Thị trường bán lẻ Việt Nam vừa khép lại 6 tháng đầu năm 2026 với hai bức tranh đối lập. Sau quý I bùng nổ nhờ bệ đỡ từ tầng lớp trung lưu và chính sách hỗ trợ thuế, bước sang quý II, đà tăng trưởng đã chững lại trên diện rộng.

Dữ liệu được Palexy đo lường từ hơn 2.000 cửa hàng trên toàn quốc trong báo cáo Thị trường bán lẻ Việt Nam nửa đầu năm.

Biến số chi phối lớn nhất lên hành vi tiêu dùng nửa đầu năm nay không nằm trong nước, mà đến từ việc chiến tranh Iran bùng nổ vào ngày 28/2 và Eo biển Hormuz bị phong tỏa. Với việc Việt Nam nhập khẩu hơn 80% dầu thô từ Trung Đông, chi phí vận tải lập tức bị đẩy lên cao.

Dữ liệu cho thấy, người tiêu dùng không phản ứng ngay lập tức mà có một "độ trễ" từ 4 đến 8 tuần. Theo báo cáo, tháng 4 và tháng 5 trở thành hai tháng "chạm đáy" của ngành bán lẻ. Khi CPI nhóm giao thông vọt lên mức 12,48% và lạm phát chung chạm 5,6% vào tháng 5 (cao nhất kể từ tháng 1/2020), người dân bắt đầu thắt chặt hầu bao.

Hậu quả là tỷ lệ chuyển đổi (khách vào có mua hàng) toàn thị trường lao dốc, giảm tới 4,6 điểm phần trăm (đpt) trong tháng 4 và 4,4đpt trong tháng 5. Số tiền chi tiêu trên mỗi khách hàng cũng rơi xuống mức thấp nhất nửa năm, chỉ còn tăng 10,7% trong tháng 5.

Bước ngoặt chỉ xuất hiện vào giữa tháng 6. Khi lệnh ngừng bắn được ký kết (17/6) và giá dầu Brent giảm mạnh từ mốc trên 113 USD xuống vùng 70-74 USD, thị trường lập tức phản ứng tích cực. 

Tỷ lệ chuyển đổi trong tháng 6 thu hẹp mức giảm chỉ còn 2,8đpt (khoảng cách nhỏ nhất trong năm), và doanh số trên mỗi khách phục hồi lên 16%.

Miền Trung là khu vực dẫn đầu cả nước về tăng trưởng lượt khách với mức trung bình 38,5% trong quý II (bỏ xa các vùng khác). Thế nhưng, khu vực này lại ghi nhận mức sụt giảm tỷ lệ chuyển đổi tệ nhất cả nước: trung bình giảm 4,9đpt, đỉnh điểm rơi xuống 5,8đpt vào tháng 5. Điều này có nghĩa là, lượng người đổ vào cửa hàng rất đông (có thể do yếu tố du lịch), nhưng tỷ lệ khách thực sự mở ví lại ngày càng teo tóp.

Trái ngược hoàn toàn là bức tranh tại Miền Nam. Khu vực này có mức tăng trưởng lượt khách thấp nhất trong quý II (chỉ tăng 12,2%). Tuy vắng khách, nhưng những người bước vào cửa hàng lại duy trì mức chi tiêu bền vững nhất. 

Doanh số trên mỗi khách tại Miền Nam tăng mạnh 22,1% trong quý II, đi kèm mức giảm tỷ lệ chuyển đổi nhỏ nhất (giảm 3đpt). Kết quả là doanh thu tổng thể vẫn tăng trưởng lành mạnh 31,6%.

Trong khi đó, Miền Bắc lại phát đi một tín hiệu cảnh báo. Lượt khách tại đây giảm tốc nhanh, từ tăng trưởng 32,1% (tháng 4) rớt xuống chỉ còn tăng trưởng 9,7% (tháng 6). 

Miền Bắc là nơi duy nhất trên toàn quốc ghi nhận doanh số trên mỗi khách tăng trưởng âm (-1.5% trong tháng 5). Dù đã phục hồi vào tháng 6 (tăng 11,1%), đây vẫn là minh chứng cho thấy sức chịu đựng của người tiêu dùng tại đây đã có thời điểm bị kéo căng.

Dưới áp lực chi phí, thói quen mua sắm đã hình thành xu hướng "gộp chuyến", tạo ra sự phân hóa sắc nét giữa hai mô hình: Cửa hàng trên phố và trung tâm thương mại (TTTM)

Tại kênh cửa hàng trên phố, tăng trưởng lượt khách trong tháng 6 gần như đi ngang ở mức tiệm cận 0. Tuy nhiên, doanh số trên mỗi khách không hề suy giảm, luôn giữ trên mốc 20% trong suốt nửa đầu năm. Tổng doanh số cửa hàng vẫn tăng 30,4%. Dữ liệu này chứng minh khách hàng không rời bỏ nhà phố, họ chỉ đến ít lần hơn nhưng chi trả nhiều hơn đáng kể cho mỗi lần mua.

Ở một thái cực khác, TTTM kể một câu chuyện ngược lại. Lượt khách đổ về TTTM trong tháng 6 tăng tốc mạnh mẽ, tăng 25,1% - mức cao nhất trong tất cả các phân khúc. Tỷ lệ chuyển đổi cũng được giữ vững. 

Tuy nhiên, doanh số trên mỗi khách lại lao dốc xuống chỉ còn tăng 3,6% (so với mức tăng 16,8% của mùa Tết). Người dân đến TTTM ngày càng đông với tỷ lệ mua hàng không đổi, nhưng họ chi tiêu ít hơn cho mỗi giỏ hàng, phù hợp với xu hướng ghé thăm mang tính giải trí, ẩm thực hơn là mua sắm hàng hóa giá trị.

Theo báo cáo Palexy phân tích, triển vọng thị trường bán lẻ giai đoạn tới phụ thuộc chặt chẽ vào tình trạng của Eo biển Hormuz và đà giảm của giá dầu.

Nếu lệnh ngừng bắn duy trì ổn định, thị trường sẽ bước vào kịch bản cơ sở hoặc tích cực: lượt khách dự kiến tăng từ 5% đến 18%, khoảng cách tỷ lệ chuyển đổi tiếp tục thu hẹp về mức 0 hoặc dương. 

Ngược lại, nếu đứt gãy cung ứng dầu mỏ tái diễn (như lệnh đóng cửa eo biển chớp nhoáng ngày 20/6), thị trường sẽ đảo chiều. Các chuỗi bán lẻ sẽ phải phòng thủ, trì hoãn mở rộng và bảo vệ biên lợi nhuận.

Đối với nhà đầu tư, việc đọc vị thị trường lúc này cần vượt ra khỏi bề mặt của lượng khách đông đúc. Ba chỉ báo cần theo dõi sát sao trong quý tới bao gồm: diễn biến CPI nhóm giao thông hàng tháng; tỷ lệ chuyển đổi thực tế tại "điểm nóng" Miền Trung (xác nhận xem mức đáy giảm 5,8đpt đã thực sự qua chưa); và cấu trúc giỏ hàng tại các TTTM.