Theo Nikkei Asia, 20 năm trước, khi Phùng Anh Tuấn còn là một sinh viên đại học 20 tuổi, anh đã cạn kiệt tiền mặt để trả lương cho nhân viên tại một startup về an ninh mạng. Việc vay vốn ngân hàng trong khoảng thời gian quá gấp rút là điều không tưởng, vì thế anh bước vào một tiệm cầm đồ, thế chấp những gì mình có và vay đủ số tiền để duy trì công ty.

Trải nghiệm này khiến anh cảm thấy không thoải mái. Nhưng nó cũng mang lại một ý tưởng dẫn đến sự ra đời của F88, chuỗi cầm đồ "thế hệ mới" lớn nhất Việt Nam hiện đang hướng tới việc niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP HCM (HOSE) vào một thời điểm nào đó trong năm nay.

"Khi bạn bước vào một tiệm cầm đồ ngày trước, ở đó toàn là đàn ông, đôi khi cởi trần và xăm trổ," Tuấn, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch của F88 chia sẻ. "Thay vì chào hỏi khách hàng, họ chỉ hất hàm và hỏi: 'Có cái gì?'"

Thời đó, anh cho biết, các tiệm cầm đồ ở Việt Nam phần lớn do các gia đình tự quản, đôi khi hoạt động trong những "vùng xám" của pháp luật. Khi người vay trả nợ chậm, các chiến thuật đòi nợ hung hăng thường được áp dụng - thực trạng này đã nuôi dưỡng một định kiến bám rễ sâu vào toàn bộ ngành.

"Nhưng dưới góc độ của một người đi vay chân chính có tài sản thế chấp thực sự, tôi thấy đây là một mô hình kinh doanh hữu ích," Tuấn chia sẻ với Nikkei Asia tại trụ sở của F88 ở Hà Nội. "Nó có thể đáp ứng nhu cầu một cách nhanh chóng và vô cùng thuận tiện."

Đối với Tuấn, khoảng cách giữa nhu cầu của thị trường và trải nghiệm thực tế là một cơ hội cần phải nắm bắt. Thị trường cầm đồ Việt Nam tuy đông đúc, anh nói, nhưng chất lượng dịch vụ lại kém và niềm tin vô cùng khan hiếm. 

Anh dành hai năm tiếp theo để nghiên cứu các mô hình cho vay cầm đồ ở Mỹ, Anh và các nước Đông Nam Á. Tại các thị trường phát triển hơn, việc cho vay cầm đồ đã được tiêu chuẩn hóa, có khả năng mở rộng quy mô và trong một số trường hợp, đã được niêm yết trên sàn chứng khoán. Việt Nam thì chưa có mô hình nào tương đương.

"Nếu có thể làm một cách bài bản, thì đây sẽ là cơ hội của tôi," anh từng tự nhủ với bản thân như vậy.

Mười ba năm sau, F88, chữ "F" viết tắt của "Finance" (Tài chính) trong khi "88" là sự nhân đôi của một con số mang ý nghĩa may mắn, phát tài ở Việt Nam và nhiều nước châu Á, đã xây dựng một mạng lưới rộng khắp trên khắp cả nước. 

Các mặt tiền cửa hàng màu xanh lá cây và vàng rực rỡ trên những con phố lớn nổi bật hoàn toàn so với những tiệm cầm đồ truyền thống nằm nép mình trong các con hẻm. 

Trong cuộc phỏng vấn, Tuấn mặc một chiếc áo polo trắng cài khuy, hoàn toàn tương phản với hình ảnh những người làm nghề cầm đồ truyền thống cởi trần, xăm trổ ngày trước.

Doanh thu của công ty vào năm 2025 đã gấp hơn 10 lần mức của năm 2019, đạt 3.100 tỷ đồng (118 triệu USD), trong khi mạng lưới cửa hàng tăng từ chưa tới 50 địa điểm lên khoảng 900 trong cùng kỳ. Lợi nhuận ròng đạt mức kỷ lục vào năm ngoái ở mức khoảng 700 tỷ đồng, gần gấp đôi so với năm 2024.

Chứng khoán Vietcap dự báo doanh thu và lợi nhuận ròng của F88 sẽ tiếp tục tăng hơn gấp đôi vào năm 2028, củng cố thêm câu chuyện tăng trưởng đằng sau kế hoạch niêm yết của doanh nghiệp này.

Sự trỗi dậy của F88, theo Tuấn, phản ánh quy mô của một thị trường còn chưa được khai thác hết và sự thay đổi trong thói quen vay mượn của người Việt.

FiinGroup ước tính lĩnh vực cho vay cầm đồ của Việt Nam có dư nợ khoảng 8 tỷ USD vào cuối năm 2024. Ngay cả khi là "tay chơi" dẫn đầu trong phân khúc "thế hệ mới", F88 vẫn chiếm chưa tới 3% tổng quy mô thị trường.

Cấu trúc của ngành này cũng đang thay đổi. Các tiệm cầm đồ truyền thống nhỏ lẻ và độc lập mặc dù vẫn thống trị thị trường nhưng đang giảm dần do các quy định pháp lý ngày càng chặt chẽ hơn, giảm từ gần 27.700 tiệm vào năm 2019 xuống còn khoảng 23.700 tiệm vào năm 2024. 

Trong cùng khoảng thời gian đó, các chuỗi hiện đại lại mở rộng nhanh chóng, với số lượng cửa hàng tăng từ hơn 300 lên hơn 1.200.

F88 có kế hoạch tiếp tục mở rộng quy mô, nhắm mục tiêu đạt từ 1.500 đến 2.000 cửa hàng vào năm 2030, tăng từ con số 949 vào cuối năm 2025.

Mảng kinh doanh cốt lõi của công ty là cho vay thế chấp bằng ô tô và xe máy, với kỳ hạn vay trung bình từ 5 đến 8 tháng. Xe được theo dõi qua GPS, cho phép giám sát tập trung trên toàn hệ thống - một phương pháp tiếp cận được hình thành từ chính nền tảng công nghệ của Tuấn.

Người vay có thể tiếp tục sử dụng xe máy của mình trong khi chỉ cần thế chấp giấy đăng ký xe, cho phép họ tiếp cận tiền mặt mà không làm gián đoạn cuộc sống hàng ngày. 

Nhưng sự tiện lợi đó đi kèm với một cái giá. Lãi suất trong lĩnh vực cầm đồ ở Việt Nam thường cao hơn so với vay ngân hàng. F88 hiện đang tính lãi suất từ 2,6% đến 4,6% mỗi tháng, phản ánh tốc độ phê duyệt nhanh chóng và các rủi ro đi kèm. 

Giống như các hình thức cho vay tiêu dùng khác, vay cầm đồ mang theo rủi ro tín dụng; khi một số người vay không thể trả nợ, bên cho vay buộc phải gánh chịu tổn thất hoặc thanh lý tài sản thế chấp.

Việt Nam mang đến một cơ sở tài sản thế chấp khổng lồ. Cả nước có hơn 70 triệu xe máy và hơn 5 triệu ô tô, nhưng F88 mới chỉ phục vụ chưa tới 1,5% thị trường xe máy.

Bên trong trụ sở công ty, tham vọng tăng trưởng hiện rõ tại một "trung tâm điều hành", nơi một màn hình lớn hiển thị các chỉ số theo thời gian thực của cửa hàng như dư nợ, doanh thu và tỷ lệ trả nợ. 

Gần đó, một bản đồ trực tuyến hiển thị hoạt động của hàng chục nghìn phương tiện đang được theo dõi trên khắp cả nước.

Khi một trong số những phương tiện này mất tín hiệu (offline) hoặc đi chệch khỏi lộ trình thông thường, nhân viên sẽ gọi điện để làm rõ tình hình và có thể cử người đến tận nơi nếu cần, Tuấn cho biết. 

Các phương tiện thường đi theo những tuyến đường cố định giữa nhà và nơi làm việc, và bất kỳ sự chệch hướng nào cũng sẽ kích hoạt việc giám sát chặt chẽ hơn như một phần trong khâu quản trị rủi ro của công ty.

Ở tuổi 42, cựu kỹ sư công nghệ thông tin và cũng từng là một "hacker mũ trắng" này hiếm khi bộc lộ cảm xúc trong suốt cuộc phỏng vấn, nhưng anh đã mỉm cười khi nói về việc vượt qua định kiến "cầm đồ giang hồ". 

Xung quanh anh, văn phòng tràn ngập các nhân viên trẻ trong trang phục thoải mái, làm việc trong không gian tươi sáng với hàng loạt màn hình theo dõi doanh số theo thời gian thực.

Những chi tiết nhỏ nhặt cũng được tạo ra nhằm truyền tải thông điệp về một văn hóa doanh nghiệp khác biệt. Những hộp kẹo được đặt dọc các hành lang, và một bảng tin được lập ra để khuyến khích nhân viên phản hồi ẩn danh.

Thế nhưng, việc chính quy hóa một ngành nghề kinh doanh vốn có lịch sử lâu đời song thiếu sự tin tưởng cũng đi kèm với nhiều rủi ro.

Năm 2023, một số cửa hàng và nhân viên F88, bao gồm cả chính Tuấn, đã bị cơ quan công an điều tra về các hoạt động thu hồi nợ.

"Một nhân viên đã gửi tin nhắn đe dọa khách hàng, và điều đó được coi là hành vi tống tiền," Tuấn cẩn trọng nói. "Hành động đó đã vi phạm các quy định [của pháp luật]."

Kể từ đó, công ty đã thắt chặt việc tuân thủ quy định, đặc biệt là trong khâu thu hồi nợ và kiểm toán nội bộ. Tuy nhiên, việc quản lý hành vi của nhân sự trên một mạng lưới chi nhánh rộng lớn vẫn là một thách thức không nhỏ.

"Khi nói đến việc đòi nợ, chỉ cần một vài hành động không chuẩn mực cũng có thể nhanh chóng leo thang thành các rắc rối pháp lý," bà Trần Thị Hồng Nhung, trưởng bộ phận nghiên cứu tại Guotai Junan Securities, nhận định.

Bà Nhung cho biết thị trường tín dụng tiêu dùng của Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để tăng trưởng, và F88 vẫn tương đối nhỏ gọn so với toàn bộ thị trường. Nhưng việc mở rộng nhanh chóng có thể sẽ thu hút sự giám sát chặt chẽ hơn.

"Đây có lẽ là giai đoạn thuận lợi nhất đối với F88," bà nói. "Nếu tăng trưởng quá nóng, sự giám sát của cơ quan quản lý chắc chắn sẽ theo sau."

Các chuỗi cầm đồ ở Đông Nam Á thường chững lại ở mức khoảng 2.000 cửa hàng, cho thấy đây có thể là một ngưỡng giới hạn tự nhiên của ngành, bà cho biết thêm.

Sự cạnh tranh cũng đang ngày càng khốc liệt. F88 phải đối mặt với các đối thủ bao gồm Srisawad Corp. của Thái Lan, Happy Money (được Hàn Quốc hậu thuẫn), Dong Shop Sun (có liên kết với Nhật Bản) và chuỗi nội địa Người Bạn Vàng.

Cùng lúc đó, công ty đang cố gắng mở rộng ra ngoài mảng cho vay cốt lõi. F88 đã bổ sung các dịch vụ như bảo hiểm, thanh toán hóa đơn và chuyển tiền thông qua các mối quan hệ đối tác, trong đó có Ngân hàng Quân đội (MB) của Việt Nam và Tập đoàn CIMB của Malaysia. 

Doanh nghiệp cũng đang tìm kiếm các cơ hội hợp tác với các công ty trang sức và xem xét triển khai cho vay tín chấp thông qua đối tác, mặc dù những kế hoạch đó vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu, Tuấn chia sẻ.

"Chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng quan hệ với các ngân hàng, công ty fintech và các đối tác bán lẻ," anh nói thêm.

Những biến động vĩ mô cũng có thể định hình lại nhu cầu. Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong 5 năm tới, nhưng các rủi ro toàn cầu - từ căng thẳng địa chính trị đến đứt gãy thương mại - có thể ảnh hưởng đến thu nhập và làm tăng nhu cầu tín dụng ngắn hạn.

"Vấn đề cốt lõi là cân bằng giữa rủi ro và tăng trưởng," Tuấn nói. "Rủi ro của chúng tôi về bản chất đã thấp hơn nhờ cho vay có tài sản thế chấp, và chúng tôi cũng điều chỉnh tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản (LTV) dựa vào điều kiện kinh tế cũng như hồ sơ khách hàng."

Lấy ví dụ, những người đi vay làm việc trong các lĩnh vực đang gặp khó khăn như dệt may, có thể sẽ chỉ nhận được những khoản vay nhỏ hơn.

Sự tăng trưởng của F88 luôn có sự hậu thuẫn của các nhà đầu tư, trong đó có Mekong Capital, quỹ đã rót vốn hỗ trợ lần đầu vào năm 2016. Nhà sáng lập Mekong Capital, ông Chris Freund, nhận định sức mạnh của công ty nằm ở đội ngũ lãnh đạo và nỗ lực chuyên nghiệp hóa một ngành nghề vốn mang nhiều định kiến.

Trong những năm đầu, ông cho biết, việc tuyển dụng rất khó khăn vì nhiều chuyên gia coi thường nghề cầm đồ. Theo thời gian, F88 đã xây dựng được một đội ngũ có khả năng vận hành ở quy mô lớn, thu hút nhân tài từ các ngân hàng và công ty công nghệ.

Mekong Capital có kế hoạch thoái một phần vốn thông qua các giao dịch thỏa thuận khối lượng lớn (block trade) với các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, nhiều khả năng là sau khi F88 chính thức niêm yết trên HOSE.

F88 lên sàn UPCOM vào tháng 8/2025, sau đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO). Cổ phiếu của công ty biến động khá mạnh, với giá trị vốn hóa thị trường dao động từ mức khoảng 200 triệu USD lên tới hơn 1 tỷ USD tính đến tháng 1, và gần đây đang duy trì quanh mức 600 triệu USD.

Tuấn cho biết công ty đặt mục tiêu chuyển sang sàn giao dịch chính sớm nhất vào năm nay, và kỳ vọng sẽ đạt mức vốn hóa 1 tỷ USD vào cuối năm 2026.

Tuy nhiên, liệu các nhà đầu tư đại chúng có đón nhận câu chuyện này hay không lại là một điều chưa thực sự chắc chắn.

Bà Nhung nhận định các nhà đầu tư cá nhân Việt Nam thường ưa chuộng những cổ phiếu có thị giá thấp - thường quanh mức 10.000 đến 20.000 đồng một cổ phiếu. Cổ phiếu của F88, ngay cả sau khi chia tách, vẫn ở mức rất cao, dao động từ 150.000 đến 160.000 đồng.

"Ở mức giá đó, có thể sẽ rất khó để thu hút được một lượng lớn các nhà đầu tư," bà đánh giá.

Tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) thấp và thanh khoản mỏng có thể làm giảm bớt sự quan tâm từ các tổ chức, trong khi sự cạnh tranh từ các đợt IPO khác càng làm tăng thêm áp lực. Dù vậy, bà cho rằng các nhà đầu tư đến từ Thái Lan và Hàn Quốc có thể sẽ hứng thú với việc mua cổ phần chiến lược.

Để giải quyết thách thức này, F88 trong năm nay lên kế hoạch thực hiện chia tách cổ phiếu theo tỷ lệ 1:1, qua đó giảm một nửa thị giá cổ phiếu nhằm phù hợp hơn với khả năng tài chính của các nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam.

Công ty coi việc chuyển từ UPCOM sang HOSE là một bước đi để mở rộng cơ sở cổ đông và tăng tính thanh khoản cho cổ phiếu.

"Trong 5 năm tới, chúng tôi sẽ đầu tư mạnh mẽ vào các kênh kỹ thuật số," anh khẳng định. "Chúng tôi đã đầu tư rất nhiều rồi, nhưng sẽ chi thêm khoảng 1.500 tỷ đồng nữa cho mảng trực tuyến từ nay đến năm 2030."

Anh mỉm cười nói thêm: "Thị trường này vẫn còn quá nhiều tiềm năng."