Cuộc chiến giữa Mỹ và Iran đã bước sang tháng thứ hai và theo đánh giá của IEA, đây đã là cú sốc nguồn cung lớn nhất từng ghi nhận đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Tổng giám đốc IEA, Fatih Birol, chia sẻ với tờ Le Figaro rằng cuộc khủng hoảng hiện nghiêm trọng hơn cả các cú sốc dầu mỏ năm 1973, 1979 và cả cú sốc do chiến sự Ukraine năm 2022 cộng lại.

Giá dầu thô WTI tại Mỹ hiện đang dao động quanh mức 97 USD/thùng. 

Điều khiến cuộc khủng hoảng lần này trở nên đặc biệt không nằm ở mức tăng giá, mà ở phạm vi tác động lan rộng của nó. Không chỉ dầu mỏ, giá khí đốt, chi phí vận tải và thậm chí cả lương thực đều bị cuốn vào vòng xoáy tăng giá, tạo nên một “cú sốc đa tầng” hiếm thấy.

Trong bối cảnh đó, nền kinh tế thế giới đang phải đối mặt với nguy cơ lạm phát quay trở lại. Khi chi phí năng lượng tăng, giá sản xuất và vận chuyển leo thang, áp lực sẽ nhanh chóng truyền sang giá tiêu dùng. 

Nguy hiểm hơn, nhiều chuyên gia cảnh báo về kịch bản “đình lạm” - khi tăng trưởng chững lại nhưng giá cả vẫn tiếp tục leo thang, tương tự giai đoạn khủng hoảng những năm 1970. Đây cũng là lý do khiến các ngân hàng trung ương rơi vào thế khó, khi việc kiểm soát lạm phát có thể đồng thời làm suy yếu đà phục hồi kinh tế.

Ông Birol cho biết nền kinh tế toàn cầu đang phải đối mặt với nhiều cú sốc cùng lúc từ cuộc xung đột này và tác động không chỉ dừng lại ở năng lượng.

“Chúng ta đang đối diện với một cú sốc năng lượng lớn, kết hợp giữa cú sốc dầu mỏ, khí đốt và cả lương thực. Đây là một biến động lớn đối với nền kinh tế”, ông nói.

Eo biển Strait of Hormuz được xem là điểm nghẽn chiến lược đối với hoạt động thương mại toàn cầu, không chỉ với dầu mỏ mà còn với nhiều mặt hàng quan trọng khác như phân bón và khí heli. Đây cũng là vấn đề then chốt trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột, khi Iran muốn được công nhận quyền kiểm soát tuyến đường này.

Người đứng đầu IEA cảnh báo rằng, ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại hoàn toàn, sẽ cần thêm thời gian để khôi phục đầy đủ hoạt động sản xuất năng lượng trong khu vực.

So với các cuộc khủng hoảng trước đây, thế giới hiện nay lại dễ bị tổn thương hơn. Nền kinh tế toàn cầu đã trở nên phụ thuộc sâu sắc vào các chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ, nơi bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể tạo ra hiệu ứng lan truyền nhanh chóng.

Cuộc xung đột lần này diễn ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau đại dịch, trong khi lạm phát chưa được kiểm soát triệt để, khiến mức độ rủi ro càng gia tăng.

Dù bày tỏ sự lo ngại về tác động kinh tế trước mắt, ông Birol cho rằng cuộc khủng hoảng này có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và điện hạt nhân - yếu tố có thể mang lại lợi ích lâu dài cho kinh tế toàn cầu.

Ông cũng khuyến nghị các quốc gia cần sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm, nâng cao hiệu quả, đồng thời đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.