Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội, sáng ngày 29/10, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Một trong những nội dung được các đại biểu quan tâm là quy định về công chứng, chứng thực giao dịch đất đai và việc quản lý, khai thác dữ liệu đất đai trong quá trình chuyển đổi số.

Đề nghị luật hóa các giao dịch đất đai phải công chứng

Góp ý về khoản 4 Điều 21 dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Đỗ Thị Việt Hà, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh, cho rằng việc giao Chính phủ quy định các giao dịch thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng chưa thể hiện rõ cơ sở pháp lý và thực tiễn, đồng thời có nguy cơ thiếu thống nhất với Bộ luật Dân sự, Luật Công chứng và các luật liên quan.

Đại biểu đề nghị quy định trực tiếp trong Luật Đất đai những giao dịch bắt buộc phải công chứng, trong đó có chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp và góp vốn bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất.

Theo bà Hà, đây là những giao dịch có ý nghĩa quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người sử dụng đất, do đó cần có điều kiện thực hiện chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao nhằm hạn chế tranh chấp.

Đại biểu cũng cho rằng công chứng không phải là rào cản của cải cách thủ tục hành chính. Khi cơ sở dữ liệu đất đai được hoàn thiện, thông tin về người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản và tình trạng pháp lý có thể được xác thực tốt hơn, hỗ trợ nâng cao độ an toàn của giao dịch.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Đoàn đại biểu Quốc hội TP HCM, đề nghị đưa các giao dịch phải công chứng, chứng thực vào Luật Đất đai (sửa đổi).

Theo đại biểu, kết quả lấy ý kiến qua VNeID được dẫn tại Công văn 11927 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy hơn 67% người có ý kiến đối với nhóm nội dung này đồng tình với phương án quy định các giao dịch bắt buộc công chứng. Tại các phiên thảo luận tổ, có 37/39 ý kiến đồng thuận với việc quy định trực tiếp trong luật.

Bà Hạnh cũng dẫn Luật Công chứng được Quốc hội thông qua ngày 23/4/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, trong đó xác định giao dịch phải công chứng là giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao, được luật quy định phải công chứng.

Bên cạnh đó, đại biểu cho biết qua rà soát hai dự thảo nghị định trong hồ sơ, bà chưa thấy điều khoản quy định cụ thể các giao dịch phải công chứng, chứng thực. Điều này khiến bà đề nghị cần làm rõ ngay trong luật, thay vì phụ thuộc vào văn bản hướng dẫn sau đó.

Đề xuất dữ liệu đất đai được cập nhật theo thời gian thực

Bên cạnh vấn đề công chứng, đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội, đề nghị hoàn thiện các quy định về quản trị dữ liệu đất đai theo hướng đẩy mạnh kết nối và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã quy định dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai có giá trị sử dụng chính thức. Tuy nhiên, cần làm rõ nguyên tắc mọi giao dịch và thủ tục hành chính về đất đai được thực hiện trên nền tảng dữ liệu số, không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Đại biểu đề xuất dữ liệu đất đai phải được cập nhật theo thời gian thực, kết nối liên thông với dữ liệu dân cư, thuế, công chứng và ngân hàng. Đồng thời, cần có cơ chế chia sẻ dữ liệu thống nhất, xác định trách nhiệm của cơ quan quản lý trong bảo đảm chất lượng thông tin trước khi chia sẻ.

Đối với giấy chứng nhận điện tử, đại biểu đề nghị làm rõ giá trị pháp lý khi sử dụng trong giao dịch dân sự, thế chấp tại ngân hàng và giải quyết tranh chấp tại tòa án. Việc bổ sung quy định về chữ ký số, xác thực điện tử cũng được đề xuất nhằm tạo điều kiện để người dân thực hiện các thủ tục đất đai trực tuyến.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết phương án của Chính phủ là giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu quản lý đất đai.

Theo Bộ trưởng, cách tiếp cận này nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt, giảm thủ tục tuân thủ cho người dân, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và sự thống nhất với các luật liên quan, trong đó có dự thảo Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần nhận diện những chính sách có nguy cơ tạo bất bình đẳng trong tiếp cận đất đai, phát sinh trục lợi chính sách, lợi ích nhóm, thất thu ngân sách và lãng phí nguồn lực đất đai.

Sau phiên thảo luận, Tổng Thư ký Quốc hội được đề nghị phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổng hợp đầy đủ ý kiến đại biểu, gửi Chính phủ để tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến, tiến tới xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp.