Dự kiến chính sách được Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua ngay tại Kỳ họp thứ Nhất trong tháng 4. Nếu được thông qua, Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7, riêng một số quy định về thẩm quyền của HĐND thành phố có thể áp dụng sớm từ ngày 1/6.

Trong đó, tư duy xây dựng luật đã có sự thay đổi căn bản, khi Thủ đô không chỉ là nơi thực thi chính sách mà còn được giao vai trò thiết kế chính sách. Một trong những mục tiêu lớn của dự luật là hoàn thiện thể chế đặc thù, ổn định, tầm nhìn dài hạn, tạo hành lang pháp lý để thí điểm các cơ chế, chính sách đột phá trước khi nhân rộng.  

Thực tiễn phát triển thời gian qua cho thấy, nhiều cơ chế trong Luật Thủ đô hiện hành không còn đủ tính đặc thù, trong khi Hà Nội đang đối mặt với hàng loạt điểm nghẽn kéo dài như ùn tắc giao thông, ngập úng, quá tải hạ tầng, áp lực dân số...   

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với luật hiện hành nhưng lại mở rộng đáng kể phạm vi phân quyền. Thay vì quy định chi tiết, luật mới tập trung trao quyền cho thành phố quyết định nhiều vấn đề quan trọng, từ tổ chức bộ máy, tài chính, đầu tư đến quy hoạch và phát triển đô thị. 

Cụ thể, HĐND và UBND thành phố có thể ban hành các quy định khác với văn bản của cơ quan Trung ương trong một số trường hợp cụ thể, nhằm bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.   

Về quy hoạch và phát triển đô thị, dự thảo quy định Hà Nội chỉ lập một quy hoạch tổng thể duy nhất, thay thế cho các loại quy hoạch hiện hành. Thành phố được quyền phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch và chủ động trong việc di dời các cơ sở không phù hợp. Đồng thời, luật cũng mở ra không gian phát triển mới như không gian ngầm, không gian trên cao và các mô hình đô thị thông minh, xanh, đa trung tâm. 

Dự thảo xác định rõ vai trò của Hà Nội là hạt nhân phát triển vùng, với cơ chế liên kết mạnh mẽ giữa các địa phương trong vùng Thủ đô và vùng đồng bằng sông Hồng. Việc thành lập Quỹ Phát triển vùng Thủ đô được kỳ vọng sẽ tạo nguồn lực cho các dự án hạ tầng liên vùng. 

Ngoài ra, dự thảo trao tổng cộng 192 thẩm quyền cho chính quyền Hà Nội, trong đó HĐND thành phố được giao 124 thẩm quyền, UBND thành phố 56 thẩm quyền và Chủ tịch UBND thành phố 12 thẩm quyền.