Sáng 21/8, Quốc hội tiến hành thảo luận tại Hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai 2024, theo Cổng TTĐT Quốc hội.  

Nhiều đại biểu đã đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất; chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”.  

Nghị quyết 21 của Trung ương đã thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi. Dự thảo đã xác định rõ các trường hợp thu hồi đất, qua đó góp phần bảo đảm minh bạch, thống nhất, hạn chế cách hiểu và vận dụng khác nhau trong thực tế. Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định này theo hướng cụ thể hóa hơn yêu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Theo đó, cần nghiên cứu quy định rõ hơn thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở, đất ở tái định cư. Bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện trong trường hợp không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất. Cần có tiêu chí cụ thể để đánh giá mức độ bảo đảm về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và điều kiện duy trì sinh kế của người có đất bị thu hồi. 

Về chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, có ý kiến đề xuất, có thể xác định khoản hỗ trợ theo tỷ lệ hoặc hệ số thống nhất trên giá trị bồi thường về đất hoặc diện tích đất bị thu hồi với khung mức do Chính phủ quy định, không nên phụ thuộc quá nhiều vào các biến số như nhân khẩu, giá gạo, thời gian hỗ trợ.

Đối với hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, đại biểu đề nghị chuyển hoàn toàn sang hỗ trợ bằng tiền, qua đó người dân có thể tự lựa chọn học nghề, tìm việc hoặc tổ chức lại sinh kế... 

Tại phiên họp, nhiều đại biểu đánh giá cao việc sửa đổi luật theo hướng phân cấp, phân quyền mạnh cho địa phương thực hiện giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất thuộc thẩm quyền. Tuy nhiên, đề nghị phân cấp phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Những quy định liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng đất, thu hồi đất, giá đất và nghĩa vụ tài chính cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ. 

Một số đại biểu nêu quan điểm sửa đổi luật theo hướng phân định cụ thể hơn thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã; song vẫn linh hoạt để địa phương tiếp tục phân cấp, ủy quyền phù hợp với năng lực bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; Chính phủ quy định điều kiện bảo đảm về nhân lực, dữ liệu, kinh phí và hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã.  

Nhiều đại biểu thống nhất với định hướng xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai thống nhất, dùng chung. Tuy nhiên, cần làm rõ mối quan hệ của Luật Đất đai với Luật Dữ liệu và các luật liên quan; quy định rõ quyền của người sử dụng đất đối với dữ liệu liên quan đến quyền sử dụng đất của mình; bổ sung nguyên tắc việc tạo lập, cập nhật, chỉnh sửa, phê duyệt và khai thác dữ liệu đất đai phải xác định được chủ thể thực hiện. Mọi thao tác làm thay đổi dữ liệu phải được ghi nhận, lưu giữ lịch sử để phục vụ kiểm tra, giám sát, truy vết và xác định trách nhiệm.   

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện nội dung định hướng chính sách sửa đổi luật theo tinh thần Nghị quyết 21.

Cụ thể, chỉ phân loại đất thành các loại hợp lý, cần thiết để quản lý theo chỉ tiêu. Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, tiếp tục nghiên cứu để hướng tới một quy hoạch thống nhất trên phạm vi một đơn vị hành chính, bảo đảm tích hợp, đồng bộ với hệ thống quy hoạch, không chồng lấn, không chẻ nhỏ các chỉ tiêu.

Về giá đất và tài chính đất đai, cần thể chế hóa đầy đủ định hướng của Trung ương, giá đất quyết định căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý cho sản xuất, kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì quy định rõ trong luật các tiêu chí cụ thể nhằm xác định dự án thuộc trường hợp được thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; hạn chế tối đa việc vận dụng chủ quan, tùy tiện.

Rà soát chặt chẽ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành bố trí tái định cư.

Nghiên cứu thể chế hóa quan điểm chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất" bằng các yếu tố có thể kiểm tra như: chỗ ở, hạ tầng tái định cư, trường học, y tế, giao thông, dịch vụ, sinh kế, việc làm và thu nhập cho người dân. 

Về giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu, tiếp tục làm rõ nội hàm chính sách theo hướng quy định rõ các trường hợp phải đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất; giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu. Vừa bảo đảm chống thất thoát, lợi ích nhóm, vừa không làm chậm quá trình phê duyệt, triển khai các dự án có tác động lan tỏa lớn.  

Ngoài ra, điều tiết địa tô chênh lệch đối với thặng dư trong kinh doanh bất động sản và chính sách thuế đối với đất bỏ hoang, chậm đưa vào sử dụng nhằm mục tiêu phát huy hiệu quả đất đai, chống lãng phí, hạn chế đầu cơ, thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển lành mạnh, bền vững.