Andrew Andora, một kỹ sư phần mềm ngoài 30 tuổi sống tại Cavite, cách Manila 15 km về phía tây nam, cho biết anh vẫn duy trì tài khoản tại các ngân hàng truyền thống do mạng lưới ATM rộng khắp và mức độ ổn định cao hơn. Tuy nhiên, anh đã chuyển phần tiền tiết kiệm của mình sang một số trong 6 ngân hàng số đang hoạt động tại Philippines.

Điểm hấp dẫn lớn nhất nằm ở lãi suất tiền gửi tiết kiệm, có nơi lên tới 5%, vượt xa mức dưới 1% mà các ngân hàng truyền thống tại quốc gia Đông Nam Á này đang áp dụng.

“Đến giờ thì mọi thứ vẫn ổn, dù đôi lúc cũng hơi lo, vì khi ngân hàng số gặp sự cố ngừng hoạt động, bạn sẽ không thể tiếp cập tiền của mình”, anh nói với Nikkei Asia.

Được hậu thuẫn bởi sự kết hợp giữa các tỷ phú trong nước và các quỹ đầu tư mạo hiểm toàn cầu, những ngân hàng số thế hệ mới này đang nhắm tới một trong những nhóm dân số ít được tiếp cận dịch vụ ngân hàng nhất châu Á.

Tính đến năm 2025, chỉ một nửa người trưởng thành Philippines có tài khoản tài chính chính thức và nhiều tài khoản trong số đó đến từ các ví điện tử như GCash thay vì ngân hàng.

Tuy vậy, sau 5 năm rưỡi kể từ khi Bangko Sentral ng Pilipinas, ngân hàng trung ương Philippines, mở cửa lĩnh vực này cho các công ty số tham gia, những ngân hàng số tân binh vẫn chật vật trong cả việc tạo lợi nhuận lẫn làm suy giảm vị thế áp đảo của các ngân hàng truyền thống.

Dù đang thu hút được những người gửi tiền như Andora nhờ lãi suất tiết kiệm cao, việc thuyết phục khách hàng vay tiền từ họ lại khó hơn nhiều do các ngân hàng số buộc phải áp dụng mức lãi suất cho vay cao.

Chỉ có 2/6 ngân hàng số có lãi

Theo báo cáo tài chính đầy đủ gần nhất của năm 2024, chỉ có hai ngân hàng số ghi nhận lợi nhuận, dù một đơn vị khác cho biết đã bắt đầu đạt điểm hòa vốn trong vài tháng gần đây.

Tamma Febrian, Giám đốc phụ trách các định chế tài chính tại Fitch Ratings, cho biết ông không quá bất ngờ với kết quả kinh doanh này.

“Việc các ngân hàng số mới gia nhập thị trường thua lỗ trong 5 năm đầu hoạt động là điều khá điển hình, khi chũng phải duy trì đầu tư lớn để xây dựng hệ sinh thái và mở rộng tệp khách hàng”, ông nói. “Những ngân hàng số tận dụng được hệ sinh thái bổ trợ từ công ty mẹ và/hoặc có chiến lược triển khai hiệu quả hơn thường sẽ vượt lên phần còn lại”.

Làn sóng ngân hàng số thực sự bùng nổ tại Philippines vào cuối năm 2020, khi BSP triển khai loại giấy phép riêng dành cho “ngân hàng số”. Khác với ngân hàng truyền thống, các tổ chức này không được phép xây dựng mạng lưới chi nhánh vật lý.

Ban đầu, ngân hàng trung ương giới hạn số lượng giấy phép ở mức 6, gồm: Tonik Digital Bank, UnionDigital, GoTyme, Maya Bank, UNO Digital Bank và Overseas Filipino Bank (OFBank). Dù các hồ sơ xin cấp phép mới đã được mở lại từ năm ngoái, đến nay vẫn chưa có thông tin về số lượng đơn đăng ký hay việc có thêm giấy phép nào được cấp hay không.

Xét theo tổng tiền gửi, sáu ngân hàng số này rõ ràng đang cho thấy đà tăng trưởng. Tính đến tháng 3/2026, tổng tiền gửi đạt 153 tỷ peso (tương đương 2,48 tỷ USD theo tỷ giá hiện tại), tăng 49,5% so với cùng kỳ năm trước và gần gấp đôi mức ghi nhận vào tháng 3/2024.

Đến cuối năm 2025, các ngân hàng số tại Philippines đã có tổng cộng 33,9 triệu tài khoản, trong bối cảnh quốc gia này có dân số khoảng 117 triệu người.

Tuy nhiên, quy mô tiền gửi của khối ngân hàng số trong tháng 3/2026 vẫn chỉ tương đương 0,74% tổng tiền gửi của các ngân hàng thương mại và ngân hàng đa năng tại Philippines, tăng từ mức 0,54% của một năm trước đó.

Tăng trưởng tiền gửi chủ yếu đến từ điều mà các nhà quan sát gọi là một “cuộc đua lãi suất”. Trong khi các ngân hàng truyền thống chỉ trả mức lãi suất tiết kiệm khá khiêm tốn, từ 0,0625% đến 0,125% mỗi năm, các ngân hàng số lại chào mời mức 3-5%, đôi khi còn tung ra các ưu đãi cao hơn đáng kể.

Dữ liệu năm 2024 cho thấy Maya Bank và OFB đã chuyển sang có lãi.

Maya Bank được hậu thuẫn bởi PLDT, công ty viễn thông đã niêm yết, quỹ đầu tư tư nhân KKR, tập đoàn công nghệ Tencent, Tổ chức Tài chính Quốc tế của Ngân hàng Thế giới và SIG Venture Capital. Ngân hàng này báo lãi ròng 72,78 triệu peso trong năm 2024, một bước nhảy vọt so với các khoản lỗ ghi nhận hai năm trước đó.

Tương tự, OFBank, ngân hàng được nhà nước hậu thuẫn, cũng ghi nhận năm có lãi thứ hai liên tiếp trong năm 2024, với lợi nhuận khoảng 86,3 triệu peso.

Tonik, ngân hàng số nhận vốn từ Insignia Ventures Partners, Mizuho Bank, Peak XV Partners và Point72 Ventures, cho biết đã đạt lợi nhuận trong quý I năm nay, nhưng không công bố số liệu chi tiết.

“Hiện chúng tôi là đơn vị duy nhất vừa đạt lợi nhuận thực sự, vừa có vị thế cấu trúc phù hợp, với giấy phép nhận tiền gửi ngân hàng số, để mở rộng vào khoảng trống tín dụng trị giá 50 - 100 tỷ USD”, nhà sáng lập kiêm CEO Greg Krasnov cho biết. Đây là cú đảo chiều mạnh so với năm 2024 khi ngân hàng này ghi nhận khoản lỗ 556 triệu peso.

GoTyme là liên doanh giữa tập đoàn Gokongwei của Philippines và Tyme Group có trụ sở tại Singapore. Doanh thu của ngân hàng này tăng vọt lên 1,32 tỷ peso trong năm 2024, từ mức 268 triệu peso của năm 2023.

Tuy nhiên, GoTyme vẫn ghi nhận khoản lỗ ròng lớn nhất trong nhóm ngân hàng số năm 2024, ở mức 3,44 tỷ peso, phản ánh chi phí lớn cho việc thu hút khách hàng và đầu tư hạ tầng. Phần hạ tầng này bao gồm mô hình mà GoTyme gọi là “phygital” - kết hợp giữa vật lý và số - thông qua việc đặt các kiosk số tại hệ thống siêu thị Robinsons trên khắp cả nước.

UnionDigital, công ty con của “ông lớn” ngân hàng nội địa Union Bank of the Philippines, từng có lãi trong năm 2023 nhưng đã quay lại mức lỗ 3,45 tỷ peso trong năm 2024 do thu nhập hoạt động sụt giảm mạnh. Ngân hàng này kỳ vọng cải thiện kết quả kinh doanh bằng cách tận dụng hệ sinh thái của công ty mẹ.

UNObank, do công ty fintech UNOAsia có trụ sở tại Singapore quản lý, cũng đối mặt với những thách thức tương tự. Khoản lỗ của ngân hàng này tăng lên 1,27 tỷ peso trong năm 2024, cao hơn 45% so với năm 2023, trong bối cảnh UNObank nỗ lực giành thêm thị phần trong nhóm khách hàng tiêu dùng.

Những kết quả này cho thấy thị trường Philippines tuy đã chín muồi cho sự đột phá, nhưng hành trình chuyển mình từ một startup tăng trưởng nhanh thành một định chế tài chính có lợi nhuận đòi hỏi các ngân hàng số phải vượt qua môi trường đầy biến động, với chi phí lãi vay cao và chi phí vận hành ngày càng gia tăng.

Cách tiếp cận của Maya Bank được xây dựng trên mô hình “hệ sinh thái tích hợp” khác với xu hướng tập trung vào một sản phẩm đơn lẻ vốn phổ biến trong lĩnh vực ngân hàng số. Hệ sinh thái này bao gồm nhiều dịch vụ khác như ví điện tử và một nền tảng riêng dành cho doanh nghiệp.

“Mô hình này cho phép chúng tôi thu hút và tương tác với khách hàng một cách tự nhiên, thông qua các giải pháp giao dịch và tiết kiệm. Từ đó, chúng tôi làm sâu sắc hơn mối quan hệ với khách hàng bằng cách bổ sung các sản phẩm tín dụng dựa trên dữ liệu độc quyền được tạo ra ngay trong nền tảng”, Shailesh Baidwan, đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Maya Bank, chia sẻ với Nikkei Asia trong một cuộc phỏng vấn qua email.

“Khi mở rộng quy mô và ra mắt ngân hàng số, chúng tôi đã tăng trưởng tiền gửi và tín dụng một cách thận trọng, với sự hỗ trợ của dữ liệu độc quyền và hoạt động thẩm định tín dụng dựa trên AI. Điều này giúp chúng tôi phát triển mảng cho vay một cách có trách nhiệm đồng thời duy trì chất lượng danh mục trong phạm vi kỳ vọng”, vị này cho biết thêm.

Cho vay vẫn là động lực chính để mở rộng biên lợi nhuận, lĩnh vực mà BSP cho rằng sẽ mang lại tăng trưởng và khả năng sinh lời cho các ngân hàng số. Tuy nhiên, lãi suất cho vay của ngân hàng số hiện cao hơn nhiều lần so với các đối thủ truyền thống.

Trong khi các ngân hàng lâu đời áp dụng mức lãi suất từ 6,3% đến 10,7%, các khoản vay của ngân hàng số dao động từ lãi suất 1,4% mỗi tháng tại Maya Bank cho tới khoảng 36% mỗi năm tại UNO Bank, và thậm chí lên tới 72% tại UnionDigital Bank.

Thiếu hụt dữ liệu đáng tin cậy

Thách thức còn lớn hơn khi dữ liệu từ các trung tâm thông tin tín dụng tại Philippines thường bị phân mảnh hoặc thậm chí không tồn tại đối với nhóm khách hàng thu nhập thấp.

Để vượt qua rào cản này, các ngân hàng số phải dựa vào dữ liệu thay thế, như thói quen sử dụng điện thoại di động, lịch sử thanh toán hóa đơn tiện ích và thậm chí cả dấu vết trên mạng xã hội để xây dựng điểm tín dụng.

Về khía cạnh này, theo Jeff See, trưởng bộ phận giao dịch tại Mercantile Securities, quá trình đạt lợi nhuận của các ngân hàng số sẽ mất nhiều thời gian hơn so với các doanh nghiệp khác, bởi về bản chất, họ vẫn là những startup.

“Cần hình dung rằng khi xây dựng một startup, kể cả khi huy động được vốn, bạn cũng chưa thể bán được nhiều sản phẩm ngay”, ông nói với Nikkei Asia. “Vì vậy, nguồn vốn ở giai đoạn đầu thực sự vẫn còn hạn chế”.

Trong bối cảnh thiếu hụt dữ liệu tín dụng đáng tin cậy, tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng số hiện ở mức cao. Tính đến tháng 3/2026, tỷ lệ nợ xấu bình quân của toàn ngành là 6,19%, cao gấp đôi mức 3% của các ngân hàng truyền thống. Tuy nhiên, một tín hiệu cho thấy việc sử dụng dữ liệu thay thế có thể đang phát huy hiệu quả là tỷ lệ này đã giảm từ mức 8% của một năm trước đó.

Theo Febrian, một số ngân hàng đạt lợi nhuận sớm hơn các đối thủ nhờ khả năng kiểm soát rủi ro tín dụng và tối ưu hóa bảng cân đối kế toán. Ông cũng cho biết các khoản lỗ có xu hướng thu hẹp khi các ngân hàng điều chỉnh lại chiến lược trong quá trình tăng trưởng.

“Chúng tôi tin rằng các ngân hàng số tại Philippines vẫn có những con đường khả thi để thành công, xét đến quy mô lớn của nhóm dân số chưa được phục vụ đầy đủ hoặc chưa tiếp cận dịch vụ ngân hàng. Tuy nhiên, điều này phụ thuộc rất nhiều vào năng lực quản trị rủi ro tín dụng gắn với nhóm khách hàng vay có mức độ rủi ro cao hơn”, ông nói.

Năm 2020, BSP công bố một mục tiêu đầy tham vọng: đưa 50% giao dịch thanh toán bán lẻ lên kênh số và bảo đảm 70% người trưởng thành Philippines có tài khoản giao dịch vào cuối năm 2023. Vào thời điểm đó, khoảng 70% dân số nước này được xem là chưa có tài khoản ngân hàng.

Với ngân hàng trung ương Philippines, thành công của lĩnh vực này được định nghĩa bằng “đổi mới có ý nghĩa và mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ lấy khách hàng làm trung tâm”.

“Điều này đòi hỏi năng lực thể chế vững mạnh, các đề xuất giá trị rõ ràng và khác biệt, cùng hệ thống quản trị rủi ro đầy đủ”, BSP nói với Nikkei Asia.

Tuy nhiên, theo dữ liệu của ngân hàng trung ương, đến năm ngoái chỉ một nửa người dân Philippines có tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc được tiếp cận hệ thống thanh toán số. Con số này cho thấy thách thức không nhỏ mà các tân binh đang phải đối mặt.

Ba rào cản đang kìm hãm đà phát triển của ngân hàng số

Người dùng và giới phân tích chỉ ra ba rào cản mang tính hệ thống đang kìm hãm đà phát triển của ngân hàng số: mức độ hiểu biết về số hoá và tài chính còn thấp, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi, hạ tầng internet thiếu ổn định và các kênh xử lý khiếu nại còn rời rạc.

Bên cạnh 6 ngân hàng số được cấp phép, nhiều tổ chức cho vay khác cũng đã chen chân vào lĩnh vực này bằng những con đường khác. CIMB Bank của Malaysia sở hữu giấy phép ngân hàng đa năng, dù hoạt động hoàn toàn trên nền tảng số.

Salmon Bank ban đầu là một ngân hàng nông thôn nhưng đã chuyển sang mô hình số sau khi được Salmon Group, một công ty fintech nội địa, mua lại. Trong khi đó, DiskarTech là ứng dụng tài chính số thuộc Rizal Commercial Banking Corp, một trong những ngân hàng lớn nhất Philippines.

Ở một diễn biến khác, dù GCash không có giấy phép ngân hàng số, tệp người dùng hơn 80 triệu của ví điện tử này là minh chứng rõ nét cho tác động mà họ đã tạo ra. Reuters mới đây đưa tin Mynt, công ty sở hữu GCash, đang lên kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng trong vài tháng tới, với mức định giá 8 tỷ USD.

Trong bối cảnh đó, Febrian của Fitch Ratings cho rằng các ngân hàng số nhiều khả năng sẽ tiếp tục là những định chế cho vay ngách tại Philippines, “hoạt động chủ yếu trong các phân khúc cho vay mà những ngân hàng lớn hiện hữu không tập trung”.

Tuy nhiên, ông không loại trừ “khả năng một số đơn vị lấn sân sang các phân khúc thị trường truyền thống của các ngân hàng lâu đời”, như cho vay SME (doanh nghiệp vừa và nhỏ) và thế chấp nhà ở, nếu họ có thể “xây dựng được nền tảng huy động vốn cạnh tranh hơn”.