Theo Financial Times, các phiên đấu giá hằng ngày để giành suất đi qua hệ thống phổ thông của kênh đào trong tháng 8 đạt mức trung bình khoảng 1,1 triệu USD tính đến thời điểm hiện tại - cao gấp hơn 16 lần so với mức giá trung bình cùng kỳ năm ngoái.

Giá phí tăng vọt kể từ khi các chiến dịch không kích Iran do Mỹ và Israel dẫn đầu bắt đầu vào ngày 28/2, dẫn đến việc Eo biển Hormuz bị đóng cửa.

Cùng lúc đó, hiện tượng El Niño đã bắt đầu xuất hiện từ tháng 6 và có thể sẽ diễn biến mạnh hơn thường lệ trong năm nay, theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA). Giá phí leo thang do mực nước thấp hơn dự kiến sẽ hạn chế lượng hàng hóa mà tàu thuyền có thể chở qua kênh đào, đồng thời làm sụt giảm tần suất lưu thông trong giai đoạn cuối năm.

"Vấn đề hiện tại là mực nước đang sụt giảm liên tục, trong khi theo quy luật, điều này không nên xảy ra từ tháng 5 đến tháng 12," ông Ross Griffith, Trưởng bộ phận định giá vận tải khu vực Châu Mỹ tại Argus, nhận định.

El Niño năm nay cũng đã làm gián đoạn giao thông đường thủy trên các dòng sông Châu Âu như sông Rhine và Danube, khiến nhiều chuyến tàu du lịch bị hủy và các tuyến vận tải hàng hóa phải đổi lộ trình.

Trong khi đó, việc đóng cửa Eo biển Hormuzđã buộc các người mua Châu Á phải tăng cường mua dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ từ Bờ biển Vịnh Mexico của Mỹ. Động thái này đẩy nhu cầu và giá phí quá cảnh qua Kênh đào Panama lên cao.

Theo dữ liệu tổng hợp từ Argus, trong những tuần gần đây, mức giá trung bình để sử dụng các âu tàu lớn (công trình chuyên dùng dâng nước, hạ nước) của kênh đào đã chạm mốc 2,5 triệu USD, mức cao nhất từng được ghi nhận.

Các chủ tàu lớn thường xuyên sử dụng Kênh đào Panama, chẳng hạn như các tàu container khổng lồ và các công ty vận chuyển khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), thường đặt trước các suất lưu thông với mức phí cố định thấp hơn nhiều so với giá đấu giá trung bình, thay vì tham gia cạnh tranh tại các phiên đấu giá hằng ngày.

Dù vậy, có tới 30% tổng lưu lượng tàu qua kênh đào vẫn phải cạnh tranh thông qua hình thức đấu giá hằng ngày thay vì đặt trước.

Đợt tăng giá gần đây nhất diễn ra sau khi Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama ban hành các quy định hạn chế vào tháng 7 đối với độ mớn nước của tàu (khoảng cách từ mực nước đến đáy tàu). Động thái buộc các tàu phải chở ít hàng hơn để nổi cao hơn trên mặt nước. 

Tính đến ngày 3/8, có khoảng 113 tàu đang chờ để qua kênh đào thông qua suất đặt trước hoặc tham gia đấu giá hằng ngày, tăng vọt so với con số 40 tàu vào ngày 2/1.

Mực nước tại hồ nhân tạo Gatun - nguồn cung cấp nước chính cho Kênh đào Panama - hiện đã thấp hơn mức trung bình giai đoạn 1965 - 2022 và dự kiến sẽ còn giảm sâu hơn nữa trong vài tháng tới, theo ước tính của Argus. Mặc dù mực nước vẫn cao hơn so với năm 2023,  đà sụt giảm dự báo lại dốc hơn nhiều và diễn ra ngay trước khi mùa khô bắt đầu vào tháng 12.

"Rất có thể chúng ta sẽ phải đối mặt với một tình trạng tồi tệ hơn cả năm 2023," Griffith cảnh báo.

Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama chia sẻ với Financial Times rằng một số tàu lưu thông gần đây đã chấp nhận trả mức giá vượt quá 1 triệu USD tại phiên đấu giá để đáp ứng nhu cầu thị trường cụ thể. Cơ quan này khẳng định con số đó phản ánh "sự biến động tạm thời của thị trường", chứ không phải biểu phí do Kênh đào Panama ấn định.