Theo số liệu từ Cục Thống kê, trong 4 tháng đầu năm, cả nước có 77.800 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký gần 785.000 tỷ đồng và tổng số lao động đăng ký 357.000 lao động, tăng 50,7% về số doanh nghiệp, tăng 60,1% về vốn đăng ký và tăng 0,3% về số lao động so với cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh đó, cả nước có 41.600 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động (tăng 8,6% so với cùng kỳ năm 2025), nâng tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động trong lên hơn 119.000 doanh nghiệp, tăng 32,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Bình quân mỗi tháng có gần 30.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động. Tuy nhiên, bình quân mỗi tháng cũng có tới 27.200 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp để kéo dài "tuổi thọ" của các doanh nghiệp khi bình quân số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường mỗi tháng chỉ cao hơn khoảng 10,2% so với số lượng rút lui.

Tình hình đăng ký doanh nghiệp 4 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm 2025

Còn nhiều trở ngại

Nhìn nhận những con số này, ông ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng bức tranh doanh nghiệp gia nhập và rời khỏi thị trường phản ánh khá rõ nét môi trường thể chế và môi trường kinh doanh của Việt Nam.

Cụ thể, việc số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt mức cao cho thấy thể chế đang chuyển động theo hướng thuận lợi hơn cho khu vực kinh tế tư nhân.

Đặc biệt, trong năm 2025, hàng loạt chính sách quan trọng được ban hành như Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, tiếp đó là Nghị quyết 198 của Quốc hội, cùng nhiều đạo luật và quy định pháp luật mới theo hướng thông thoáng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp.

“Không khí cải cách và tinh thần khuyến khích khu vực tư nhân đã tác động rất rõ. Dù Nghị quyết 68 mới triển khai được một năm, nhưng số doanh nghiệp thành lập mới đã tăng mạnh ở nhiều địa phương”, ông Tuấn nhìn nhận.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao cũng cho thấy bức tranh kinh doanh vẫn còn nhiều trở ngại từ thị trường và cả những nút thắt về thể chế chính sách.

Cụ thể, một số quy định mới như Nghị định 46 hay Nghị quyết 66.13 được ban hành gần đây, dù nhằm mục tiêu quản lý và điều hành nhưng trong quá trình triển khai cũng đã phát sinh những khó khăn nhất định cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, áp lực từ biến động giá cả, chi phí đầu vào gia tăng tiếp tục là yếu tố ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo báo cáo mới đây của VCCI gửi Thủ tướng Chính phủ, doanh nghiệp Việt Nam hiện gặp khó khăn chủ yếu ở ba khía cạnh. Thứ nhất, chi phí đầu vào tăng nhanh, đặc biệt là giá xăng dầu leo thang kéo theo hiệu ứng tăng giá dây chuyền đối với nhiều loại hàng hóa và dịch vụ.

Thứ hai, nguyên liệu vừa đắt đỏ vừa khan hiếm. Một số nguyên liệu có nguồn gốc từ dầu mỏ như bao bì nhựa, phân bón… đang thiếu hụt và tăng giá mạnh, gây áp lực lớn lên chi phí sản xuất.

Thứ ba, chi phí vận chuyển gia tăng đáng kể, trong khi một số tuyến vận tải bị gián đoạn hoặc tạm dừng, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu và khả năng duy trì sản xuất ổn định của doanh nghiệp.

“Những yếu tố này đang bào mòn biên lợi nhuận và làm suy giảm sức chống chịu của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có hoạt động xuất nhập khẩu”, ông Tuấn nêu rõ.

Tạo lập điều kiện để tồn tại lâu hơn

Về giải pháp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ, trong đó tập trung vào giảm các loại phí, lệ phí nhằm trực tiếp giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp. Đồng thời, duy trì các chính sách thuế ưu đãi đối với xăng dầu (vừa được Quốc hội thông qua) sẽ tạo thêm dư địa hỗ trợ cho nền kinh tế.

Bên cạnh đó, cần xem xét các chương trình giãn, hoãn và giảm thuế có mục tiêu, ưu tiên những ngành, lĩnh vực đang gặp nhiều khó khăn. Song song, doanh nghiệp cũng kỳ vọng Chính phủ sẽ có các gói hỗ trợ mang tính ngành, với giải pháp cụ thể, sát thực tiễn cho từng lĩnh vực, nhằm nâng cao hiệu quả và khả năng hấp thụ chính sách.

“Những giải pháp này, nếu được triển khai nhất quán và kịp thời, sẽ góp phần cải thiện sức chống chịu của doanh nghiệp và hỗ trợ quá trình phục hồi, phát triển trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay”, ông Tuấn kỳ vọng.

Còn theo TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, việc doanh nghiệp liên tục thành lập rồi nhanh chóng đóng cửa không chỉ là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp, mà còn gây lãng phí lớn về nguồn lực quốc gia và cơ hội phát triển.

Vì vậy, trọng tâm chính sách không nên chỉ dừng ở việc gia tăng số lượng doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là tạo lập môi trường kinh doanh đủ tốt để doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển.

“Điều cốt lõi là xây dựng một không gian kinh doanh thuận lợi, nơi doanh nghiệp có cơ hội “sống được” và kéo dài tuổi thọ, thay vì chỉ tập trung vào việc thành lập mới”, ông Thiên nêu rõ.

Trong thời gian tới, ông Thiên cho rằng cần đặc biệt chú trọng cải thiện điều kiện hoạt động, giảm các ràng buộc bất hợp lý, để doanh nghiệp có thể cạnh tranh bình đẳng với các khu vực khác trong nền kinh tế. Khi doanh nghiệp có điều kiện tồn tại lâu hơn, tích lũy đủ năng lực, mới có thể hình thành các doanh nghiệp lớn và một lực lượng doanh nghiệp vững mạnh.

Ở góc độ chính sách, cách tiếp cận cũng cần chuyển sang hướng xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, thay vì các giải pháp đơn lẻ.

“Việc triển khai các nghị quyết theo hướng tổng thể sẽ giúp giải quyết bài toán phát triển doanh nghiệp một cách căn cơ hơn, từ môi trường thể chế đến cơ hội thị trường và dư địa tăng trưởng”, ông Thiên khẳng định.