Những ngày cuối năm 2025, bầu không khí tại các trung tâm sản xuất ô tô lớn trên thế giới nhuốm màu ảm đạm. Tại Mỹ, các đại lý chật vật xoay xở khi "cơn sốt" mua xe chạy thuế đã kết thúc, để lại một quý IV sụt giảm kỷ lục.

Nhưng cách đó nửa vòng trái đất, thị trường Việt Nam lại đang trong những ngày sôi động nhất lịch sử, với những con số tăng trưởng khiến giới quan sát phải giật mình. Đó không chỉ là câu chuyện về doanh số, mà là sự khởi đầu của một cuộc đổi ngôi ngoạn mục giữa các xu hướng toàn cầu và nội địa, nơi Việt Nam đang đi ngược dòng nước.

Những mảng màu đối lập

Để hiểu được vị thế của Việt Nam hiện nay, cần nhìn lại bối cảnh vĩ mô đầy biến động của năm 2025. Theo báo cáo từ Benchmark Mineral Intelligence, tổng doanh số xe điện toàn cầu đạt 20,7 triệu chiếc, tăng trưởng 20% so với năm trước. Tuy nhiên, đằng sau con số tăng trưởng chung đó là sự đứt gãy nghiêm trọng tại các "đầu tàu" kinh tế.

Thị trường Bắc Mỹ đã trải qua một năm đầy sóng gió. Tại Mỹ, chính sách bảo hộ và việc loại bỏ các khoản tín dụng thuế liên bang vào ngày 30/9/2025 đã giáng một đòn mạnh vào sức mua. Tháng 8 - 9 ghi nhận kỷ lục do người dân tranh thủ mua xe trước khi cắt ưu đãi và ngay sau đó, thị trường rơi tự do.

Quý IV/2025, doanh số xe điện tại Mỹ giảm tới 49% so với quý III, kéo mức tăng trưởng cả năm xuống chỉ còn vỏn vẹn 1%. Hiệu ứng domino lan sang Canada, khiến thị trường này sụt giảm 41% khi các khoản trợ cấp bị cắt bỏ.

Trung Quốc - công xưởng của thế giới, dù vẫn giữ vị thế dẫn đầu với 12,9 triệu xe bán ra, nhưng động lực tăng trưởng đã suy yếu rõ rệt. Cuộc chiến giá cả khốc liệt trong nước đã bào mòn biên lợi nhuận, buộc các hãng xe như BYD phải tìm đường ra biển lớn, đẩy kim ngạch xuất khẩu từ 0,4 triệu xe (2024) lên hơn 1 triệu xe (2025).

Trong khi thế giới đang loay hoay với bài toán cung cầu và chính sách, Việt Nam lại thiết lập một kỷ lục mới. Kết thúc năm 2025, toàn thị trường ô tô Việt Nam bán ra 604.134 xe, tăng trưởng 22%, phá vỡ đỉnh cao năm 2022 (508.547 xe).

Thành tích này được hậu thuẫn bởi nền tảng kinh tế vĩ mô khi GDP tăng 8,02% - mức cao nhất trong một thập kỷ. Với kết quả này, Việt Nam đang tiến sát đến việc gia nhập nhóm 3 thị trường tiêu thụ xe lớn nhất Đông Nam Á cùng Indonesia và Malaysia, phả hơi nóng vào gáy Thái Lan (quốc gia dự kiến đạt xấp xỉ 600.000 xe).

Sự khác biệt sâu sắc nhất giữa Việt Nam và thế giới nằm ở thái độ và xu hướng đối với xe điện (EV).

Trên bình diện quốc tế, sự hào hứng ban đầu đang nhường chỗ cho sự thận trọng thực dụng. Tại Mỹ, các nhà sản xuất ô tô (OEM) đang thu hẹp đầu tư vào điện khí hóa để quay lại ưu tiên động cơ đốt trong.

Một xu hướng chuyển dịch rõ rệt đang diễn ra, thay vì sản xuất xe thuần điện (BEV), các hãng xe lớn như Ford, RAM hay Volvo đang dồn lực cho dòng xe điện mở rộng phạm vi hoạt động (REEV) với các mẫu như Ramcharger 1500 hay F-150 Lightning. Stellantis thậm chí còn công bố kế hoạch cắt bỏ toàn bộ dòng xe Hybrid sạc ngoài (PHEV) cho năm 2026.

Trái ngược hoàn toàn với sự "cài số lùi" của các hãng xe Mỹ, thị trường Việt Nam chứng kiến sự thăng hoa chưa từng có của xe điện nội địa. Năm 2025, VinFast đã bán ra 175.099 xe thuần điện (BEV), tăng gấp đôi so với năm 2024.

Con số này mang ý nghĩa lịch sử: Lần đầu tiên sau 30 năm ngành công nghiệp ô tô hình thành tại Việt Nam, một hãng xe nội địa vươn lên nắm giữ 29% thị phần (tăng mạnh từ 17,6% trong năm 2024), vượt qua tất cả các liên doanh lâu đời.

Trong khi VinFast tăng trưởng dương, các đối thủ sừng sỏ đều mất thị phần: Hyundai Thành Công giảm từ 13,6% xuống 8,8%; Toyota giảm từ 13,5% xuống 11,9%; Thaco giảm hơn 3%. Điều này chứng minh rằng tại Việt Nam, xe điện không phải là trào lưu nhất thời mà đã trở thành động lực tăng trưởng chính, thay đổi hoàn toàn cục diện thị trường.

Dự báo 2026

Bước sang năm 2026, khoảng cách giữa thị trường Việt Nam và thế giới dự báo sẽ còn nới rộng, nhưng lần này nguyên nhân cốt lõi đến từ sự đối lập trong điều hành chính sách vĩ mô.

Triển vọng thị trường xe điện toàn cầu năm 2026 chứa đựng nhiều gam xám. Chẳng hạn tại Mỹ, các nhà phân tích dự báo thị trường sẽ suy giảm 29% do thiếu vắng các ưu đãi tiêu dùng, sự thiếu hụt các chính sách hỗ trợ và xu hướng bảo hộ sản xuất trong nước.

Tại Trung Quốc, kỷ nguyên "tiền rẻ" cho xe điện sẽ chấm dứt. Từ 2026, xe điện sẽ bắt đầu chịu thuế mua hàng (chỉ được miễn 50% thay vì miễn toàn bộ). Chính sách trợ cấp đổi xe mới cũng thay đổi theo hướng tỷ lệ thuận với giá xe, khiến mức hỗ trợ trung bình thấp hơn năm 2025.

Tại châu Âu, dù dự báo tăng trưởng 14% nhờ sự hồi sinh trợ cấp tại Pháp, Đức, Thụy Điển và áp lực tuân thủ tiêu chuẩn khí thải, nhưng khu vực này cũng đang xem xét nới lỏng mục tiêu phát thải năm 2035 (giảm từ 100% xuống 90%), tạo ra tâm lý chờ đợi cho các nhà sản xuất.

Ngược lại với xu hướng "siết chặt" của thế giới, Việt Nam năm 2026 sẽ bước vào giai đoạn "mở cửa" mạnh mẽ nhất về thuế quan, tạo nên một "cuộc đua lớn" về giá và công nghệ.

Thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (EVFTA và UKVFTA), thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ EU và Anh vào Việt Nam sẽ tiếp tục giảm sâu. Đối với các dòng xe có dung tích xi lanh từ 1.5L - 2.5L, mức thuế sẽ giảm từ 35,4% (năm 2025) xuống còn khoảng 24% - 29% trong năm 2026.

Đây là mức giảm đáng kể so với con số 42,5% của năm 2024, tạo dư địa lớn cho các hãng xe châu Âu điều chỉnh giá bán, gia tăng áp lực cạnh tranh lên các phân khúc xe phổ thông.

Một thay đổi mang tính cấu trúc sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2026: Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) sửa đổi sẽ xóa bỏ sự phân biệt giữa xe Hybrid tự sạc (HEV) và Hybrid sạc ngoài (PHEV). Cả hai dòng xe này sẽ cùng được hưởng mức thuế suất ưu đãi bằng 70% so với xe chạy xăng cùng loại.

Theo tính toán của các chuyên gia, chính sách này sẽ tác động trực tiếp đến giá lăn bánh. Với một mẫu xe có giá tính thuế 500 triệu đồng, mức giảm có thể đạt 70-80 triệu đồng. Ở phân khúc cao cấp, con số tiết kiệm có thể lên tới 120-150 triệu đồng mỗi xe.

Động thái này không chỉ kích cầu tiêu dùng mà còn định hướng lại chiến lược sản phẩm của doanh nghiệp. Điển hình là VinFast, bên cạnh việc thống trị mảng xe thuần điện, có nhiều thông tin cho rằng cũng dự kiến bổ sung các dòng Hybrid sạc ngoài vào danh mục sản phẩm trong năm 2026 để tận dụng tối đa ưu đãi thuế mới.

Nhìn vào toàn cảnh bức tranh 2026, có thể thấy một sự lệch pha thú vị mang tính chiến lược. Khi các thị trường lớn như Mỹ và Trung Quốc đang bước vào giai đoạn điều chỉnh, thắt chặt ưu đãi và đối mặt với sự bão hòa nhất định, thì Việt Nam lại đang ở điểm rơi thuận lợi của sự bùng nổ của xe điện.

Sự cộng hưởng từ đà tăng trưởng kinh tế (GDP trên 8%), nhu cầu tiêu dùng bị dồn nén được giải phóng, cùng với một khung khổ pháp lý cởi mở và ổn định về thuế đang biến Việt Nam thành một "vùng trũng" thu hút đầu tư và tiêu thụ ở lĩnh vực xe điện.