Đẩy nhanh tiến độ

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký thỏa thuận tạm thời nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran và mở cửa eo biển Hormuz.

Động thái này sẽ giúp Nhà Trắng đẩy nhanh tiến độ thực thi thỏa thuận, bất chấp sự phản đối từ các nhà lập pháp Đảng Cộng hòa.

Một quan chức Mỹ xác nhận với Bloomberg rằng biên bản ghi nhớ (MOU) giữa hai nước đã có hiệu lực. Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu Iran đã bắt đầu các bước để mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz chưa.

Ông Trump cho biết đã ký văn kiện tại cung điện Versailles gần Paris, nơi ông dùng bữa tối với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.

Theo vị quan chức Mỹ, từ trước bản MOU đã được Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ký điện tử vào ngày 14/6, với sự chứng kiến ​​của ông Trump.

Tiếp đến, ông Trump và Tổng thống Masoud Pezeshkian của Iran ký MOU vào ngày 17/6.

Trước đây, ông Trump từng nói thỏa thuận sẽ được ký kết vào ngày 19/6 ở Thụy Sĩ để dành thời gian cho hoạt động rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz.

Sau khi thỏa thuận có hiệu lực, sự chú ý của thị trường sẽ chuyển sang việc các công ty vận tải biển có sẵn sàng nối lại hoạt động qua eo biển Hormuz hay không.

Tại Washington, thỏa thuận với Iran đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt bất thường từ đồng minh của ông Trump trong Quốc hội.

Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Lindsey Graham, một trong những đồng minh thân cận nhất của ông Trump, thừa nhận thỏa thuận có những điểm ông “không thích”. Ông cũng nghi ngờ Nhà Trắng sẽ không đạt được thỏa thuận rõ ràng với Iran về chương trình hạt nhân.

Ông Trump ám chỉ nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu là yếu tố quan trọng dẫn tới quyết định chấm dứt cuộc chiến được phát động từ cuối tháng 2.

Tại Pháp, nơi ông tham dự hội nghị thượng đỉnh của nhóm G7, ông Trump bình luận phương án leo thang quân sự có thể gây ra “một cuộc đại khủng hoảng trên toàn thế giới”.

Dù vậy, ông cảnh báo quân đội Mỹ sẵn sàng tấn công Iran trở lại nếu nước này không tuân thủ thỏa thuận.

Nội dung chính của MOU

Dưới đây là nội dung rút gọn của bản MOU gồm 14 điều khoản giữa Mỹ và Iran do CNBC và CNN đăng tải. 

Thứ nhất, Mỹ, Iran và các đồng minh của hai bên tuyên bố chấm dứt hoạt động quân sự trên mọi mặt trận ngay lập tức và vĩnh viễn, bao gồm cả Lebanon.

Thứ hai, Mỹ và Iran cam kết tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.

Thứ ba, hai nước nhất trí đàm phán và đạt được thỏa thuận cuối cùng trong tối đa 60 ngày. Thời hạn này có thể được kéo dài nếu hai bên đồng thuận

Thứ tư, ngay sau khi ký MOU, Mỹ sẽ bắt dầu dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng ở Iran và hoàn tất quá trình này trong 30 ngày. Trong thời gian này, lưu lượng tàu thuyền sẽ được khôi phục dần tương ứng về mức trước chiến tranh, do Iran đảm nhiệm. Mỹ cũng cam kết rút các lực lượng khỏi khu vực lân cận Iran trong vòng 30 ngày sau khi thỏa thuận cuối cùng được ký kết.

Thứ năm, ngay sau khi ký MOU, Iran sẽ nỗ lực hết sức để đảm bảo giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz, miễn phí trong vòng 60 ngày, từ Vịnh Ba tư tới Biển Oman và ngược lại.

Hoạt động vận tải hàng hải sẽ được khôi phục ngay lập tức, trong khi các trở ngại kỹ thuật, quân sự và hoạt động rà phá thủy lôi dự kiến được xử lý trong vòng 30 ngày. Iran cũng sẽ đối thoại với Oman và thảo luận với các quốc gia ven Vịnh Ba Tư để thảo luận về cơ chế quản lý và cung cấp dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz trong tương lai, phù hợp với luật pháp quốc tế và chủ quyền của các quốc gia.

Thứ sáu, Mỹ cam kết cùng các đối tác khu vực xây dựng một kế hoạch cụ thể với kinh phí ít nhất 300 tỷ USD để tái thiết và phát triển kinh tế Iran.

Thứ bảy, Mỹ cam kết từng bước dỡ bỏ mọi hình thức trừng phạt đối với Iran theo một lộ trình đã được thống nhất như một phần của thỏa thuận cuối cùng.

Thứ tám, Iran tái khẳng định sẽ không mua hoặc phát triển vũ khí hạt nhân. Hai bên cũng nhất trí thảo luận về việc làm giàu uranium và các vấn đề khác liên quan đến nhu cầu hạt nhân của Iran.

Thứ chín, trong thời gian đàm phán thỏa thuận cuối cùng, Mỹ và Iran nhất trí duy trì hiện trạng. Iran sẽ giữ nguyên chương trình hạt nhân, Mỹ sẽ không áp đặt bất kỳ lệnh trừng phạt mới nào cũng như không triển khai thêm quân đội trong khu vực.

Thứ mười, kể từ khi MOU có hiệu lực cho tới khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ hoàn toàn, Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp miễn trừ trừng phạt cho hoạt động xuất khẩu dầu, sản phẩm phái sinh và những dịch vụ liên quan như bảo hiểm, vận tải, v.v...

Thứ mười một, Mỹ cam kết cho phép Iran sử dụng đầy đủ các khoản tiền và tài sản bị đóng băng hoặc hạn chế. Hai bên sẽ thảo luận về cơ chế giải phóng số tiền đó trong các cuộc đàm phán.

Thứ mười hai, Mỹ và Iran sẽ thiết lập một cơ chế điều hành để giám sát việc thực hiện bản MOU này và thỏa thuận cuối cùng trong tương lai.

Thứ mười ba, sau khi ký kết MOU và các điều khoản 1, 4, 5, 10 và 11 bắt đầu được thực hiện và duy trì, hai nước sẽ bắt đầu đàm phán về thỏa thuận cuối cùng đối với các khoản còn lại.

Thứ mười bốn, thỏa thuận cuối cùng sẽ được thông qua dưới hình thức một nghị quyết mang tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.