Theo tổng hợp của Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran, đặc biệt sau các cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel vào Iran ngày 28/2, đang tạo ra biến động mạnh đối với tuyến vận tải hàng hóa Á – Âu.
Trước hết, nguy cơ “nghẽn cổ chai” tại các eo biển chiến lược. Eo biển Hormuz hiện được xem là điểm nóng khi Iran phát đi các cảnh báo an ninh, khiến hoạt động qua lại bị ảnh hưởng đáng kể; dù chưa có thông tin đóng cửa hoàn toàn, nhiều hãng tàu đã chủ động dừng hoặc điều chỉnh lộ trình do rủi ro cao.
Trong khi đó, tại khu vực kênh đào Suez và Biển Đỏ, triển vọng phục hồi hoàn toàn tuyến vận tải trong năm 2026 trở nên bất định, buộc một số doanh nghiệp tính đến phương án đi vòng qua mũi Hảo Vọng.
Thứ hai, chi phí logistics tăng vọt do giá cước container có thể tăng mạnh. Theo tiền lệ từ các đợt bất ổn trước, cước container 40 feet có thể nhảy vọt hơn 2-3 lần bình thường trên 5.000 USD, tương tự như năm 2024-2025.
Ngoài ra, các đơn vị bảo hiểm rủi ro chiến tranh đang rà soát và tăng phí nhanh chóng đối với các tàu hoạt động tại khu vực vùng Vịnh. Giá dầu Brent đang chịu áp lực tăng giá lớn, kéo theo phụ phí nhiên liệu trong vận tải biển và hàng không đều tăng.
Thứ ba, rủi ro thời gian vận chuyển kéo dài. Theo ban IV, việc phải thay đổi hải trình vòng qua Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez khiến thời gian vận chuyển hàng hóa giữa Á và Âu bị kéo dài thêm từ 10 đến 14 ngày.
Điều này gây áp lực cực lớn lên các chuỗi cung ứng "vừa kịp lúc" (Just-in-time), đặc biệt là ngành linh kiện ô tô, điện tử và hàng nông sản thực phẩm. Đặc biệt, các mặt hàng nông sản (vốn là thế mạnh của Việt Nam như trái cây, thủy sản) sẽ gặp khó khăn do thời gian vận chuyển dài làm ảnh hưởng đến chất lượng và tăng chi phí bảo quản.
Còn theo ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam, dù việc “đóng eo biển” chưa được cơ quan hàng hải quốc tế công nhận chính thức, các nhà chức trách và thị trường bảo hiểm đã coi đây là môi trường rủi ro leo thang: tàu phải neo tránh, đổi hướng, chờ lệnh, hoặc đi chậm.
Thực tế cho thấy các hãng tàu lớn đã nhanh chóng điều chỉnh kế hoạch khai thác. CMA CGM yêu cầu tàu di chuyển vào khu vực an toàn, tạm dừng hành trình qua Biển Đỏ và chuyển hướng vòng qua Nam Phi. Hapag-Lloyd cũng ngừng cho tàu đi qua eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo khả năng chậm trễ, thay đổi lịch trình hoặc điều chỉnh dịch vụ tại các cảng vùng Vịnh.
Những động thái này kéo theo hàng loạt chi phí gia tăng như phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh, phụ phí bảo hiểm bổ sung, chi phí nhiên liệu, phí chờ cảng và nguy cơ phát sinh các khoản phụ phí khẩn cấp khác.
Ngoài ra, phí bảo hiểm hàng hải dự kiến tăng rất mạnh, bảo hiểm thân tàu tại vùng Vịnh có thể tăng 25%–50% trong ngắn hạn, thậm chí cao hơn nếu tàu thương mại bị tấn công trực tiếp và khả năng eo biển Hormuz bị phong tỏa.
"Nếu xung đột chỉ ngắn hạn, tác động chủ yếu là tăng phí bảo hiểm, chậm lịch và biến động cước. Nếu kéo dài hoặc Hormuz bị phong tỏa thực tế, thị trường có thể chuyển sang mức gián đoạn nghiêm trọng: thiếu tàu/thiếu slot, giá dầu tăng mạnh và chuỗi cung ứng toàn cầu chịu khủng hoảng điểm nghẽn", ông Khoa nêu rõ.
Ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam. (Nguồn: Tạp chí Diễn đàn doanh nghiệp)
Trước đó, ngày 1/3, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương đã phát đi công văn khẩn gửi các hiệp hội ngành hàng và logistics với các khuyến nghị về đa dạng hóa nguồn cung và thị trường; siết chặt các điều khoản hợp đồng và bảo hiểm; chủ động thông tin và lên kịch bản ứng phó; bảo đảm an ninh năng lượng trong nước.
Theo đó, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các thị trường thay thế để giảm thiểu rủi ro khi hoạt động xuất khẩu sang Israel, Iran và Trung Đông gặp ách tắc, qua đó xây dựng khả năng chống chịu lâu dài.
Các hiệp hội cần thường xuyên cập nhật tình hình cho hội viên để chủ động kế hoạch sản xuất, điều chỉnh phương án xuất nhập khẩu nhằm tránh ùn tắc. Doanh nghiệp cần phối hợp với bộ ngành để nắm bắt biến động giá cước, phụ phí và xây dựng phương án thích ứng linh hoạt.
Bộ Công thương cũng yêu cầu các doanh nghiệp đầu mối tuyệt đối không để đứt gãy, thiếu hụt nguồn cung xăng dầu tại thị trường nội địa.
Ngoài ra, trước thực trạng bị chèn ép về giá cước, các hiệp hội ngành hàng cũng đã kiến nghị Bộ Xây dựng cần sớm có biện pháp kiểm soát, yêu cầu các hãng tàu ngoại minh bạch hóa lộ trình tăng phí, từ đó bảo vệ quyền lợi chính đáng cho chủ hàng nội địa và duy trì sự ổn định của chuỗi cung ứng quốc gia.
Tại Kế hoạch triển khai thi hành Luật Trí Tuệ nhân tạo vừa được ban hành, Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ thành lập Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia trong năm 2026 - 2027.
Thủ tướng yêu cầu TP Hà Nội rà soát, kiểm toán đơn giá, tổng mức đầu tư dự án tuyến đường sắt đô thị Văn Cao – Hòa Lạc và các dự án đường sắt đô thị đang triển khai, không để "khuyết điểm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn".
Tỉnh uỷ Ninh Bình vừa công bố quyết định điều động, bổ nhiệm ông Đặng Xuân Phong giữ chức Phó Chủ nhiệm Thường trực Văn phòng Chính phủ, chuẩn y ông Trần Huy Tuấn giữ chức Bí thư Tỉnh uỷ và chỉ định ông Nguyễn Thanh Bình giữ chức Phó Bí thư Tỉnh uỷ nhiệm kỳ 2025 – 2030.
Xung đột Mỹ-Israel với Iran nếu leo thang thành chiến tranh quy mô lớn sẽ là cú sốc địa chính trị có khả năng lan tỏa sâu rộng tới thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu, từ đó tác động trực tiếp đến Việt Nam
