“Chúng ta là một trong những trung tâm tài chính quốc tế mới ra đời và còn rất non trẻ trên thế giới. Chính vì thế, nếu 'copy' những trung tâm tài chính quốc tế đã thành công như Hong Kong, Thượng Hải hay Singapore thì sẽ rất khó để định vị được và tạo ra sự khác biệt”, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, nhận định tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư vào Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM diễn ra sáng 11/8.

Một trong những định hướng được ông Huân nhấn mạnh là VIFC không nên chỉ được nhìn như một trung tâm cung cấp dịch vụ tài chính mà cần trở thành kênh dẫn vốn quốc tế cho nền kinh tế Việt Nam.

Theo ông, đây là điểm khác biệt quan trọng so với Singapore. Nền kinh tế Singapore có thế mạnh lớn về dịch vụ, trong khi Việt Nam có một nền kinh tế thực với hệ thống sản xuất, công nghiệp, logistics và chuỗi cung ứng đang phát triển.

Theo ước tính, trong 10 năm tới Việt Nam cần khoảng 1.600 tỷ USD vốn để phục vụ nhu cầu phát triển. Riêng việc cung ứng vốn cho nền kinh tế thực và nền kinh tế nội địa để phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số đã là một bài toán lớn.

Trong bối cảnh đó, VIFC có thể đóng vai trò là một kênh huy động và phân bổ nguồn vốn quốc tế cho những nhu cầu phát triển của Việt Nam, thay vì chỉ cạnh tranh với các trung tâm tài chính khác về quy mô dịch vụ.

Đây cũng là lý do Việt Nam cần tìm những khoảng trống mà các trung tâm tài chính trong khu vực chưa khai thác hết. Một số phân khúc được ông nhắc tới gồm tài chính hàng không, tài chính hàng hải và fintech. Trong đó, tài chính hàng hải được đánh giá là lĩnh vực Việt Nam có lợi thế và còn dư địa phát triển lớn.

Bên cạnh đó, VIFC có thể hướng tới thu hút các Global Capability Center (GCC), qua đó không chỉ trở thành nơi huy động vốn mà còn hình thành một “hub talent” (trung tâm hộ tụ nhân tài) về tài chính và công nghệ của khu vực.

Theo ông Huân, đây là cách để VIFC tìm kiếm những phân khúc mà Việt Nam có thể cạnh tranh được, thay vì cố gắng cải thiện tất cả các tiêu chí cùng lúc để đuổi kịp những trung tâm tài chính đã phát triển.

Niềm tin là phép thử đầu tiên

Nhìn vào những trung tâm tài chính thành công trong khu vực, ông Huân cho rằng mỗi nơi có một lợi thế riêng. Singapore tập trung mạnh vào cung cấp dịch vụ tài chính, với hệ sinh thái tương đối toàn diện, đặc biệt trong ngân hàng và family office (văn phòng quản lý tài sản gia đình). Dubai cũng có thế mạnh về quản lý gia sản và thu hút các tổ chức tài chính toàn cầu, trong đó chính sách thuế là một yếu tố tạo sức hấp dẫn.

Trong khi đó, những trung tâm truyền thống như New York hay London có lợi thế về quy mô quỹ, độ sâu tài chính và sự hiện diện của các quỹ lớn như quỹ hưu trí, quỹ tương hỗ.

“Chúng ta đang tương đối khiêm tốn hơn rất nhiều so với các trung tâm tài chính đã phát triển trên thế giới và trong khu vực. Chúng ta còn rất nhiều việc để làm và phải học hỏi họ rất nhiều”, ông Huân nói.

Tuy nhiên, theo ông, Việt Nam không thể cải thiện tất cả những yếu tố này “một sớm một chiều”. Thay vào đó, VIFC cần tập trung vào những phân khúc ngách mà Việt Nam đang có lợi thế và có khả năng cạnh tranh.

Một vấn đề khác được các diễn giả nhấn mạnh tại phiên thảo luận: Có cơ chế hấp dẫn mới chỉ là điều kiện cần, bài toán lớn hơn là tạo được niềm tin để nhà đầu tư thực sự sử dụng cơ chế đó.

Theo ông Jonas Ringstad, Giám đốc Quản lý Bất động sản CTCP Cơ điện lạnh (Mã: REE), niềm tin không thể được tạo ra chỉ bằng việc đưa ra các cơ chế hay quy định. Thị trường cần chứng kiến những ngân hàng đầu tiên được cấp phép, những giao dịch đầu tiên được thực hiện và cách các cơ chế mới vận hành trên thực tế.

Đặc biệt, thị trường sẽ quan tâm đến việc sandbox, tức cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, tương tác như thế nào với hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam.

Theo ông, khi cơ chế mới lần đầu đi vào vận hành, việc xuất hiện những điểm chưa rõ hoặc những vướng mắc trong quá trình áp dụng là điều cần được quan sát. Cách xử lý những vấn đề đó sẽ là một trong những yếu tố tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư.

Ông đánh giá khung pháp lý và cơ chế hiện tại của VIFC là hấp dẫn nhưng điều quan trọng hơn là thị trường phải được chứng minh bằng những hành động và giao dịch thực tế.

Ở góc độ pháp lý, ông Nguyễn Duy Hiếu, Giám đốc Điều hành EY Law, cho rằng câu chuyện niềm tin của nhà đầu tư không nhất thiết nằm ở việc luật Việt Nam phải giống hoàn toàn luật của các trung tâm tài chính khác.

Ông dẫn lại một giao dịch cách đây khoảng 30 năm liên quan đến dự án khí Nam Côn Sơn, trong đó nhà đầu tư BP yêu cầu hợp đồng được điều chỉnh bởi luật Anh và tranh chấp được giải quyết bên ngoài Việt Nam.

Tại thời điểm đó, yêu cầu này gây ra nhiều tranh luận bởi đây là một dự án ở Việt Nam, cung cấp khí cho Việt Nam và được triển khai trên lãnh thổ Việt Nam.

Tuy nhiên, theo ông Hiếu, điều đáng chú ý là sau khi được thực hiện, dự án không phát sinh tranh chấp trong khoảng 30 năm. Dự án vẫn vận hành bình thường, cung cấp khí cho các nhà máy điện và đóng góp cho hoạt động công nghiệp ở phía Nam.

Từ câu chuyện này, ông cho rằng điều nhà đầu tư quan tâm không đơn thuần là sự khác biệt giữa luật Anh và luật Việt Nam.Theo ông, câu hỏi thực tế hơn đối với nhà đầu tư là hệ thống pháp luật có ổn định và có thể dự đoán được hay không.

Đây cũng là lý do cơ chế sandbox của VIFC có ý nghĩa quan trọng. Theo ông Hiếu, về bản chất, một số cơ chế từng được áp dụng trong các giao dịch đặc thù trước đây cũng có thể được nhìn như một “sandbox”, khi nhà đầu tư được phép lựa chọn luật nước ngoài và cơ chế giải quyết tranh chấp bên ngoài Việt Nam.

“VIFC bây giờ cũng như vậy. Nó như một cái ốc đảo. Nhưng miễn rằng chúng ta có được một cơ chế cho phép sử dụng luật nước ngoài, cho phép các cơ chế giải quyết tranh chấp có tính chất hiện đại hơn thì nhà đầu tư đôi khi người ta chỉ cần thế thôi”, ông Hiếu nói.