Thung lũng Silicon vốn là thánh địa của những “sinh vật huyền thoại”. Giới công nghệ nơi đây đã quá quen thuộc với khái niệm “Kỳ lân” (Unicorn - startup được định giá trên 1 tỷ USD), “Nhân mã” (Centaur - trị giá 100 triệu USD) hay “Thập kỷ lân” (Decacorn - trên 10 tỷ USD).
Thế nhưng thời gian gần đây, một loài "sinh vật" khác đang âm thầm gieo rắc nỗi kinh hoàng cho các nhà đầu tư mạo hiểm (VC): “Kỳ lân ma” (Zombie Unicorn). Đó là những doanh nghiệp từng chạm ngưỡng định giá tỷ USD nhưng giờ đây chỉ còn là cái bóng vật vờ của chính mình.
Tính đến tháng 5/2026, dữ liệu được theo dõi bởi chuyên gia Ilya Strebulaev thuộc Đại học Stanford chỉ ra một thực tế tàn khốc: Trong số 1.900 kỳ lân công nghệ toàn cầu, có tới 332 công ty đã phải gọi vốn với mức định giá bằng hoặc thấp hơn đỉnh cao trước đây. Trong nhóm này, 212 doanh nghiệp đã chính thức bị đánh tụt giá trị xuống dưới mốc 1 tỷ USD.
Đáng ngại hơn, có đến 383 kỳ lân hoàn toàn đóng băng, không công bố bất kỳ vòng gọi vốn mới nào trong suốt 3 năm qua; 41 doanh nghiệp trong số đó đã chính thức bị tước bỏ danh hiệu. Một tỷ lệ lớn các kỳ lân công nghệ thực chất đã bước vào hàng ngũ “xác sống”.
Khi cơn sốt săn kỳ lân đạt đỉnh vài năm trước, hàng loạt startup đã được thổi phồng định giá dù doanh thu chỉ ở mức tượng trưng và mô hình kinh doanh vô cùng lỏng lẻo. Thời điểm đó, môi trường lãi suất thấp kỷ lục đã thúc đẩy các nhà đầu tư điên cuồng đổ tiền vào các quỹ VC để tìm kiếm tỷ suất sinh lời cao hơn.
Thảm kịch 'Kỳ lân ma' tại Thung lũng Silicon (Nguồn: Rest of World).
Theo dữ liệu từ Pitchbook, vào năm 2022, các quỹ VC đã huy động được mức vốn kỷ lục 223 tỷ USD. Thế nhưng, kể từ khi các ngân hàng trung ương thắt chặt tiền tệ và tăng lãi suất, dòng vốn này đã bị bóp nghẹt, lao dốc xuống chỉ còn 66 tỷ USD vào năm ngoái.
Hệ quả là nhiều doanh nghiệp bị lộ tẩy bản chất thổi phồng giá trị. Cameo, nền tảng video nơi người nổi tiếng gửi lời chúc mừng cá nhân để thu phí, từng được định giá 1 tỷ USD vào năm 2021, hiện tại chỉ được định giá vỏn vẹn 82 triệu USD. SonderMind, nền tảng tìm kiếm chuyên gia tâm lý, chứng kiến giá trị tụt dốc không phanh từ mức 1,1 tỷ USD năm 2021 xuống còn đúng 7 triệu USD, tức mất hơn 99% giá trị.
Nhìn một cách tổng thể, sự suy thoái của dòng vốn toàn cầu đã đập tan năng lực gọi vốn mới của các kỳ lân dựa trên mức định giá ảo tưởng cũ.
Thông thường, một startup cần từ 5 đến 10 năm trưởng thành trước khi tiến hành phát hành cổ phiếu ra công chúng (IPO) hoặc tìm cách bán mình cho các tập đoàn lớn. Giờ đây, các “kỳ lân ma” cùng giới chủ quản lý đang rơi vào thế bế tắc ở cả hai mặt trận.
“Các nhà đầu tư mạo hiểm giờ đây chỉ khao khát AI, chứ không còn mặn mà với việc đánh bạc vào những thực thể đang già cỗi,” nhà đầu tư công nghệ Peter Cohan thẳng thắn nhận định.
Để thuyết phục được dòng vốn, các startup bắt buộc phải chấp nhận các điều khoản khắc nghiệt, mà đầu tiên là việc tự cắt giảm mức định giá của chính mình.
Gần một nửa số công ty bị sụt giảm định giá trong cơ sở dữ liệu của Stanford là những thực thể gọi vốn ở thời kỳ đỉnh cao năm 2021. Pitchbook dự báo kể từ cuối năm sau, các nhà đầu tư sẽ bắt đầu mất kiên nhẫn và ráo riết đòi hỏi kết quả thực tế. Đơn vị này ước tính thị trường sẽ chứng kiến mức bốc hơi định giá ròng từ 500 tỷ đến 1.000 tỷ USD khi các doanh nghiệp buộc phải định giá lại tài sản, điên cuồng tìm kiếm người mua hoặc chấp nhận tuyên bố phá sản.
Các startup đang tự cắt giảm mức định giá của chính mình. (Nguồn: Rest of World).
Xu hướng lao dốc của định giá đang gieo rắc nỗi kinh hoàng cho chính các quỹ VC. Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), các quỹ mạo hiểm thế hệ mới đang mang lại tỷ suất sinh lời thấp hơn đáng kể cho các cổ đông góp vốn (LPs) so với các quỹ thế hệ trước.
Chuyên gia Peter Cohan lưu ý thêm rằng phần lớn các quỹ này đang ghi nhận hiệu suất kém hơn hẳn so với chỉ số S&P 500, đặc biệt là những quỹ đã bỏ lỡ chuyến tàu đầu tư vào “câu lạc bộ siêu sao AI”. Thực tế này khiến các nhà đầu tư càng thêm dè chừng trong việc rót vốn cho các quỹ mạo hiểm nằm ngoài top đầu ngành.
Để tự cứu mình, giới quản lý quỹ đang ráo riết tìm kiếm các giải pháp cấu trúc mới. Một số bên đã dịch chuyển từ mô hình quỹ đóng truyền thống sang các mô hình quỹ mở liên tục (continuous funds). Số khác lại tìm đến các thị trường thứ cấp (secondary market) để sang tay cổ phần nhằm thu hồi tiền mặt sớm.
Tuy nhiên, cả hai giải pháp này đều chỉ phát huy tác dụng đối với những startup và quỹ VC vốn đã có nền tảng vận hành tốt. Chúng hoàn toàn bất lực trong việc giải cứu những “xác sống” đang bước đi trong vô vọng.
Trong bối cảnh nguồn thu ngân sách gặp áp lực, chính phủ Trung Quốc đang cắt giảm chi tiêu. Động thái này có thể gây thêm áp lực cho nền kinh tế trong bối cảnh tiêu dùng của người dân và đầu tư của doanh nghiệp vẫn còn yếu.
Mỹ đã ban hành lệnh miễn trừ tạm thời đối với ngành dầu mỏ Iran, cho phép nước này xuất khẩu dầu mỏ và các sản phẩm hóa dầu ra thị trường quốc tế từ nay đến 21/8.
Chứng khoán Mỹ ghi nhận phiên giao dịch trái chiều, với chỉ số S&P 500, Nasdaq Composite giảm điểm do cổ phiếu công nghệ trong khi Dow Jones tăng nhờ diễn biến tích cực từ Trung Đông.
Cách đây 10 năm Vương quốc Anh quyết định trưng cầu dân ý để chia tay Liên minh châu Âu (EU), từ bỏ tư cách thành viên thị trường chung lớn nhất thế giới.
