Căng thẳng giữa Mỹ và Iran đang leo thang, liên quan đến làn sóng biểu tình ở quốc gia Hồi giáo. Vào tối 12/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ áp thuế quan 25% lên hàng hóa của các nước làm ăn với Iran. Ông chủ Nhà Trắng cho biết mức thuế sẽ “có hiệu lực ngay lập tức”.

Lời đe dọa mới của ông Trump có nguy cơ phá vỡ thỏa thuận thương mại mong manh giữa Mỹ và Trung Quốc - đối tác thương mại lớn nhất của Iran.

Hai siêu cường kinh tế đã đạt được thỏa thuận thương mại tạm thời vào cuối tháng 10 năm ngoái. Theo đó, Washington tạm hoãn và rút lại một số thuế quan đối với hàng hóa Trung Quốc, còn Bắc Kinh tạm dừng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm trên diện rộng.

Sau lời đe dọa thuế quan của ông Trump, phát ngôn viên Đại sứ quán Trung Quốc ở Mỹ viết trên mạng xã hội X rằng nước này phản đối mọi “biện pháp trừng phạt đơn phương bất hợp pháp”, đồng thời cảnh báo Bắc Kinh sẽ sử dụng “mọi biện pháp cần thiết” để bảo vệ lợi ích quốc gia.

Bà Deborah Elms, trưởng bộ phận chính sách thương mại của Hinrich Foundation, cảnh báo tình hình hiện tại có thể dễ dàng leo thang thành một vòng trả đũa mới. Bà lưu ý: “Lần cuối cùng chuyện này xảy ra, thuế quan với hàng hóa Trung Quốc bị đẩy lên 145%”.

Theo ước tính của bà Muyu Xu, nhà phân tích cấp cao của công ty nghiên cứu thị trường hàng hóa Kpler, khối lượng dầu thô Iran xuất sang Trung Quốc đã tăng gấp đôi từ năm 2017 đến 2024, lên tới hơn 1,2 triệu thùng/ngày.

Ông Cui Shoujun, Giáo sư nghiên cứu quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, nhận định Bắc Kinh sẽ không giảm hợp tác kinh tế với Iran vì lời đe dọa thuế quan của Tổng thống Mỹ.

Ông nói với các phóng viên vào sáng 13/1: “Tình hình ở Iran đã bước vào giai đoạn rất nguy hiểm, đòi hỏi chúng ta phải theo dõi sát sao”.

Vị giáo sư từ chối bình luận trực tiếp về ảnh hưởng đến quan hệ Mỹ - Trung, nhưng chỉ ra các cuộc gặp mặt trực tiếp giữa lãnh đạo hai bên sẽ là tín hiệu quan trọng.

Dự kiến ông Trump sẽ đến thăm Bắc Kinh vào tháng 4, sau đó ông Tập sẽ có chuyến công du sang Mỹ, tờ CNBC cho hay. 

Ông Dan Wang, Giám đốc nghiên cứu Trung Quốc tại công ty tư vấn Eurasia Group, cảnh báo: “Ông Trump đang làm suy yếu lòng tin mong manh về thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung. Trước giờ ông đã bị phía Trung Quốc coi là thiếu nhất quán”.

Mỹ và Trung Quốc đã nhiều lần gia tăng sức ép lẫn nhau để tạo lợi thế trước các cuộc gặp ngoại giao quan trọng.

Ví dụ, trước cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập cuối năm ngoái, Bắc Kinh đã siết chặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, còn Washington được cho là có kế hoạch hạn chế cung cấp phần mềm thiết kế chip cho Trung Quốc.

Vị chuyên gia của Eurasia Group dự đoán: “Rất có thể hai bên sẽ có những động thái ‘ăn miếng trả miếng’ tương tự trước chuyến thăm của ông Trump vào tháng 4”.

Ông cho rằng Bắc Kinh có thể sẽ phản ứng với lời đe dọa thuế quan mới bằng cách điều tra các công ty công nghệ Mỹ hoạt động ở Trung Quốc, nhưng sẽ không áp đặt thêm các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm.

Ông Scott Kennedy, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cũng cảnh báo: “Trung Quốc sẽ không ngần ngại trả đũa theo cách gây tổn thất nghiêm trọng cho Mỹ. Trung Quốc đã chuẩn bị cách đối phó cho nhiều kịch bản khác nhau, bao gồm cả kịch bản này”.