Theo Yuanta, việc thắt chặt giám sát là cần thiết, và không thể tránh khỏi trong bối cảnh Việt Nam đang tìm cách tăng cường kiểm soát đối với các tài nguyên chiến lược, đồng thời thiết lập một môi trường đầu tư minh bạch hơn.

Những dấu hiệu cảnh báo thực ra đã xuất hiện từ trước, qua các thông tin trên truyền thông trong nước và các đợt thanh tra vào năm 2025, dù chưa nhận được nhiều sự chú ý từ nhà đầu tư. Các vi phạm phổ biến bao gồm sản lượng khai thác thực tế vượt quá hạn ngạch được cấp phép; hàm lượng quặng thực tế cao hơn so với số liệu trong hồ sơ nghiên cứu khả thi; và hoạt động khai thác vượt ra ngoài phạm vi diện tích được cấp phép.

Do đó, Yuanta cho rằng: "Cơ quan quản lý sẽ kiểm soát chặt chẽ hơn sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân vào hoạt động khai thác khoáng sản. Mặc dù điều này có thể tạo ra áp lực trong ngắn hạn cho toàn ngành, về lâu dài, nó sẽ thúc đẩy một cấu trúc vận hành minh bạch hơn, giảm thiểu rủi ro pháp lý và rủi ro tuân thủ dài hạn cho các doanh nghiệp niêm yết."

Việt Nam đang nổi lên như một đối tác chiến lược trong bức tranh khoáng sản toàn cầu, đặc biệt là sự quan tâm lớn từ các quốc gia đang tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc – bao gồm Nhật Bản, Úc và Mỹ. Mặc dù vậy, đây vẫn là một hành trình dài phía trước, do Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc nặng nề vào việc xuất khẩu khoáng sản thô với năng lực chế biến sâu còn hạn chế.

“Không xuất khẩu thô đất hiếm bằng mọi giá!”. Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc thay đổi căn bản cấu trúc ngành để tiến lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị. Đây là một định hướng chính sách hợp lý và nhất quán với chiến lược quốc gia tương tự đang được áp dụng tại các nước khác trong khu vực.

PC1: Giấy phép niken khó bị thu hồi

Nguồn tài nguyên niken của Việt Nam tập trung tại hai cụm chính là Sơn La và Cao Bằng. Tại Sơn La, dự án do Blackstone Minerals (Úc) phát triển được phê duyệt từ năm 2013 với diện tích quy hoạch 128 ha, nhưng đã bị tạm dừng từ năm 2016. 

Trong khi đó, Khoáng sản Tấn Phát (PC1 sở hữu 57,27% vốn) đã được cấp phép khai thác vào năm 2023 với quy mô vận hành 23 ha, giấy phép này có giá trị đến năm 2029.

CTCP Khoáng sản Tấn Phát có vốn điều lệ 478 tỷ đồng, là chủ đầu tư dự án khai thác lộ thiên niken - đồng tại huyện Hòa An với tổng mức đầu tư hơn 1.700 tỷ đồng, công suất thiết kế 600.000 tấn/năm. Dự án đã đi vào sản xuất chính thức từ tháng 2/2023.

Theo báo cáo thường niên 2025 của PC1, Khoáng sản Tấn Phát chưa đóng góp doanh thu và lợi nhuận cho PC1 qua đó cho thấy hoạt động thương mại quy mô lớn vẫn chưa thực sự khởi động.

Chứng khoán Yuanta cho rằng giấy phép khai thác niken của PC1 khó có khả năng bị thu hồi ở giai đoạn này, với lý do nhà máy chưa vận hành thương mại và Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn tích lũy kinh nghiệm nội địa về phát triển sản xuất niken. PC1 cũng đang tiếp tục nghiên cứu đầu tư vào các vật liệu mới có ứng dụng và hiệu quả cao.

DGC: Khó khăn ngắn hạn nhưng có lợi thế cấu trúc dài hạn

Đối với Hoá chất Đức Giang, đơn vị phân tích này nhìn nhận vụ việc pháp lý gần đây liên quan đến công ty phản ánh nỗ lực trên diện rộng của Việt Nam nhằm thắt chặt giám sát và nâng cao tính minh bạch đối với các nguồn tài nguyên khoáng sản chiến lược, hơn là một sự cố cá biệt.

Áp lực tâm lý và sự suy yếu của giá cổ phiếu trong ngắn hạn là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, Yuanta cho rằng nếu DGC tái cấu trúc quản trị doanh nghiệp thành công, khắc phục các vi phạm pháp lý và chứng minh được sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định, thì việc Chính phủ siết chặt thực thi pháp luật xét cho cùng lại có lợi cho công ty - thông qua việc loại bỏ các đối thủ cạnh tranh không tuân thủ và nâng cao rào cản gia nhập ngành.

Vị thế chiến lược dài hạn của DGC vẫn được hỗ trợ vững chắc bởi định hướng chính sách chung của Việt Nam hướng tới chế biến sâu khoáng sản và sản xuất nội địa có giá trị gia tăng cao hơn, đặc biệt là khi Chính phủ đang tìm cách giảm dần sự phụ thuộc vào xuất khẩu khoáng sản thô.

Chứng khoán Yuanta khuyến nghị nhà đầu tư theo dõi sát các báo cáo Đại hội đồng cổ đông bất thường của DGC và công ty con PAT để đánh giá các kịch bản kết quả có thể xảy ra.