Theo Cục thống kê, trong tháng 1, cả nước có gần 24.200 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 40,9% so với tháng trước và tăng tới 126,8% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, có hơn 24.500 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, tăng 146,2% so với tháng trước và tăng 7,6% so với cùng kỳ năm 2025.

Như vậy, tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt gần 48.700 doanh nghiệp, tăng 45,6% so với cùng kỳ. Đây cũng là mức cao nhất trong giai đoạn từ 2021 - 2025.

Ở chiều ngược lại, cũng trong tháng 1, có gần 54.300 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 2,8% so với cùng kỳ; 7.303 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ giải thể, tăng 109,1%; và 4.609 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 128,1%.

Tổng cộng, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lên tới 66.200 doanh nghiệp, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước.

Đánh giá về thực trạng này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng bức tranh doanh nghiệp gia nhập và rời khỏi thị trường phản ánh khá rõ nét môi trường thể chế và môi trường kinh doanh của Việt Nam.

Cụ thể, việc số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt mức cao cho thấy thể chế đang chuyển động theo hướng thuận lợi hơn cho khu vực kinh tế tư nhân.

Đặc biệt, trong năm 2025, hàng loạt chính sách quan trọng được ban hành như Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, tiếp đó là Nghị quyết 198 của Quốc hội, cùng nhiều đạo luật và quy định pháp luật mới theo hướng thông thoáng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp.

“Không khí cải cách và tinh thần khuyến khích khu vực tư nhân đã tác động rất rõ. Dù Nghị quyết 68 mới triển khai chưa đầy một năm, nhưng số doanh nghiệp thành lập mới đã tăng mạnh ở nhiều địa phương”, ông Tuấn nhìn nhận.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao cũng cho thấy môi trường kinh doanh còn nhiều khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động nhanh, khó lường.

Xung đột giữa các nước lớn chưa có lời giải rõ ràng; nhiều điểm nóng địa chính trị tiếp tục ảnh hưởng tiêu cực đến dòng chảy thương mại, du lịch và tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Đáng chú ý, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, trong khi các thể chế thương mại toàn cầu suy yếu, đặt ra thách thức lớn đối với những quốc gia hưởng lợi nhiều từ tự do hóa thương mại như Việt Nam.

“Bên cạnh yếu tố bên ngoài, doanh nghiệp tư nhân trong nước cũng tiếp tục đối mặt với những thách thức “truyền thống” như đất đai, thủ tục hành chính, tiếp cận vốn và nhiều rào cản khác”, ông Tuấn nêu rõ.

TS. Nguyễn Minh Thảo, Phó trưởng ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính cũng nhận định, dù hệ thống chính sách đã có nhiều cải thiện theo hướng thuận lợi hơn, nhưng doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn.

Đáng chú ý, khó khăn không chỉ đến từ nội tại nền kinh tế mà còn xuất phát từ bên ngoài, nhất là những thay đổi chính sách khó lường từ các quốc gia đối tác, bạn hàng.

“Chính bối cảnh đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách từ bên trong, để doanh nghiệp có “điểm tựa” và niềm tin trong quá trình củng cố năng lực nội tại, nâng cao sức chống chịu trước các biến động”, bà Thảo khẳng định.

Tạo áp lực cải cách môi trường kinh doanh 

Tại Nghị quyết số 02 về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia năm 2026 được ban hành đầu năm, Chính phủ yêu cầu tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, qua đó thúc đẩy số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, đồng thời giảm tỷ lệ doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Cụ thể, số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường năm 2026 dự kiến tăng khoảng 15-20% so với năm 2025; trong khi số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường được kiểm soát ở mức tăng khoảng 10% so với năm 2025.

Theo TS. Thảo, mục tiêu phát triển doanh nghiệp trong năm 2026 cho thấy quyết tâm và mức độ tham vọng cao hơn của Chính phủ so với các năm trước. Năm ngoái, chỉ tiêu số doanh nghiệp gia nhập thị trường được đặt ở mức tăng khoảng 10%, thì năm nay được nâng lên 15-20%, bao gồm cả doanh nghiệp thành lập mới và doanh nghiệp quay trở lại hoạt động.

“Việc điều chỉnh mục tiêu không chỉ xuất phát từ đà phục hồi mạnh của năm 2025, mà còn gắn với yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng và hình thành mô hình tăng trưởng mới, qua đó tạo thêm áp lực cải cách môi trường kinh doanh”, bà Thảo nhìn nhận.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này không hề dễ dàng. Bởi, với mức tăng trưởng cao (tăng 27,4% so với năm 2024) của năm 2025 một phần đến từ nền thấp của giai đoạn 2023-2024,  việc duy trì tốc độ tăng 15 - 20% đòi hỏi nỗ lực mạnh mẽ hơn trong tổ chức thực thi, cải cách thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số thực chất.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp không chỉ cần môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và dự báo được, mà còn kỳ vọng một môi trường “an toàn” với chính sách ổn định để có thể yên tâm đầu tư dài hạn, bà Thảo nhìn nhận.

Cùng với đó, cải cách cần đi đến cùng, xử lý tận gốc các vướng mắc, có cơ chế phản ứng nhanh trước những bất cập phát sinh và tăng cường giám sát độc lập để bảo đảm chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

“Chỉ khi môi trường kinh doanh an toàn, chính sách ổn định thì doanh nghiệp mới có niềm tin để đầu tư dài hạn và xây dựng chiến lược phát triển bền vững”, bà Thảo nhấn mạnh.

Mục tiêu tăng số doanh nghiệp thành lập mới và giảm số doanh nghiệp rời khỏi thị trường theo ông Đậu Anh Tuấn là “rất thiết thực và cụ thể”, phù hợp tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 cả nước có khoảng 2 triệu doanh nghiệp đang hoạt động.

Vì vậy, Nghị quyết cũng đã giao nhiều nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và chính quyền địa phương, trong đó nhấn mạnh vai trò của địa phương trong việc tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp. Khi phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh, động lực điều hành của địa phương cũng ngày càng gắn với số lượng doanh nghiệp tư nhân phát triển trên địa bàn.

“Nếu địa phương chăm sóc tốt hơn, có chính sách hỗ trợ hiệu quả cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, siêu nhỏ thì tôi tin rằng sẽ giảm được lượng doanh nghiệp rời khỏi thị trường, đồng thời tăng số doanh nghiệp thành lập mới”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 68 đã đưa ra nhiều giải pháp mang tính đột phá như miễn thuế trong 2–3 năm đầu cho doanh nghiệp mới thành lập, bãi bỏ lệ phí môn bài, hỗ trợ phần mềm, đào tạo và nâng cao năng lực quản trị.

“Nếu các giải pháp này được thực thi đồng bộ và hiệu quả, các mục tiêu đặt ra cho năm 2026 hoàn toàn có thể đạt được, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn tới”, ông Tuấn kỳ vọng.