Sáng 15/5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025.

Lần đầu tiên ra mắt, Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) gồm 23 chỉ tiêu trên hai chiều cạnh: Sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu PCI đo lường đầu vào thể chế thì BPI đo lường đầu ra thị trường.

Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận ba địa phương dẫn đầu là TP HCM (5,67 điểm), Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm). Ba địa phương này có điểm cao hơn khá nhiều so với mức trung bình toàn quốc là 4,2 điểm.

Đáng chú ý, phân tích tương quan cho thấy chất lượng điều hành (PCI) năm 2022 có liên hệ thống kê có ý nghĩa với hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025, xác nhận tác động chính sách có độ trễ khoảng ba năm. Đây là cơ sở quan trọng để kiên định với lộ trình cải cách dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời.

Phát biểu tại sự kiện, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bứt phá nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được khai thông quyết liệt trong 12 đến 18 tháng tới.

"PCI 2.0 cùng với BPI sẽ giúp đo lường sâu hơn chất lượng điều hành và năng lực kiến tạo của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới", ông Hùng nói.

Hai chỉ số này không chỉ đo chất lượng "đầu vào thể chế", mà còn đo "đầu ra thị trường", tức là khả năng doanh nghiệp thực sự sống sót, sinh lời và vươn lên trong chuỗi giá trị, Chủ tịch VCCI khẳng định.

Theo ông, báo cáo này thể hiện niềm tin kinh doanh đang phục hồi mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự bứt phá này chỉ trở thành hiện thực nếu ba điểm nghẽn lớn nhất được khai thông trong 12 đến 18 tháng tới, bao gồm điểm nghẽn về thị trường đầu ra, điểm nghẽn về tiếp cận vốn, và điểm nghẽn về minh bạch chính sách.

Thông điệp thứ hai mà Chủ tịch VCCI nhắc đến là cải cách thể chế đã đi đúng hướng, nhưng khoảng cách giữa thiết kế chính sách ở Trung ương và năng lực thực thi tại cơ sở vẫn còn rất lớn.

Vì vậy, để hiện thực hóa mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Theo VCCI, đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm 2024. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm của cả nước.

Năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, phản ánh tâm thế thận trọng nhưng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp sau giai đoạn khó khăn 2023, 2024.

Đáng chú ý, năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực: chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á và Thái Bình Dương (28,5%).

Đối với khu vực hộ kinh doanh, 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một lộ trình chuyển đổi bền vững.

Trình bày Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 tại sự kiện,Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI cũng thẳng thắn chỉ ra bốn điểm nghẽn lớn của khu vực tư nhân hiện nay.

Về thị trường đầu ra, 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% năm 2024 và 41% năm 2022.

Yếu tố thứ hai là khả năng tiếp cận vốn. 75,5% doanh nghiệp khẳng định không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu (68,3%).

Thứ ba là sự minh bạch và dự báo chính sách, chỉ 6 đến 8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán các thay đổi chính sách; 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để nắm bắt dự thảo văn bản.

Cuối cùng là chi phí không chính thức. Hiện vẫn còn 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh, cao gấp gần ba lần mức trung bình khu vực (9,5%).