

Chỉ ra một thực tế quan trọng là nhập siêu chủ yếu đến từ khu vực trong nước (với giá trị hơn 20 tỷ USD) còn khối FDI vẫn xuất siêu, chuyên gia Nguyễn Xuân Thành, Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cảnh báo tình trạng, xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước gần như không tăng.

"Xuất khẩu của các doanh nghiệp FDI tăng trưởng rất mạnh và đóng góp chủ yếu cho tăng trưởng xuất khẩu chung, trong khi xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước gần như không tăng (5 tháng đầu năm chỉ đạt khoảng 2,5%)", ông Xuân Thành nói với chúng tôi.

Theo vị chuyên gia, nguyên nhân một phần là do khó khăn nội tại của doanh nghiệp trong nước như tiếp cận vốn vay hoặc chịu tác động mạnh hơn từ các cú sốc. Tuy nhiên, yếu tố chính đến từ phía thị trường nước ngoài.

Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Ngọc Báu, CEO Công ty Dữ liệu Kinh tế Tài chính WiGroup, cũng chỉ ra rằng khu vực FDI vốn là "cứu cánh" cho thặng dư thương mại của Việt Nam nhưng tốc độ xuất siêu của họ cũng đang giảm rất nhanh trong các tháng đầu năm.

Một yếu tố nữa đáng chú ý là xu hướng thâm hụt thương mại gần đây chủ yếu đến từ nhóm hàng điện tử do khối FDI chi phối. Giá linh kiện nhập khẩu (chip, RAM) tăng gấp 6 - 7 lần khiến doanh nghiệp phải "bóp" biên lợi nhuận vì không thể tăng giá bán điện thoại tương ứng.

Ngoài ra, cuộc khủng hoảng thiếu chip khiến các doanh nghiệp có xu hướng nhập kho nhiều để tận dụng giá trước khi tăng cao hơn, ông Báu cho hay.

Đồng quan điểm, PGS, TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM cho hay, Việt Nam là một quốc gia nhập khẩu nhiều, chúng ta nhập khẩu nguyên vật liệu để sản xuất rồi xuất khẩu.

Bối cảnh hiện nay, giá nguyên vật liệu tăng cao vì biến động địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng. Vì vậy, sẽ dẫn đến nhập siêu, bởi vì doanh nghiệp cần nhập khẩu nhiều nguyên vật liệu để đảm bảo sản xuất lâu dài nhưng lại bị hạn chế trong xuất hàng hoá vì nhu cầu của thế giới co lại.

Khi giá cả năng lượng và giá cả nguyên liệu đầu vào tăng, sẽ dẫn đến chi phí nguyên vật liệu đầu vào cũng tăng theo. Điều đó sẽ ảnh hưởng ít nhiều đến vấn đề nhập khẩu lạm phát của chúng ta trong thời gian tới, ảnh hưởng đến tỷ giá cũng như lạm phát trong nước.

Theo chuyên gia, việc các quốc gia tham chiến tại Iran đạt được thỏa thuận hòa bình và eo biển Hormuz không bị phong tỏa thì tình hình kinh tế thế giới sẽ cải thiện hơn. 

Dự báo về xuất nhập khẩu cả năm 2026, các chuyên gia phân tích từ Công ty Chứng khoán MB (MBS), thì ước tính tăng trưởng xuất khẩu sẽ dao động trong khoảng 17,5% - 19,8% trong năm 2026. Trong khi, tăng trưởng nhập khẩu sẽ ở khoảng 24 - 26,6% trong năm 2026, thâm hụt thương mại năm 2026 ước khoảng 5 - 7 tỷ USD.