Căng thẳng quân sự leo thang giữa Mỹ, Israel và Iran đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo, khi một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới - eo biển Hormuz - rơi vào tình trạng tê liệt.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright mới đây cho rằng tác động của cuộc khủng hoảng này đối với thị trường dầu mỏ chỉ mang tính tạm thời và thậm chí, “cái giá phải trả là rất nhỏ”.
Phát biểu trên chương trình “The Ingraham Angle” của Fox News ngày 4/3, ông Wright khẳng định những biến động hiện tại của giá năng lượng sẽ sớm được kiểm soát. Theo ông, nguồn cung dầu toàn cầu hiện vẫn rất dồi dào, trong khi sản lượng của Mỹ đang ở mức cao kỷ lục.
“Điều này chắc chắn chỉ là tạm thời”, ông nói. “Thị trường dầu mỏ thế giới đang được cung ứng rất tốt, và sản lượng của Mỹ đang ở mức cao chưa từng có. Chúng ta sẽ vượt qua giai đoạn này. Đây chỉ là một cú sốc nhỏ trên con đường phía trước”.
Những ngày gần đây, các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã khiến tình hình an ninh tại Trung Đông trở nên đặc biệt căng thẳng. Nguy cơ xung đột lan rộng đã khiến nhiều tàu chở dầu tránh đi qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với các thị trường năng lượng toàn cầu.
Theo các chuyên gia, khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ mỗi ngày trên thế giới được vận chuyển qua eo biển này. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể gây chấn động thị trường năng lượng.
Trong phiên giao dịch ngày 5/3 tại châu Á, giá dầu tiếp tục tăng khi giới đầu tư lo ngại việc đóng cửa eo biển Hormuz có thể kéo dài, làm gián đoạn dòng chảy dầu và khí đốt từ Trung Đông.
Trước áp lực này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cam kết triển khai các biện pháp hỗ trợ vận chuyển năng lượng từ khu vực, bao gồm cung cấp bảo hiểm và hộ tống hải quân cho các tàu chở dầu, nhằm kiềm chế chi phí vận tải và giảm rủi ro cho các doanh nghiệp năng lượng.
Bộ trưởng Wright khẳng định việc gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz chỉ là tình huống tạm thời và nhấn mạnh Hải quân Mỹ có thể sớm bắt đầu hộ tống các tàu chở dầu đi qua tuyến hàng hải chiến lược này, khi tình hình cho phép.
“Chúng tôi sẽ thực hiện điều đó sớm nhất có thể”, ông nói khi được hỏi liệu các tàu thương mại đã yêu cầu hỗ trợ từ Hải quân Mỹ hay chưa.
Nhiều chuyên gia năng lượng vẫn cảnh báo rằng thị trường dầu mỏ vẫn có thể tiếp tục biến động mạnh nếu căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông kéo dài.
Trong bối cảnh khu vực này vẫn là trung tâm cung ứng năng lượng quan trọng của thế giới, bất kỳ rủi ro nào đối với các tuyến vận chuyển chiến lược như eo biển Hormuz đều có thể tạo ra những làn sóng chấn động trên thị trường toàn cầu.
Đơn cử, trong chương trình Trumponomics của Bloomberg, người dẫn Stephanie Flanders đã trao đổi với chuyên gia năng lượng Javier Blas và nhà kinh tế trưởng thị trường mới nổi Ziad Daoud nhằm phân tích những hệ quả kinh tế có thể xảy ra nếu cuộc xung đột tiếp tục leo thang.
Theo các chuyên gia, tình hình hiện tại có thể được xem là một trong những kịch bản rủi ro nhất đối với thị trường năng lượng: eo biển Hormuz bị gián đoạn hoạt động, nhà máy lọc dầu lớn nhất của Saudi Arabia ngừng vận hành và Iran đã tấn công cơ sở xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) quy mô lớn của Qatar.
Tuy nhiên, Ziad Daoud cho rằng nền kinh tế Mỹ chưa đối mặt nguy cơ suy thoái ngay lập tức. Dựa trên mô hình “cú sốc toàn cầu” của Bloomberg Economics, ông nhận định rằng chỉ riêng việc giá dầu tăng cao rất khó có thể đẩy nền kinh tế Mỹ vào suy thoái nghiêm trọng.
Ngược lại, tác động mạnh hơn có thể rơi vào các đồng minh truyền thống của Mỹ, đặc biệt là châu Âu và Anh, những khu vực phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng.
Trong kịch bản cực đoan, nếu giá dầu tăng lên khoảng 108 USD/thùng, sản lượng kinh tế của các nền kinh tế này có thể giảm khoảng 0,5 điểm %, trong khi lạm phát tăng thêm khoảng 1 điểm %.
Một yếu tố giúp Mỹ ít bị tổn thương hơn là nước này hiện đã trở thành nhà xuất khẩu ròng dầu mỏ, dù ở mức không lớn. Dù vậy, người tiêu dùng Mỹ vẫn sẽ cảm nhận rõ áp lực thông qua giá xăng tăng, điều có thể tác động tới chi tiêu và tâm lý thị trường.
Tuy nhiên, ông Javier Blas cảnh báo rằng ngay cả kịch bản “cực đoan” trong các mô hình dự báo hiện nay vẫn có thể đánh giá thấp mức độ rủi ro nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa trong nhiều ngày.
Theo ông, Mỹ chỉ có khoảng 4–5 ngày để khôi phục lưu thông qua tuyến hàng hải chiến lược này trước khi tình hình trở nên nghiêm trọng hơn nhiều. Nếu việc gián đoạn kéo dài, giá dầu có thể vượt xa mốc 100 USD/thùng, thậm chí buộc các nhà kinh tế phải tính đến kịch bản giá dầu tiệm cận hoặc vượt 200 USD/thùng - mức có thể gây ra cú sốc lớn cho kinh tế toàn cầu.
Ngoài dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cũng được xem là điểm dễ tổn thương lớn trong cuộc khủng hoảng này. Qatar hiện cung cấp khoảng 20% nguồn LNG toàn cầu, và phần lớn lượng khí này phải được vận chuyển bằng tàu qua eo biển Hormuz.
Khác với dầu mỏ, có thể được vận chuyển qua một số tuyến đường ống thay thế, LNG gần như không có nhiều tuyến vận chuyển thay thế, khiến các nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng có nguy cơ chịu tác động nặng nề.
Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị thắt chặt, một quốc gia có thể hưởng lợi đáng kể từ tình hình hiện nay là Nga. Trước đó, Moscow phải bán dầu với mức giá thấp cho các khách hàng như Ấn Độ, nhưng nếu chiến sự kéo dài và nguồn cung bị gián đoạn, Nga có thể tăng mạnh giá bán dầu, cải thiện đáng kể nguồn thu từ năng lượng.
Tuy nhiên, theo Javier Blas, cuộc xung đột còn tiềm ẩn một mối đe dọa ít được nhắc đến nhưng có thể còn nghiêm trọng hơn dầu mỏ: nguồn nước. Trong một khu vực vốn đã khan hiếm tài nguyên nước như Trung Đông, bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hạ tầng nước và năng lượng đều có thể làm gia tăng bất ổn kinh tế - xã hội trong thời gian dài.
Với vai trò là trung tâm cung ứng năng lượng quan trọng của thế giới, mọi biến động tại Trung Đông đều có thể tạo ra những làn sóng chấn động trên thị trường toàn cầu. Và nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, thị trường dầu khí có thể đang tiến gần hơn tới một cú sốc năng lượng mới của thế kỷ 21, theo Bloomberg.
Các công ty như Shell, TotalEnergies, ExxonMobil hay nhà xuất khẩu LNG hàng đầu của Mỹ Cheniere Energy được cho là có thể thu về lợi nhuận lớn, ngay cả khi Qatar sớm khôi phục hoạt động sản xuất, xuất khẩu.
Các quan chức Mỹ đang xem xét hàng loạt phương án để kìm hãm giá xăng dầu sau khi giá tăng vọt vì cuộc chiến ở Iran.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Mỹ ngày càng gay gắt, Trung Quốc đang tăng mạnh chi tiêu quân sự và dồn nguồn lực vào các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử và 6G.
Giá dầu vọt tăng do những lo ngại về xung đột tại Trung Đông kéo các chỉ số chính của chứng khoán Mỹ giảm mạnh trong phiên 5/3.
