Khắp nơi người người nhà nhà đang truyền tai nhau một niềm tin sắt đá rằng vàng là tài sản phòng thủ tối thượng. Họ rỉ tai nhau rằng khi rủi ro thế giới tăng cao thì dòng tiền thông minh đều tìm về nơi trú ẩn này và ngay cả các chính phủ cũng đang đua nhau gom vàng để rời xa những rủi ro từ nước Mỹ. Nhưng liệu thực tế có đúng như những câu chuyện đang được thêu dệt ấy hay không?
Thị trường vàng đang trải qua những ngày tháng chấn động chưa từng có trong lịch sử tài chính khi giá thế giới chính thức vượt qua mốc 5.500 USD trên một ounce tương đương khoảng 160 đến 170 triệu đồng cho mỗi lượng nếu quy đổi theo tỷ giá thực tế chưa bao gồm thuế phí. Một làn sóng tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội hay còn gọi là FOMO đang lan rộng khủng khiếp và bao trùm khắp nơi từ trung tâm tài chính Phố Wall tại Mỹ cho đến những địa điểm giao dịch quen thuộc với người Việt Nam như phố vàng Trần Nhân Tông tại Hà Nội hay khu vực chợ Bến Thành ở TP HCM.
Tuy nhiên đằng sau những con số xanh tím đầy hấp dẫn ấy là những tín hiệu báo động đỏ từ các dữ liệu ngầm mà ít người chú ý. Câu hỏi lớn nhất được đặt ra lúc này là liệu đây thực sự là cơ hội đổi đời hiếm có hay thực chất là cái bẫy chết người lớn nhất thế kỷ?
Điểm đáng lưu ý đầu tiên là hiện tượng Parabolic (đường cong tăng giá vọt lên theo hình parabol). Dựa trên dữ liệu thị trường tính đến tháng 1 năm 2026, giá vàng đã có một bước nhảy vọt không tưởng, leo từ mức 4.000 USD hồi cuối năm 2025 lên hơn 5.500 USD chỉ trong vỏn vẹn một tháng.
Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là trên các biểu đồ kỹ thuật dùng để phân tích giá, đường biểu diễn giá trị của vàng lúc này không còn đi lên theo độ dốc thoai thoải bình thường nữa mà gần như dựng đứng một góc 90 độ. Trong lịch sử tài chính, gần như tài sản nào tăng giá theo mô hình dựng đứng bất thường này, ví dụ như đồng tiền ảo Bitcoin năm 2017 hay bong bóng các công ty công nghệ Dotcom năm 2000, đều có kết cục buồn là sự sụp đổ thảm khốc ngay sau khi dòng tiền đầu cơ (tiền nóng đổ vào chỉ để lướt sóng kiếm lời nhanh) rút đi.
Nhiều nhà đầu tư trong nước đang bám víu vào niềm tin rằng các ngân hàng trung ương hay còn được ví von là những con cá mập tài chính khổng lồ đang ráo riết gom vàng nên giá kim loại quý này không thể nào sụt giảm. Thế nhưng những con số biết nói từ IMF (Quỹ Tiền tệ Quốc tế) lại đang kể một câu chuyện hoàn toàn trái ngược về thực trạng này.
Đầu tiên là ảo ảnh về giá trị tài sản. Việc tỷ lệ vàng trong kho dự trữ ngoại hối của các nước tăng vọt chủ yếu đến từ Hiệu ứng định giá (Valuation Effect: hiện tượng giá trị tài sản tăng lên trên sổ sách chỉ vì đơn giá thị trường tăng chứ không phải do mua thêm số lượng). Hãy hình dung đơn giản là nếu ngân hàng trung ương vẫn chỉ giữ nguyên một tấn vàng trong kho nhưng giá thị trường tăng gấp đôi thì tài sản của họ trên giấy tờ cũng tự động nhân đôi. Như vậy họ giàu lên nhờ vàng lên giá chứ không phải vì họ đang dốc túi mua vào ồ ạt như giai đoạn năm 2022 đến 2024.
Nguồn: IMF (2026), Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves and Bloomberg Terminal.
Biểu đồ này theo dõi và so sánh hai yếu tố chính của 62 ngân hàng trung ương thuộc các thị trường mới nổi (nhóm các nước đang phát triển nhanh như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil...). Đường màu đen (Share of gold) đại diện cho tỷ lệ phần trăm giá trị vàng trong tổng tài sản dự trữ quốc gia. Ví dụ nếu quốc gia có 100 tỷ USD tài sản dự trữ và trong đó có 20 tỷ USD là vàng thì tỷ trọng này là 20%. Khi đường màu đen này dốc lên, nó có nghĩa là giá trị khối vàng trong kho đang chiếm một phần ngày càng lớn trong tổng tài sản của các nước này.
Tuy nhiên đường màu xanh (Natural log of gold price) biểu thị giá vàng thế giới được tính toán theo phương pháp logarit tự nhiên để dễ quan sát xu hướng tăng trưởng dài hạn cho thấy một điều ngược lại. Biểu đồ cho thấy hai đường này đi sát và cùng chiều với nhau. Điều này chứng minh rằng tỷ trọng vàng trong kho dự trữ của các nước tăng lên (đường đen đi lên) chủ yếu là do giá vàng thế giới tăng quá mạnh (đường xanh đi lên). Đây chính là bằng chứng củng cố cho luận điểm về Hiệu ứng định giá (Valuation Effect) đã phân tích ở trên. Tức là các nước giàu lên chủ yếu nhờ vàng tăng giá nên tỷ lệ vàng trong tài sản của họ tự động phình to ra, chứ không hẳn là do họ đã dốc toàn lực mua thêm số lượng vàng vật chất khổng lồ.
Thứ hai là về khối lượng mua thực tế. Các biểu đồ về mua ròng (Net Buying: số lượng vàng mua vào trừ đi số lượng bán ra) chỉ ra rằng tổng lượng vàng thực tế tính bằng tấn mà các quốc gia bao gồm cả ông lớn Trung Quốc mua vào trong giai đoạn 2025 đến 2026 thấp hơn rất nhiều so với đỉnh cao hồi năm 2024.
Nguồn: IMF (2025),Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves.
Ngoài ra một cảnh báo rủi ro khác cũng rất quan ngại và cần đặc biệt quan tâm đó là tỷ lệ giữa Giá trị vốn hóa thị trường của Vàng (Market Cap: tổng giá trị của toàn bộ số vàng hiện có) so với Cung tiền M2 (tổng lượng tiền mặt và tiền gửi ngân hàng đang lưu thông) của Mỹ (do Mỹ là nền kinh tế - tài chính lớn nhất Thế giới nên thanh khoản của Mỹ cũng tác động đặc biệt lớn tới toàn thế giới) đã chạm ngưỡng không tưởng là 171%.
Nguồn: Adejumo (2026). Gold just erased $5.5 trillion in value and Bitcoin bulls see one huge opening ahead.
Khi nhìn lại lịch sử con số này thậm chí còn cao vượt mức đỉnh của năm 1980 (thời kỳ lạm phát phi mã mất kiểm soát) và cả năm 1934 (giai đoạn Đại suy thoái kinh tế toàn cầu).
Điều nghịch lý của năm 2026 nằm ở chỗ nền kinh tế hiện tại không hề rơi vào khủng hoảng trầm trọng như năm 1934 và cũng không chịu cảnh lạm phát hai con số như năm 1980. Việc định giá vàng cao gấp 1,7 lần tổng lượng tiền đang lưu thông chính là dấu hiệu rõ ràng nhất của một Bong bóng đầu cơ (Speculative Bubble: hiện tượng giá tài sản tăng vọt vô lý vượt xa giá trị thực). Có thể nói giá vàng đang cầm đèn chạy trước ô tô hay chạy trước thực tế kinh tế quá xa.
Tại thị trường Việt Nam thì rủi ro này còn bị nhân lên gấp bội bởi những yếu tố nội tại đặc thù mà người mua cần hết sức cẩn trọng.
Đầu tiên là vấn đề chênh lệch giá hay còn gọi là Spread. Khi thị trường thế giới tăng nóng thì giá vàng trong nước như vàng miếng SJC hay vàng nhẫn thường tăng nhanh hơn và tạo ra một khoảng cách lớn hay mức chênh lệch Premium so với giá thế giới. Nếu bong bóng thế giới vỡ khiến giá từ 5.500 USD rơi về 4.000 USD thì giá trong nước sẽ chịu cú sốc kép là vừa giảm theo đà thế giới lại vừa bị thu hẹp mức chênh lệch này khiến mức lỗ thực tế sâu hơn nhiều.
Tiếp đến là cái bẫy thanh khoản. Trong cơn sốt giá lên thì việc mua vào rất dễ dàng. Tuy nhiên khi thị trường quay đầu bán tháo trong hoảng loạn (Panic Sell) thì các tiệm vàng thường nới rộng khoảng cách giữa giá mua và giá bán hoặc thậm chí tạm ngừng thu mua để phòng vệ. Điều này khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ rơi vào thế kẹt không thể bán ra để thoát hàng hay cắt lỗ kịp thời.
Cuối cùng là yếu tố tỷ giá. Một phần đà tăng của vàng đến từ kỳ vọng về sự sụp đổ của đồng USD hay còn gọi là quá trình phi đô la hóa (De dollarization). Tuy nhiên nếu kinh tế Mỹ không suy thoái và đồng bạc xanh hồi phục sức mạnh thì vàng sẽ mất đi động lực tăng trưởng chính và có thể quay đầu giảm giá ngay lập tức.
Để có cái nhìn khách quan và công bằng hơn chúng ta cũng không thể chỉ nhìn nhận một chiều mà phớt lờ các luận điểm bên đối lập (phe bullish Gold). Các tổ chức tài chính lớn và uy tín trên thế giới như J.P. Morgan hay UBS vẫn đưa ra dự báo rằng vàng hoàn toàn có thể leo lên mức 6.000 đến 7.000 USD/ounce trong tương lai gần.
Một trong những lý do được đưa ra để giải thích cho sự rally (tăng giá thẳng đứng) của Vàng là thế giới đang trải qua một Structural Shift (sự thay đổi cấu trúc). Với khối nợ công khổng lồ lên tới 35 nghìn tỷ USD của Mỹ cùng các lệnh trừng phạt kinh tế liên tiếp thì các quốc gia buộc phải tìm cách từ bỏ đồng USD để chuyển sang tích trữ Vàng như một hầm trú ẩn an toàn bất chấp việc giá đang ở mức cao.
Tuy nhiên chúng ta cần quay lại luận cứ đầu tiên, Net buying của các Central bank (Ngân hàng trung ương) không tăng lên và tốc lượng mua vào không đủ làm cơ sở dẫn tới sự bùng nổ giá ở giai đoạn này.
Dựa trên những dữ liệu cảnh báo rủi ro đã chạm ngưỡng cực đại khi tỷ lệ giá trị vàng so với tiền mặt lên tới 171%, dưới đây là những khuyến nghị cụ thể dành cho nhà đầu tư. Đầu tiên là nguyên tắc không được All in hay dồn toàn bộ vốn liếng vào một chỗ. Nhà đầu tư chỉ nên phân bổ một tỷ lệ nhỏ khoảng 10 đến 15% tổng tài sản vào vàng để coi như một kênh bảo hiểm phòng thân. Tuyệt đối tránh xa việc vay mượn tiền hay sử dụng Margin (đòn bẩy tài chính) để mua vàng ở vùng giá rủi ro này.
Thứ hai là cân nhắc hiện thực hóa lợi nhuận. Nếu bạn là người đã mua tích trữ từ giai đoạn năm 2024 đến 2025 thì đây chính là thời điểm vàng để bán ra chốt lời. Giới đầu tư lão luyện luôn tâm niệm một điều rằng việc chốt giữ lợi nhuận thì không bao giờ là quyết định sai lầm.
Cuối cùng là chiến lược đa dạng hóa. Đừng bao giờ phạm sai lầm bỏ hết trứng vào một giỏ. Hãy bình tĩnh quan sát và phân bổ vốn sang các kênh an toàn hơn như tiền gửi tiết kiệm ngân hàng (mặt bằng lãi suất đang cao và có xu hướng biến động tăng) trong bối cảnh rủi ro của các tài sản có tính biến động cao như vàng và chứng khoán đang bị đẩy lên quá mức.
Với giá vàng biến động mạnh sau khi lập đỉnh, các chuyên gia cảnh báo rủi ro gia tăng đối với các quyết định đầu tư ngắn hạn.
Giá vàng liên tiếp biến động trong bối cảnh quy định xử phạt mới sắp có hiệu lực, luật sư khuyến cáo người dân mua bán vàng đúng pháp luật để tránh nguy cơ bị xử phạt, tịch thu.
Phiên giao dịch cuối tuần ngày 31/1, thị trường vàng trong nước tiếp tục ghi nhận đà giảm mạnh. Giá vàng miếng SJC và nhẫn tròn trơn đồng loạt lùi về quanh mốc 172 triệu đồng/lượng, kéo theo giá vàng nữ trang các loại giảm thêm từ 2,5 – 9,6 triệu đồng/lượng.
Nhiều doanh nghiệp như ngồi trên đống lửa vì nhập thực phẩm, nguyên liệu sản xuất nhưng không thể thông quan do Nghị định mới triển khai nhưng chưa có Thông tư hướng dẫn.
