Chỉ vài tuần sau khi Tổng thống Trump tuyên bố Eo biển Hormuz đã “Hoàn toàn mở cửa và sẵn sàng giao thương”, thực tế dòng chảy vận tải vẫn đình trệ. Chính quyền Mỹ hiện đang ráo riết kêu gọi các quốc gia khác gia nhập một liên minh quốc tế mới nhằm khai thông tuyến hải trình trọng yếu này.
Nỗ lực mang tên “Cấu trúc Tự do Hàng hải” (MFC) đã được cụ thể hóa trong một công điện nội bộ của Bộ Ngoại giao gửi tới các đại sứ quán Mỹ. Văn bản này chỉ thị cho các nhà ngoại giao Mỹ gây áp lực buộc chính phủ các nước sở tại phải ký kết tham gia. Liên minh do Mỹ dẫn dắt sẽ đảm nhận vai trò chia sẻ thông tin, phối hợp ngoại giao và thực thi các lệnh trừng phạt.
Đây là động thái mới nhất của chính quyền Trump nhằm tái khởi động hoạt động thương mại qua eo biển, bất chấp những nỗ lực của Iran trong việc gài mìn và tấn công các tàu dầu băng qua điểm nghẽn này mà chưa được Tehran cho phép.
Tương lai của eo biển đã trở thành nút thắt chính khiến các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc, đẩy tuyến đường thủy huyết mạch này vào tình trạng lấp lửng giữa bối cảnh nỗi lo ngại về giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Trong khi Iran nhắm mục tiêu vào những con tàu không đóng phí quá cảnh để rời eo biển, thì Hải quân Mỹ cũng đáp trả bằng một cuộc phong tỏa diện rộng đối với tất cả các tàu đi đến hoặc rời khỏi các cảng của Iran.
Yêu cầu hỗ trợ từ phía chính quyền Trump cho thấy Washington muốn lôi kéo các quốc gia khác cùng tham gia vào việc quản lý Eo biển Hormuz ở hiện tại và cả tương lai. Công điện có đoạn:
“Sự tham gia của quý vị sẽ củng cố khả năng của chúng ta trong việc khôi phục tự do hàng hải và bảo vệ nền kinh tế toàn cầu. Hành động tập thể là thiết yếu để thể hiện quyết tâm thống nhất và buộc Iran phải trả giá thích đáng cho việc cản trở giao thông qua eo biển.”
Tổng thống Donald Trump (Nguồn: WSJ)
Trước đó, Tổng thống Trump từng gay gắt chỉ trích các đồng minh, đặc biệt là các thành viên NATO, vì đã không hỗ trợ quân sự cho Mỹ và Israel trong cuộc chiến chống Iran. Dù MFC không thuần túy là một liên minh quân sự, công điện vẫn hướng dẫn các quan chức Mỹ hỏi thẳng các đối tác nước ngoài rằng liệu họ muốn trở thành “đối tác ngoại giao và/hoặc đối tác quân sự”.
Theo công điện, MFC sẽ là nỗ lực chung giữa Bộ Ngoại giao và Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM). Trong đó, Bộ Ngoại giao đóng vai trò là trung tâm điều phối ngoại giao, còn CENTCOM sẽ cung cấp miền hàng hải theo thời gian thực cho các tàu thương mại, đồng thời điều phối chia sẻ thông tin giữa quân đội các nước đối tác.
Khi được hỏi về đề xuất này, một quan chức cao cấp trong chính quyền xác nhận đây là một trong số nhiều nguồn lực ngoại giao và chính sách mà Tổng thống có quyền sử dụng. Trước đó, tờ Wall Street Journal đưa tin ông Trump đã chỉ thị cho các trợ lý chuẩn bị cho một cuộc phong tỏa kéo dài cho đến khi Iran chịu khuất phục trước các yêu cầu về hạt nhân.
Nỗ lực thành lập liên minh do Mỹ dẫn đầu dường như mâu thuẫn với những yêu cầu trước đó của ông Trump rằng các đồng minh, đặc biệt là châu Âu, phải tự đứng ra cầm lái trong việc khai thông eo biển bằng quân sự.
Tổng thống Donald Trump (Nguồn: Reuters)
Vào cuối tháng Ba, ông Trump từng nói với các trợ lý rằng ông sẵn sàng kết thúc chiến tranh với Iran mà không cần giải quyết vấn đề tự do hàng hải, để mặc rắc rối đó cho các đồng minh châu Âu tự xử lý.
Ngược lại, các quan chức cấp cao châu Âu phản pháo rằng ông Trump chưa bao giờ thông báo cho họ về việc phát động chiến tranh, khiến họ khó có thể hỗ trợ ngay từ đầu. Nhiều nhà lãnh đạo châu Âu khác đã công khai lên án quyết định gây chiến của ông Trump là một sai lầm chiến lược.
Hiện tại, các nước châu Âu đã tổ chức nhiều cuộc họp để thiết kế một chiến lược hàng hải riêng sau khi cuộc chiến Iran kết thúc. Anh và Pháp đã chủ trì một cuộc họp với hơn 50 quốc gia, mặc dù các quan chức Mỹ cáo buộc châu Âu hành động quá chậm chạp giữa một cuộc khủng hoảng đang tác động trực tiếp đến kinh tế toàn cầu.
Cuối cùng, phía Mỹ vẫn khẳng định trong công điện: “MFC sẽ mang tính bổ trợ cho các lực lượng đặc nhiệm an ninh hàng hải khác, bao gồm cả nỗ lực lập kế hoạch hàng hải mà Anh và Pháp đang dẫn đầu”.
Ngày 30/4, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã giữ nguyên lãi suất chủ chốt và cảnh báo rủi ro đối với tăng trưởng và lạm phát đã gia tăng do xung đột tại Trung Đông.
Tổng thống Donald Trump đang tiến sát hạn chót pháp lý vào thứ Sáu tuần này (theo giờ Mỹ) - thời điểm có thể buộc các hoạt động quân sự của Mỹ chống lại Iran phải dừng lại.
Nền kinh tế Mỹ có trạng thái tốt trong giai đoạn trước và đầu cuộc chiến với Iran, nhưng căng thẳng địa chính trị vẫn là rủi ro đáng gờm với tăng trưởng kinh tế và lạm phát.
Các chỉ số chính của chứng khoán Mỹ ghi nhận phiên giao dịch mạnh mẽ nhờ báo cáo tài chính từ Caterpillar và Alphabet.
