Trong khi đòn bẩy tài chính trở thành gánh nặng khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp mỏng đi đáng kể, thì ở chiều ngược lại, tâm lý thắt chặt hầu bao và xu hướng ưu tiên gửi tiền nhàn rỗi vào hệ thống ngân hàng của người dân đang khiến dòng chảy tiêu dùng sụt giảm, tựu chung lại càng gây khó khăn cho doanh nghệp. 

Theo khảo sát mà Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố ngày 15/6, "sức khoẻ" của doanh nghiệp tư nhân không mấy tích cực, tỷ lệ doanh nghiệp dự kiến thua lỗ lên tới 17,4%. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách tăng vọt từ 45,3% lên hơn 60%.

Hộ kinh doanh càng chật vật hơn. Theo VCCI, chỉ 1,9% hộ kinh doanh cho biết “lãi như kỳ vọng”. Trong khi đó, hơn 73% nói rằng chỉ “lãi ít”. Khoảng 81,5% hộ kinh doanh bị giảm doanh thu trong năm 2025. Khoảng 75% bị giảm khách hàng.

Khu vực tư nhân vẫn chịu áp lực đáng kể từ bối cảnh quốc tế bất định, suy yếu của cầu tại nhiều thị trường, chi phí đầu vào và logistics tăng, rủi ro thuế quan và các yêu cầu tuân thủ mới trong tiếp cận thị trường, báo cáo từ VCCI nêu rõ. 

Các khó khăn nổi bật nhất trong năm 2025 chuyển dịch mạnh theo hướng “áp lực đầu ra”. Tỷ lệ doanh nghiệp phản ánh khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng mạnh và lan rộng ở hầu hết lĩnh vực, bao gồm cả nhóm có và không có hoạt động xuất nhập khẩu, cho thấy sự suy yếu của sức cầu không chỉ đến từ thị trường quốc tế mà còn từ thị trường nội địa.

Đồng thời, tiếp cận vốn vẫn duy trì ở mức khó khăn cao và mang tính cấu trúc: tín dụng chính thức còn phụ thuộc nặng vào tài sản thế chấp; lãi suất/điều kiện vay đối với khu vực tư nhân bị đánh giá bất lợi hơn; thủ tục vay vốn phiền hà; và vẫn tồn tại chi phí không chính thức trong tiếp cận tín dụng.

Người dân thắt chặt hầu bao

Mặc dù tổng chi tiêu tăng lên, nhưng sức mua thực tế của người dân vẫn đang phục hồi khá chậm. Theo số liệu Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong 4 tháng đầu năm tăng 11,1% so với cùng kỳ năm trước.

Nếu loại trừ yếu tố giá, tăng trưởng thực tế trong 4 tháng đầu năm chỉ tăng 6,3%, thấp hơn so với mức 7% của cuối tháng 3 và mức 7,7% của cùng kỳ năm ngoái. 

Sức mua của người dân chậm lại đáng kể khi chi phí ngày càng tăng mà thu nhập không tăng tương xứng. 

"Tổng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 4 tháng đầu năm tăng hơn 11%. Nếu xét về giá trị danh nghĩa, đây là một con số tăng trưởng ấn tượng, tuy nhiên, sau khi trừ lạm phát, tăng trưởng thực chỉ khoảng 6,5% đến 6,6%",ông Trần Ngọc Báu, CEO Công ty Dữ liệu Kinh tế Tài chính WiGroup nói trong một cuộc toạ đàm mới đây.

Đây là mức tăng tương đối thấp khi so với mức trung bình 7,5% của năm 2025 và càng thấp hơn đáng kể so với mức 8% - 9% giai đoạn trước dịch COVID-19 chuyên gia phân tích.

Nguyên nhân là do tình hình xung đột bất ngờ leo thang ở khu vực Trung Đông trong cuối tháng 2 đã đẩy giá dầu thế giới tăng đột biến trong những ngày đầu tháng 3, thậm chí thời điểm cao nhất đã chạm mức đỉnh 4 năm tại 119,5 USD/thùng.

Là quốc gia nhập khẩu năng lượng ròng, việc giá dầu thế giới tăng sẽ gây áp lực đáng kể lên giá xăng dầu nội địa khiến đẩy chi phí vận tải và cuối cùng là giá bán của các loại hàng hóa tăng rõ rệt.

Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng sẽ tăng, các quy định về thu thuế các hộ kinh doanh phần nào sẽ tác động đến giá cả đến tay người tiêu dùng. Các tác động của yếu tố tỷ giá và tăng trưởng tín dụng tăng mạnh trong năm 2025 cũng phản ánh dần vào giá cả hàng hóa của năm 2026, từ đó khiến sức mua giảm xuống.

Theo các chuyên gia từ MBS Research, lạm phát vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khi chỉ số CPI trong tháng 4 tiếp tục tăng lên mức cao nhất trong hơn 6 năm trở lại đây tại 5,46% so với cùng kỳ năm trước dưới áp lực giá năng lượng tăng cao.

Trung bình giá xăng dầu trong nước đã tăng mạnh 44,2%. Đáng chú ý, áp lực giá đã bắt đầu có dấu hiệu lan tỏa sang các nhóm dịch vụ và hàng hóa khi lạm phát cơ bản tháng 4 bật tăng 4,66% so với cùng kỳ năm trước - mức cao nhất kể từ cuối năm 2013. 

Các chuyên gia từ MBS Reseach nhận định, lạm phát có thể duy trì quanh mức cao 4,5% - 5% đến cuối quý II trước khi hạ nhiệt dần về cuối năm. Cả năm 2026, CPI bình quân có thể tăng 4,0% - 4,3%.

Lạm phát ở mức cao khiến sức mua giảm xuống, trong khi đó, lãi suất cho vay lại đang có xu hướng thiết lập mặt bằng khiến doanh nghiệp "khó càng thêm khó". Dù Chính phủ đã nỗ lực "ghìm cương" lãi suất, song bài toán cân đối vốn, kỳ vọng lạm phát cũng là những yếu tố mà các ngân hàng tính đến khi điều chỉnh lãi suất.

Doanh nghiệp khó càng thêm khó

Chi phí tăng cao khiến người dân tạm gác lại giấc mơ mua nhà, mua xe để chuyển hướng sang tích lũy, khi đó các doanh nghiệp lại là đối tượng chịu ảnh hưởng lớn nhất. 

Bên cạnh áp lực chi phí và sản xuất, các khoản vay cũ bị điều chỉnh tăng và khoản vay mới có chi phí đắt đỏ hơn từ đầu năm nay khiến các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào đòn bẩy tài chính như sản xuất, thương mại gặp khó khăn lớn về dòng tiền.

Biên lợi nhuận mỏng đi khiến doanh nghiệp phải dè dặt, cắt giảm các kế hoạch vay vốn để đầu tư mua sắm máy móc hay mở rộng quy mô, đồng thời thị trường cũng đang thu hẹp khi người dân thắt chặt hầu bao.

Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup, dự báo trong một đến hai quý tới, độ trễ của chính sách tiền tệ sẽ rõ nét hơn. Khi đó, lãi suất cho vay tăng cao mới thực sự "ngấm" vào hành vi chi tiêu của người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Đây được xem là giai đoạn thử thách nhất khi những phản ứng tiêu cực của thị trường bắt đầu bộc lộ rõ rệt.

Trong đó, thị trường bất động sản — lĩnh vực xương sống của nền kinh tế sẽ chịu sức ép lớn nhất. Trong bối cảnh tín dụng bị thắt chặt và lãi suất leo thang, các nhà phát triển dự án đang nỗ lực hoàn tất các hạng mục dở dang. Tuy nhiên, bài toán "đầu ra" đang trở nên hóc búa.

Sức mua trên thị trường đang suy giảm mạnh do người dân khó tiếp cận vốn vay, đồng thời, khi kinh tế khó khăn hơn một chút, tinh thần chi tiêu của người dân cũng sẽ giảm.

Theo chuyên gia, sự tắc nghẽn ở đầu ra không chỉ gây áp lực lên dòng tiền của doanh nghiệp mà còn làm chùn bước các kế hoạch đầu tư mới, nhất là khi chi phí vốn ngày càng đắt đỏ. Thêm nữa là áp lực của câu chuyện tín dụng và lãi suất chưa được ngấm hết. Có thể là do lãi suất ưu đãi, hoặc biên độ lãi suất chưa đến giai đoạn cần phải tăng.

Tức là trong vòng khoảng 1 - 2 quý tới, những câu chuyện về lãi suất cho vay tăng mới thẩm thấu mạnh mẽ hơn nữa vào hành vi tiêu dùng và thị trường bất động sản của Việt Nam, chuyên gia nhận định.