Một điểm nghẽn nằm ở chi phí vốn. So với khoảng một năm rưỡi trước, lãi suất phát hành trái phiếu của một số doanh nghiệp đã tăng từ vùng 8,5 - 8,7% lên 10,5 - 12%, làm thay đổi đáng kể bài toán đầu tư mới.

Đầu tư mới chưa lan rộng sang khu vực tư nhân

Tại Phiên thảo luận 1 “Bức tranh vĩ mô 2027 - Nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới” trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2027, bà Trịnh Quỳnh Giao, CEO CTCP Quản lý quỹ PVI (PVI AM), đặt vấn đề về mức độ lan tỏa của tăng trưởng sang khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo bà, một chu kỳ tăng trưởng mới đã bắt đầu hình thành nhưng mức độ lan tỏa chưa đồng đều, trong khi sự bứt phá của khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn chưa thực sự rõ nét.

Ở góc nhìn thị trường vốn, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý quỹ Manulife Investment Việt Nam, cho rằng kinh tế vĩ mô đã có những chuyển biến rõ nét, song còn quá sớm để khẳng định một chu kỳ tăng trưởng mới thực sự hình thành.

“Hiện nay, tăng trưởng vẫn chủ yếu dựa trên những động lực cũ, trong đó có việc mở rộng đầu tư”, ông Hải nhận định.

Theo vị chuyên gia, Chính phủ đang mở rộng chính sách tài khóa nhằm kích thích tăng trưởng. Tuy nhiên, đây mới chỉ là lực đẩy ban đầu. Điều quan trọng là dòng vốn từ khu vực công có tạo hiệu ứng lan tỏa và kéo khu vực tư nhân cùng gia tăng đầu tư hay không.

Đến nay, quá trình này chưa thực sự thể hiện rõ.

Manulife Investment Việt Nam đã nghiên cứu báo cáo tài chính 9 tháng đầu năm của nhiều doanh nghiệp lớn niêm yết trên thị trường chứng khoán. Kết quả cho thấy tổng tài sản tăng nhưng mức tăng chi tiêu vốn đầu tư (CapEx) khá thấp.

Mức độ gia tăng đầu tư cũng phân hóa đáng kể giữa các doanh nghiệp. Nếu loại trừ phần tăng trưởng đến từ Vingroup, mức tăng đầu tư của nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ còn lại khá thấp.

Điều này cho thấy khoảng cách giữa sự cải thiện của bức tranh vĩ mô và quyết định mở rộng đầu tư thực tế của doanh nghiệp vẫn còn lớn.

“Với thực trạng này, Việt Nam chưa thể bước ngay vào một chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ mới mà mới chỉ đang ở giai đoạn đầu”, ông Hải nói.

Chi phí vốn đang trở thành điểm nghẽn

Một trong những nguyên nhân được chuyên gia Manulife Investment Việt Nam chỉ ra là chi phí vốn đã tăng nhanh trong hơn một năm qua, thậm chí có những thời điểm tăng đột biến.

Nếu bóc tách cơ cấu chi phí, mức tăng đến từ cả lãi suất tham chiếu và phần bù rủi ro của doanh nghiệp.

Lợi suất trái phiếu Chính phủ ở các kỳ hạn dài, được xem như mức lãi suất tham chiếu phi rủi ro, đã tăng khoảng 130 điểm cơ bản. Ngoài phần này, doanh nghiệp hiện còn phải trả thêm hơn 300 điểm cơ bản cho phần bù rủi ro.

Sự thay đổi thể hiện khá rõ trên thị trường trái phiếu.

Khoảng 1,5 năm trước, một doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu với lãi suất khoảng 8,5 - 8,7%. Hiện nay, cùng doanh nghiệp đó có thể phải chấp nhận mức 10,5 - 11%, thậm chí 12%, tùy năng lực tài chính và mức độ cấp thiết của dự án.

Khi chi phí huy động tăng lên, hiệu quả kỳ vọng của dự án cũng phải cao hơn mới đủ hấp dẫn doanh nghiệp tiếp tục mở rộng đầu tư. Điều này tạo thêm rào cản đối với quyết định tăng CapEx, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ.

Theo ông Hải, nền kinh tế hiện đang đưa nhiều nguồn lực vào khu vực công. Bước tiếp theo phải là tạo sức lan tỏa từ động lực này để kéo dòng vốn tư nhân tham gia, qua đó thúc đẩy doanh nghiệp cùng mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Muốn vậy, độ sâu tài chính của nền kinh tế cũng cần được cải thiện, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách và hệ thống ngân hàng. Các kênh huy động vốn khác cần phát triển đủ mạnh để hỗ trợ khu vực tư nhân trong một chu kỳ đầu tư mới.